Đã 25 năm trôi qua, kể từ khi gần 3.000 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9, sự kiện đã châm ngòi cho cuộc chiến chống khủng bố do Hoa Kỳ dẫn đầu và lôi kéo Úc tham gia vào các cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq. Sau một phần tư thế kỷ, cựu Thủ tướng John Howard cùng các chuyên gia an ninh nhận định rằng, mối đe dọa khủng bố đã biến đổi thành một vấn đề phức tạp hơn nhiều. Xin lưu ý, câu chuyện này đề cập đến các cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9, những chi tiết có thể gây chấn động hoặc khó chịu đối với một số thính giả. Quí vị nên cân nhắc trước khi theo dõi.
"Tin vừa nhận: Quý vị đang theo dõi những hình ảnh trực tiếp hết sức chấn động. Đó là Trung tâm Thương mại Thế giới tại New York. Chúng tôi nhận được tin chưa được xác nhận rằng, một phi cơ đã đâm vào một trong hai tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới. Rõ ràng một thảm họa nghiêm trọng đang xảy ra”, bản tin truyền hình.
Đó là những cuộc tấn công khủng bố, đã cướp đi sinh mạng của 2.977 người và làm hàng ngàn người khác bị thương.
Các nạn nhân đến từ hơn 90 quốc gia trên thế giới.
Vào thời điểm ấy, Thủ tướng Úc John Howard đang có mặt tại Hoa Kỳ. Một ngày trước đó, ông vừa hội kiến Tổng thống George W. Bush.
"Tôi còn nhớ rất rõ. Chính tôi có mặt tại đó. Khi đang họp báo, thì tin chiếc phi cơ thứ ba đâm vào Ngũ Giác Đài được loan đi. Tôi nhớ mình kéo tấm màn cửa ra và có thể nhìn thấy, khói bốc lên từ phía bên kia sông Potomac, nơi đặt trụ sở Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ”, John Howard .
Trong lúc không phận Hoa Kỳ bị đóng cửa và thủ đô Washington được đặt trong tình trạng phong tỏa an ninh, ông Howard công khai tuyên bố Úc sẽ đứng bên cạnh nước Mỹ.
"Xin hãy tin tưởng vào sự đoàn kết và kiên quyết của nước Úc, đối với nhân dân Hoa Kỳ trong giờ phút đau thương này”, John Howard .
Chỉ ít ngày sau, sự đoàn kết ấy đã trở thành một cam kết quân sự. Sau cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Alexander Downer, Chính phủ Howard quyết định viện dẫn Hiệp ước ANZUS.
"Phía Hoa Kỳ đã dành cho tôi một đặc ân, khi bố trí chiếc Air Force Two, đưa tôi rời không phận Mỹ. Đó là chiếc phi cơ đầu tiên, cất cánh sau vụ tấn công. Từ căn cứ không quân Andrews ở Washington, tôi bay tới Hawaii, để lên một chuyến bay của hãng Qantas trở về Úc. Chính trên chuyến Air Force Two ấy, tôi đã có cuộc trao đổi khá dài với Alexander Downer. Ông đề nghị rằng để chứng tỏ sự hậu thuẫn dành cho Hoa Kỳ, chúng ta nên viện dẫn Hiệp ước ANZUS. Khi hiệp ước được ký kết, không ai nghĩ sẽ có ngày Úc và Tân Tây Lan giúp đỡ Hoa Kỳ, theo chiều ngược lại như thế”, John Howard .
Chưa đầy một tháng sau, Hoa Kỳ và các đồng minh mở cuộc hành quân tại Afghanistan, nhằm tiêu diệt tổ chức al-Qaeda và chế độ Taliban, đang che chở cho các lãnh tụ của tổ chức này.
Quân đội Úc tham gia chiến dịch đó.
Đây trở thành cuộc chiến dài nhất, trong lịch sử quân đội Úc.
Trong hai thập niên kế tiếp, hơn 39.000 quân nhân Úc phục vụ tại Afghanistan và 41 người đã tử trận.
Mới đây, ông Howard trả lời phỏng vấn của ký giả Alexandra Jones, thuộc SBS News.
"Ông có từng do dự, trước quyết định đó hay không?", Alexandra Jones.
"Tôi chưa bao giờ nghĩ nên do dự. Người Mỹ nói rất rõ, họ trân trọng sự đóng góp quân sự của Úc. Dĩ nhiên tôi luôn trăn trở, khi đưa quân nhân Úc ra chiến trường, vì biết họ có thể bị thương hoặc thiệt mạng. Chúng ta đã mất 41 quân nhân ở Afghanistan, một con số rất lớn đối với một quốc gia có quy mô như Úc. Chúng ta đã phải trả một giá rất đắt”, John Howard.
