Một bức thư mời và bản dự thảo hiến chương đã được gửi đến khoảng 60 quốc gia, đề nghị tham gia vào "một tổ chức quốc tế nhằm mục đích thúc đẩy sự ổn định, khôi phục quản trị đáng tin cậy và hợp pháp, và bảo đảm hòa bình lâu dài ở các khu vực bị ảnh hưởng, hoặc bị đe dọa bởi xung đột".
Các nhà lãnh đạo của Albania, Argentina, Australia, Brazil, Canada, Cyprus, Ai Cập, Hungary, Ấn Độ, Ý, Jordan, New Zealand, Pakistan, Paraguay, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam, nằm trong số những người đã được mời làm thành viên sáng lập.
Hôm thứ Hai, Thủ tướng Anthony Albanese cho biết Úc sẽ "xem xét một cách trân trọng", lời mời tham gia vào cơ quan toàn cầu mà ông Trump sẽ làm chủ tịch, nhưng ông cần thời gian để xem xét chi tiết.
Thế nhưng, khi ông Trump ca ngợi cái mà ông gọi là "hội đồng vĩ đại và uy tín nhất từng được thành lập ở bất kỳ thời điểm nào, bất kỳ nơi nào", thì đó là gì, nó sẽ làm gì và nó có thể tác động đến Liên Hiệp Quốc như thế nào?
Tất cả bắt đầu như thế nào?
Hội đồng Hòa bình lần đầu tiên được hình dung vào năm rồi, như một phần trong kế hoạch 20 điểm của ông Trump nhằm chấm dứt chiến tranh ở Gaza.
Theo kế hoạch đó, Gaza sẽ tạm thời được điều hành bởi một ủy ban Palestine lâm thời, chuyên về kỹ trị, chịu trách nhiệm điều hành các hoạt động hàng ngày, dịch vụ dân sự và hành chính.
Nó sẽ được giám sát bởi một "cơ quan chuyển tiếp quốc tế" gọi là Hội đồng Hòa bình, do ông Trump đứng đầu và bao gồm các nguyên thủ quốc gia khác.
Vào tháng 11, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đã thông qua việc thành lập Hội đồng Hòa bình, để hỗ trợ tái thiết Dải Gaza, sau cuộc tấn công quân sự kéo dài hai năm của Israel vào vùng lãnh thổ này, bắt đầu sau cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo vào Israel, hồi tháng 10 năm 2023.
Một thỏa thuận ngừng bắn mong manh, đã được thiết lập ở Gaza kể từ tháng 10 năm ngoái, và các thành viên trong hội đồng sẽ giám sát các bước tiếp theo, khi thỏa thuận bước vào giai đoạn thứ hai.
Giai đoạn đó cũng bao gồm Lực lượng Ổn định Quốc tế do Liên Hiệp Quốc hậu thuẫn, một lực lượng gìn giữ hòa bình quân sự do Tướng Jasper Jeffers của Mỹ chỉ huy, với nhiệm vụ "giải giáp vĩnh viễn" Hamas và các nhóm vũ trang khác.
Khi thông qua kế hoạch này, Liên Hiệp Quốc đã trao cho Hội đồng Hòa bình nhiệm kỳ hai năm, nhưng ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy, Trump có một tầm nhìn dài hạn và rộng lớn hơn nhiều.
Thứ nhất, dự thảo hiến chương của hội đồng không đề cập đến Gaza hay Trung Đông, và Trump nói rằng theo quan điểm của ông, hội đồng sẽ "bắt đầu với Gaza và sau đó phản ứng với các xung đột, khi chúng phát sinh".
Trong các bức thư mời các nhà lãnh đạo thế giới trở thành thành viên sáng lập, ông Trump nói rằng Hội đồng Hòa bình sẽ "bắt đầu một cách tiếp cận mới táo bạo, để giải quyết xung đột toàn cầu".
Ngoài ra, điều lệ quy định rằng các thành viên sáng lập sẽ bắt đầu với nhiệm kỳ 3 năm, có thể được gia hạn bởi chủ tịch, tức là Trump. Các thành viên cũng có thể đảm bảo một vị trí thường trực trong hội đồng, bằng cách chi tiền.
Theo dự thảo điều lệ, giới hạn nhiệm kỳ sẽ không áp dụng cho các quốc gia thành viên trả hơn 1 tỷ đô la Mỹ hay 1,5 tỷ đô la Úc là "tiền mặt" cho hội đồng, trong năm đầu tiên.
Điều lệ không nêu rõ, số tiền đó sẽ được sử dụng vào mục đích gì, nhưng hãng tin AP đưa tin rằng một viên chức Mỹ giấu tên, cho biết số tiền quyên góp được sẽ được dùng để tái thiết Gaza.
