Nhóm tấn công nhà hát gần Moscow: IS Khorasan, họ là ai?

Khung cảnh hỗn lọan chìm trong những tiếng súng oan nghiệt tấn công vào nhà hát Crocus tối ngày 23/3 giết chết 137 người thiệt mạng trong một buổi trình diễn của nhóm nhạc rock thời Liên Xô có tên là Picnic.

Truyền thông nhà nước Nga nói hơn 5.000 người đang có mặt trong phòng hòa nhạc khi các tay súng xông vào trước buổi hòa nhạc và nã đạn.

Đây được coi là cuộc tấn công đẫm máu nhất bên trong lãnh thổ nước Nga trong hai thập niên qua.

Tới giờ phút này bốn nghi phạm đã bị bắt, ít nhất một trong số đó đến từ Tajikistan, họ đã giam giữ vì tội khủng bố.

Tòa án tại Nga xác định họ là Muhammadsobir Fayzov, Shamsidin Fariduni, Rachabalizoda Saidakrami và Dalerjon Mirzoyev.

Truyền thông nhà nước Nga cho biết họ đều là công dân của Tajikistan. Hai người trong số họ đã nhận tội, tòa án cho biết.

Không có thông tin cập nhật về bảy người khác mà Nga cho biết họ đã bắt giữ liên quan đến vụ tấn công.

Tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công, điều mà Mỹ công khai nói rằng họ tin, và nhóm chiến binh này kể từ đó đã công bố những gì họ nói là cảnh quay từ vụ tấn công.

Thế nhưng, Tổng thống Nga Vladimir Putin lại đã không công khai nhắc đến tổ chức chiến binh Hồi giáo gắn với những kẻ tấn công mà ông cho rằng đã tìm cách bỏ trốn sang Ukraine.

Ông Putin cho biết một số người ở ‘phía Ukraine’ đã chuẩn bị để đưa các tay súng qua biên giới.

Còn Ukraine đã phủ nhận bất kỳ vai trò nào trong vụ tấn công và Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã cáo buộc ông Putin tìm cách đổ lỗi bằng cách nhắc đến Ukraine.

Trong lúc này, theo Đài tiếng nói Hoa Kỳ VOA, Hoa Kỳ đã chỉ đích danh nhóm thực hiện vụ tấn công tại Nga thuộc chi nhánh Afghanistan của nhóm khủng bố Nhà nước Hồi giáo, được gọi là Nhà nước Hồi giáo-Khorasan, hay IS-Khorasan.

Một quan chức Bộ Ngoại giao xác nhận với VOA rằng Hoa Kỳ thu thập thông tin tình báo cho thấy IS-Khorasan đang lên kế hoạch cho một cuộc tấn công “sắp xảy ra” ở thủ đô của Nga, dẫn đến cảnh báo hồi đầu tháng này từ Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Moscow.

Chính quan chức này cho biết, tình báo Mỹ nói vụ tấn công chết người hôm thứ Sáu là kết quả của âm mưu đó.

Các quan chức Mỹ và phương Tây đã nhiều lần cảnh báo về ý định của IS-Khorasan nhằm thực hiện các cuộc tấn công vượt ra ngoài biên giới Afghanistan.

IS Khorasan là ai?

IS Khorasan là một trong những chi nhánh khu vực tỏ ra tích cực và bạo lực nhất của nhóm chiến binh Nhà nước Hồi giáo, IS-Khorasan nổi lên ở Afghanistan vào cuối năm 2014. Nhóm này được đặt tên theo một thuật ngữ cũ chỉ khu vực bao gồm các phần của Iran, Turkmenistan và Afghanistan.

IS-Khorasan được thành lập bởi các thành viên bất mãn của Taliban Pakistan, Phong trào Hồi giáo Uzbekistan và các nhóm khác cam kết trung thành với IS.

Tư cách thành viên của nhóm khủng bố này đã giảm kể từ khi hoạt động mạnh nhất vào khoảng năm 2018, một phần do nỗ lực của Taliban và Hoa Kỳ nhằm tiêu diệt nhóm này.

Các quan chức Mỹ trước đây ước tính số lượng chiến binh IS-Khorasan lên tới vài trăm. Nhưng thông tin tình báo được các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc chia sẻ cho thấy con số này có thể cao hơn nhiều, với nhóm nòng cốt gồm 1.500 đến 2.200 chiến binh ở các tỉnh Kunar và Nangarhar của Afghanistan.