Năm 2021, sau khi quân đội Hoa Kỳ và đồng minh rút khỏi Afghanistan, Taliban một lần nữa trở lại nắm chính quyền.
Tuy nhiên, Afghanistan chỉ là một phần trong phản ứng toàn cầu sau biến cố ngày 11 tháng 9.
Những cuộc tấn công đó đã làm thay đổi tận gốc, cách các chính phủ đối phó với khủng bố.
An ninh tại các phi trường được tăng cường đáng kể. Các cơ quan tình báo được mở rộng. Những đạo luật mới về giám sát và chống khủng bố, liên tiếp được ban hành.
Các cơ quan an ninh cũng bắt đầu theo dõi chặt chẽ hơn, những mạng lưới cực đoan xuyên quốc gia.
Lúc đó, ông Dennis Richardson là Tổng giám đốc Tổ chức Tình báo An ninh Úc (ASIO).
"Lúc ấy tôi đang ở nhà và vừa đi ngủ, thì nhận được điện thoại từ một nhân viên ASIO. Tôi bật dậy mở truyền hình và giống như nhiều người khác, tôi nhìn thấy chiếc phi cơ thứ hai, đâm vào tòa tháp. Khi đó mọi việc đã quá rõ ràng: đây là một cuộc tấn công khủng bố. Tôi gọi cho Bộ trưởng Tư pháp lúc đó đang ở Tây Úc, rồi lập tức tới văn phòng và ở đó suốt 36 giờ kế tiếp”, Dennis Richardson.
Khi biến cố xảy ra, ASIO chỉ có khoảng 600 nhân sự. Hiện nay con số này đã tăng lên hơn 2.200 người.
Ông Richardson cho biết, ngày 11 tháng 9 đã làm thay đổi hoàn toàn, ưu tiên hoạt động của cơ quan này.
"Thế giới của ASIO đã thay đổi. Chúng tôi hiểu rằng, chống khủng bố sẽ trở thành nhiệm vụ và thách thức lớn nhất”, Dennis Richardson.
Công việc ấy nhanh chóng, mở rộng ra phạm vi toàn cầu.
ASIO khởi sự truy tìm những công dân Úc, từng được huấn luyện bởi al-Qaeda, hoặc các tổ chức liên hệ tại Afghanistan và nhiều nơi khác.
"Sau ngày 11 tháng 9, chúng tôi tìm cách xác định tất cả công dân Úc, từng được huấn luyện bởi al-Qaeda. Những cuộc điều tra đó, đưa chúng tôi tới mọi châu lục trên thế giới, ngoại trừ Nam Cực”, Dennis Richardson.
Không bao lâu sau, hiểm họa khủng bố đã đến gần nước Úc hơn bao giờ hết.
Hơn một năm sau biến cố ngày 11 tháng 9, các quả bom phát nổ tại khu du lịch Bali của Indonesia.
202 người thiệt mạng, trong đó có 88 công dân Úc.
Vụ tấn công do tổ chức cực đoan Jemaah Islamiyah, có liên hệ với al-Qaeda, thực hiện.
Đối với người Úc, khủng bố từ đây không còn là cảnh tượng xa xôi, trên màn ảnh truyền hình từ New York, hay Washington nữa.
Nó đã đánh thẳng vào một địa điểm du lịch quen thuộc, của hàng trăm ngàn du khách Úc mỗi năm.
"Một vụ nổ bom cực lớn tại đảo Bali, đã làm ít nhất 182 người thiệt mạng, trong cuộc tấn công khủng bố nghiêm trọng nhất, kể từ ngày 11 tháng 9. Người ta lo ngại, nhiều công dân Úc nằm trong số nạn nhân”, bản tin SBS.
Những năm sau đó, tiếp tục chứng kiến nhiều vụ tấn công và âm mưu khủng bố trên khắp thế giới, trong khi các chính phủ không ngừng mở rộng khả năng chống khủng bố.
Tiến sĩ Levi West, chuyên gia quốc tế về khủng bố và chống khủng bố, hiện là nghiên cứu viên tại Đại học Quốc gia Úc, cho biết một thành công của giai đoạn đó, khiến các cuộc tấn công quy mô lớn, phối hợp chặt chẽ như ngày 11 tháng 9 khó xảy ra hơn.
Tuy nhiên ông cũng cho rằng, thời kỳ này kéo theo nhiều quyết định gây tranh cãi.