Tất cả những điều này đã khiến một số người tin rằng ông Trump thực sự đang tìm cách tạo ra một cơ quan, có bản chất tương tự như Liên Hiệp Quốc, một tổ chức mà ông đã nhiều lần chỉ trích là không hiệu quả và cho rằng không phát huy hết tiềm năng của mình.
Những quốc gia nào đã đồng ý tham gia Hội đồng Hòa bình?
Cho đến nay, hầu hết các quốc gia được mời làm thành viên sáng lập của Hội đồng Hòa bình, đều bày tỏ sự lưỡng lự về việc tham gia, với một vài ngoại lệ đáng chú ý.
Thủ tướng Hungary Viktor Orbán, một đồng minh lâu năm của Trump cho biết, trong một bài đăng trên X rằng, đất nước ông "tất nhiên đã chấp nhận lời mời danh dự này".
Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm, cũng đã chấp nhận lời mời.
Mỹ dự kiến sẽ công bố danh sách thành viên chính thức trong những ngày tới, có thể trong cuộc họp Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Thụy Sĩ, mà Trump sẽ tham dự.
Trong khi đó các viên chức Nga cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mời Tổng thống Nga Vladimir Putin, tham gia cái gọi là Hội đồng Hòa bình vì Gaza của ông.
Còn ông Tony Blair, cựu Thủ Tướng Anh thì sao?
Trong khi Hội đồng Hòa bình, là điều mà Trump đã mời các nhà lãnh đạo thế giới tham gia, thì có nhiều tầng lớp quan liêu, với nhiều cơ quan liên kết được thành lập song song với nó.
Hội đồng Hòa bình sẽ có một ban điều hành kèm theo.
Ban điều hành đó bao gồm một số nhân vật quen thuộc như cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, con rể của Trump là Jared Kushner và Steve Witkoff, đặc phái viên của Mỹ tại Trung Đông.
Ban điều hành cũng sẽ bao gồm Nickolay Mladenov, cựu viên chức Liên Hiệp Quốc được giao nhiệm vụ làm Đại diện cao cấp cho Gaza, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga và những người khác.
Ngoài ra còn có một ban điều hành Gaza, bao gồm Blair, Witkoff và Kushner cùng với các viên chức Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Giám đốc tình báo Ai Cập, ông trùm bất động sản Israel Yakir Gabay và Sigrid Kaag, một chính trị gia người Hà Lan, Điều phối viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Tiến trình Hòa bình Trung Đông.
Ban điều hành đó sẽ giám sát chính quyền kỹ trị lâm thời của Palestine, quản lý Gaza trong giai đoạn chuyển tiếp.
Được biết Israel và nhóm vũ trang Hamas của Palestine đã đồng ý với kế hoạch của Trump, theo đó một chính quyền kỹ trị Palestine , có tên là ‘Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza’ sẽ được giám sát bởi một hội đồng quốc tế, chịu trách nhiệm quản lý Gaza trong giai đoạn chuyển tiếp.
Những lo ngại nào đang được nêu ra?
Một loạt các chỉ trích đã được đưa ra, đối với kế hoạch này kể từ khi nó được công bố.
Một số chuyên gia và nhà hoạt động nhân quyền cho rằng, việc Trump giám sát một hội đồng để quản lý một vùng lãnh thổ nước ngoài, giống như một cấu trúc thuộc địa.
Không có thành viên người Palestine nào, trong hội đồng giám sát các nhóm tư vấn mà chỉ có chính quyền lâm thời, đẩy người Palestine ở Gaza vào tình thế, chỉ còn đảm nhiệm các chức năng cấp thành phố, khi nói đến tương lai của họ.
Trong khi đó, việc ông Blair tham gia đã bị chỉ trích, khi kế hoạch này được công bố năm rồi, do di sản gây tranh cãi của ông.
Với tư cách là Thủ tướng Anh, Blair đã ủng hộ cuộc xâm lược Iraq của Mỹ năm 2003 và cử quân đội Anh tham gia Chiến tranh Iraq, dựa trên những tuyên bố sai sự thật rằng, Iraq sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Ngoài ra lịch sử lâu dài của chủ nghĩa đế quốc Anh ở Trung Đông, cũng gây ra những chỉ trích.
Việc đưa vào hiến chương, cũng làm dấy lên lo ngại trong một số chính phủ châu Âu rằng, một thực thể như vậy sẽ làm suy yếu công việc của Liên Hiệp Quốc, được thành lập sau Thế chiến thứ hai năm 1945, để duy trì hòa bình quốc tế và ngăn ngừa các xung đột trong tương lai.
Một nhà ngoại giao giấu tên nói với hãng tin Reuters.
"Đó là một 'Liên Hiệp Quốc kiểu Trump' phớt lờ những nguyên tắc căn bản của hiến chương Liên Hiệp Quốc", Một nhà ngoại giao giấu tên.
Một người phát ngôn của Tổng thư ký António Guterres cho biết, các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc "được tự do liên kết thành các nhóm khác nhau" và Liên Hiệp Quốc sẽ "tiếp tục công việc được giao" bất kể điều đó.