Ngoài ra, các nhà quan sát trong khu vực đã cảnh báo rằng IS-Khorasan cũng đã bắt đầu nhìn ra ngoài Afghanistan và đang cố gắng giành được chỗ đứng ở Kazakhstan, Kyrgyzstan và một phần của Tajikistan.

Mối nguy hiểm tiềm tàng

Ông Ian McCary, phó đặc phái viên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tại Liên minh toàn cầu đánh bại ISIS, cho biết hôm thứ Năm tại Viện Chính sách Cận Đông ở Washington, “Chúng tôi hiểu rõ về mối đe dọa liên tục mà ISIS đặt ra”.

“Chúng tôi thấy sự xuất hiện của các chi nhánh của ISIS – cái gọi là ISIS-Khorasan bên trong Afghanistan, gây ra mối đe dọa từ bên ngoài.”

“ISIS-Khorasan không chỉ muốn cho nổ tung các bệnh viện phụ sản và trường học, đồng thời giết hại phụ nữ và trẻ em”, đồng thời cho biết thêm rằng nhóm này đang tìm cách tạo ra “tình trạng hỗn loạn bên ngoài Afghanistan," ông McCary nói.

Các quan chức Mỹ đã từng bày tỏ lo ngại về mối đe dọa ngày càng tăng do IS-Khorasan gây ra vào năm 2022.

Thực tế, IS-Khorasan đã thực hiện nhiều cuộc tấn công trong và ngoài Afghanistan kể từ khi thành lập.

Năm 2021, nhóm này thực hiện một cuộc tấn công tại sân bay quốc tế Kabul, giết chết 13 lính Mỹ và 170 người Afghanistan trong thời gian Mỹ rút khỏi Afghanistan.

Tại sao Nga là mục tiêu?

IS-Khorasan có những bất đồng đáng kể với Taliban, lực lượng mà nhóm này coi là đã từ bỏ thánh chiến.

Và cũng vì vậy, IS-Khorasan tiếp tục là mối đe dọa đối với chính quyền Taliban ở Afghanistan.

Cuộc tấn công tàn bạo ở Moscow không phải là lần đầu tiên IS-Khorasan nhắm vào Nga. Năm 2022, phiến quân IS-Khorasan đã nhận trách nhiệm về vụ đánh bom liều chết chết người tại Đại sứ quán Nga ở Kabul.

Một số nhà phân tích nói rằng họ tin rằng IS-Khorasan đã nhắm mục tiêu vào Nga vì điều mà nhóm khủng bố này coi là sự đàn áp của chính phủ Nga đối với người Hồi giáo, bao gồm cả ở Afghanistan, Chechnya và Syria, theo các báo cáo được VOA trích dẫn.

Theo các phương tiện truyền thông, kể từ vụ tấn công hôm thứ Sáu ở Moscow, chính quyền Nga đã bắt giữ 11 người, trong đó có 4 nghi phạm liên quan trực tiếp đến vụ tấn công.

Đến lúc này, Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng vụ tấn công tàn bạo vào phòng hòa nhạc gần Moscow là do phiến quân Hồi giáo tiến hành nhưng vụ nổ súng phù hợp với một chiến dịch đe dọa rộng lớn hơn của Ukraine.

Ông Putin cho biết cuộc điều tra đang tiến hành về vụ xả súng hàng loạt phải được tiến hành "một cách chuyên nghiệp, khách quan và không thiên vị chính trị" để xác định ai đứng đằng sau vụ tấn công.

Ông Putin đã nói với một cuộc họp ở Điện Kremlin để thảo luận về phản ứng đối với vụ nổ súng "câu hỏi đặt ra là ai được hưởng lợi từ việc này?"

"Sự tàn bạo này có thể chỉ là một mắt xích trong một loạt nỗ lực của những kẻ đã gây chiến với đất nước chúng ta kể từ năm 2014 dưới bàn tay của chế độ Neo-Nazi Kyiv.”

"Chúng tôi biết ai đã gây ra tội ác chống lại Nga và người dân nước này. Nhưng điều chúng tôi quan tâm là ai đã ra lệnh thực hiện việc đó," ông Putin nói.

Về phía Ukraine, họ phủ nhận mọi liên quan đến vụ tấn công kể trên.

Đồng hành cùng chúng tôi, Follow & Like SBS Vietnamese Facebook Cập nhật tin tức mọi lúc mọi nơi tại sbs.com.au/vietnamese

Nghe SBS tiếng Việt trên trang mạng, hay trên ứng dụng SBS Radio, tải về từ iOS  hay Android