"Có những tranh luận, liên quan tới tra tấn hoặc các biện pháp thẩm vấn đặc biệt; những tranh cãi về cuộc chiến Iraq năm 2003 và cáo buộc rằng, Iraq sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt; rồi nhà tù Guantanamo vẫn tồn tại cho đến hôm nay. Có rất nhiều quyết định gây tranh luận sau năm 2001, mà người ta có thể xem là những thất bại", Levi West.
Cuộc chiến Iraq năm 2003 đã mở rộng "Cuộc chiến chống khủng bố" ra ngoài Afghanistan.
Một lần nữa, Úc tham gia cùng Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt từng được dùng làm lý do chính, để mở cuộc chiến sau đó không hề được tìm thấy. Hậu quả của cuộc chiến và sự bất ổn tiếp theo, vẫn còn kéo dài nhiều năm.
25 năm sau biến cố ngày 11 tháng 9, ông John Howard cho rằng môi trường an ninh hiện nay, còn nguy hiểm hơn trước.
"Môi trường an ninh luôn thay đổi, nhưng xét tổng thể, thì hiện nay tệ hơn rất nhiều so với trước đây”, John Howard .
Theo Tiến sĩ West, bản chất của mối đe dọa cũng đã khác.
"Khủng bố ngày nay không còn là hiện tượng tương đối đơn giản và biệt lập như trước. Điều chúng ta đang phải đối diện là một dạng đe dọa nhiều tầng, nhiều hình thức và vô cùng phức tạp”, Levi West.
Các mạng lưới khủng bố quốc tế, vẫn là mối quan tâm lớn.
Tuy nhiên, các cơ quan an ninh còn phải đối phó với những cá nhân hành động đơn độc, các phong trào cực hữu và hiện tượng thanh thiếu niên bị cực đoan hóa, qua mạng Internet.
Vụ tấn công hai đền Hồi giáo tại Christchurch năm 2019, khiến 51 tín đồ Hồi giáo thiệt mạng và được phát trực tiếp trên mạng, đã cho thấy tốc độ lan truyền của bạo lực cực đoan ngày nay.
"Hầu hết các loại hình khủng bố ngày nay, đều đã tồn tại từ trước. Nhưng quy mô, cường độ và bản chất của chúng, đã thay đổi rất nhiều. Nếu cộng thêm cả sự can thiệp của nước ngoài, thì bức tranh an ninh hiện nay còn phức tạp hơn đáng kể”, Dennis Richardson.
Tiến sĩ West cho rằng một bước ngoặt lớn khác, xuất hiện sau cuộc tấn công do Hamas thực hiện tại Israel, ngày 7 tháng 10 năm 2023 và cuộc chiến Gaza tiếp theo.
"Theo tôi, ngày 11 tháng 9 nay phần nào đã bị lu mờ và thế giới đang bắt đầu được nhìn, dưới lăng kính trước và sau ngày 7 tháng 10. Cũng như ngày 11 tháng 9, cuộc tấn công của Hamas nhằm vào Israel, đã tạo ra những hệ quả địa chính trị toàn cầu. Chúng ta đang chứng kiến những tác động đó từng ngày", Levi West.
Tại Úc, căng thẳng liên quan tới bài Do Thái, kỳ thị Hồi giáo và bạo động mang động cơ chính trị, cũng gia tăng đáng kể.
Sau vụ tấn công tại Bondi hồi cuối năm ngoái, câu hỏi về mức độ nhân lực và ngân sách, dành cho các cơ quan an ninh lại được đặt ra.
Ngày nay, khủng bố chỉ là một trong nhiều thách thức mà ASIO phải đối diện, bên cạnh hoạt động gián điệp, can thiệp ngoại quốc và các mối đe dọa trên không gian mạng.
"Môi trường an ninh chưa bao giờ phức tạp như hiện nay, trong khi nguồn lực dành cho các cơ quan an ninh tại các quốc gia phương Tây, lại ngày càng hạn hẹp", Levi West.
Một phần tư thế kỷ trước, biến cố ngày 11 tháng 9 đã làm thay đổi toàn bộ cục diện an ninh thế giới.
Những cơ chế được xây dựng sau đó vẫn còn tồn tại, nhưng các mối đe dọa đã đổi dạng: từ các tổ chức khủng bố có tổ chức, sang những phần tử hành động đơn độc, chủ nghĩa cực đoan trên mạng và sự can thiệp từ nước ngoài.
25 năm sau ngày 11 tháng 9, các cơ quan an ninh đang phải đối diện với một bối cảnh, phức tạp hơn rất nhiều so với trước đây.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