Trong khi đó Úc cân nhắc lời mời tham gia "Hội đồng Hòa bình" của Trump, trong bối cảnh các nhà lãnh đạo thế giới phản ứng thận trọng.
Ban đầu được thành lập để giám sát việc quản trị và tái thiết Gaza trong tương lai, một bản dự thảo hiến chương cho thấy nó sẽ được mở rộng sau đó.
Úc đã được mời tham gia cái gọi là "Hội đồng Hòa bình" của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, nhưng Thủ tướng cho biết ông cần xem xét kỹ hơn, trước khi đưa ra quyết định có chấp nhận hay không.
Đề xuất đầy tham vọng này, một phần trong kế hoạch 20 điểm của Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh ở Gaza, có mục tiêu ban đầu là giám sát việc quản trị và tái thiết vùng lãnh thổ Palestine, sau hai năm chiến dịch quân sự của Israel khiến phần lớn nơi đây bị tàn phá.
Nhưng theo một bản sao dự thảo hiến chương mà hãng tin Reuters đã xem được, nó sẽ được mở rộng để giải quyết các xung đột khác trên thế giới. Ông Trump sẽ là chủ tịch hội đồng.
Ủy ban này được Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc ủy quyền, vào tháng 11 năm rồi với nhiệm vụ hạn chế, nhưng chỉ tập trung vào xung đột Gaza và chỉ đến năm 2027.
Hiện vẫn chưa rõ chính xác có bao nhiêu quốc gia được mời tham gia, nhưng có thông tin cho rằng khoảng 60 nhà lãnh đạo thế giới, đã nhận được lời mời.
Những người đó bao gồm Mark Carney của Canada, Giorgia Meloni của Ý, Narendra Modi của Ấn Độ, Recep Tayyip Erdoğan của Thổ Nhĩ Kỳ, Luiz Inácio Lula da Silva của Brazil, Javier Milei của Argentina và Quốc vương Abdullah II của Jordan.
Các nhà lãnh đạo cho đến nay đã phản ứng thận trọng với lời mời. Chỉ có Viktor Orbán của Hungary - một đồng minh thân cận của Trump, đưa ra lời chấp nhận dứt khoát, nói trong một bài đăng trên X: "Tất nhiên, chúng tôi đã chấp nhận lời mời danh dự này."
Ông Albanese cho biết hôm thứ Hai rằng, thư từ từ chính quyền Trump đã đến trong đêm, nhưng ông chưa có cơ hội xem xét.
Ông nói với đài phát thanh ABC.
“Đó là điều chúng tôi chưa có thời gian để xem xét. Chúng tôi sẽ xem xét tất cả các phương án này một cách tôn trọng và thông qua các quy trình thích hợp của chúng tôi”, Anthony Albanese.
Còn Phó Thủ tướng Richard Marles cho biết, chính phủ “hoan nghênh lời mời cũng như tất cả những nỗ lực của chính quyền Trump, nhằm mang lại hòa bình ở Trung Đông”.
Ông Marles nói với đài phát thanh ABC.
“Chúng ta cần thấy cuộc xung đột ở đó chấm dứt, để viện trợ nhân đạo được chuyển đến và khu vực đó được tái thiết. Về yêu cầu cụ thể, chúng tôi sẽ thảo luận với Mỹ, để hiểu rõ điều này có nghĩa là gì và những gì liên quan”, Richard Marles.
Trong khi đó Chính phủ các nước khác dường như ngần ngại đưa ra tuyên bố công khai, khiến các viên chức phải bày tỏ lo ngại một cách ẩn danh, về tác động đến công việc của Liên Hiệp Quốc.
Ông Carney cho biết, ông đã đồng ý về nguyên tắc với hội đồng này, nhưng các chi tiết cụ thể hơn vẫn đang được làm rõ.
Tòa Bạch Ốc không nêu chi tiết trách nhiệm của từng thành viên trong hội đồng.
Danh sách không bao gồm bất kỳ người Palestine nào và cho biết sẽ công bố thêm các thành viên trong những tuần tới.
Nếu Úc chấp nhận lời mời, ông Albanese sẽ đại diện cho nước này trong hội đồng với nhiệm kỳ ba năm.
Sau ba năm, các quốc gia thành viên sẽ phải trả 1 tỷ đô la Mỹ hay 1,5 tỷ đô la Úc mỗi nước, để trở thành thành viên thường trực.
Một số chuyên gia và nhà hoạt động nhân quyền cho rằng, việc ông Trump giám sát một hội đồng để quản lý một vùng lãnh thổ nước ngoài giống như một cấu trúc thuộc địa.
Còn Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết, thành phần của ban điều hành được công bố vào cuối tuần qua, không được phối hợp với Israel và trái với chính sách của nước này.
READ MORE
SBS Việt ngữ
