Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã sử dụng một bài đăng trên mạng xã hội, để công bố kế hoạch cho quân đội Mỹ, bắt đầu hướng dẫn các tàu thuyền an toàn ra khỏi eo biển Hormuz, vào sáng thứ Hai ngày 4 tháng 5, theo giờ Trung Đông.
Gọi đó là Dự án Tự do, ông không cung cấp nhiều chi tiết về cách thức hoạt động, nhưng nói rằng đó là một "cử chỉ nhân đạo", để giúp đỡ các tàu bị mắc kẹt đang cạn kiệt lương thực và vật tư.
Công ty tình báo hàng hải AXSMarine cho biết, tính đến ngày 29 tháng 4 có hơn 900 tàu thương mại ở Vịnh.
Eo biển Hormuz là điểm nóng trong cuộc chiến, với khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới, thường đi qua tuyến đường thủy này.
Hiện nay hoạt động này đã bị đình trệ, gây ra sự tăng vọt giá dầu - hiện cao hơn khoảng 50% so với mức trước chiến tranh.
Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Esmail Baghaei cho biết, lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực từ ngày 13 tháng 4, đang có tác động bằng cách làm giảm nguồn thu dầu mỏ mà Iran cần.
"Tôi có thể nói với các bạn rằng, chúng tôi đang bóp nghẹt chế độ, và họ không thể trả lương cho binh lính của mình. Đây là một cuộc phong tỏa kinh tế thực sự, nó đang diễn ra ở tất cả các bộ phận của chính phủ, tất cả mọi người đều phải chung tay”, Esmail Baghaei.
Trong khi đó Đô đốc Brad Cooper của Mỹ cho biết, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã nhận được chỉ thị về nhiệm vụ và nó sẽ bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên bộ và trên biển, các nền tảng không người lái đa lãnh vực và 15.000 binh sĩ.
Trong khi đó, Iran đã đệ trình một đề xuất phản đối gồm 14 điểm đến Hoa Kỳ, kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch và rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi khu vực.
Kế hoạch này, được chuyển giao thông qua các trung gian Pakistan, đáp trả đề xuất 9 điểm của Mỹ.
Trong khi kế hoạch của Mỹ kêu gọi một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tháng, Iran đang thúc đẩy một khung thời gian 30 ngày. để giải quyết các vấn đề chính.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei cho biết kế hoạch 14 điểm, tập trung vào việc chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Lebanon, và thiết lập một cơ chế quản lý mới cho eo biển Hormuz.
"Kế hoạch của chúng tôi chỉ tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh. Các điểm được đề cập về chi tiết trong lãnh vực hạt nhân, hoàn toàn không nằm trong kế hoạch này. Kế hoạch này dựa trên việc trước tiên, soạn thảo một thỏa thuận để chấm dứt chiến tranh, và sau đó thảo luận về cách thực hiện nó trong thời gian 30 ngày. Điều rất tự nhiên là, trong khuôn khổ một thỏa thuận 14 điểm, bạn không thể thảo luận và đi đến kết luận về các chi tiết liên quan đến việc thực hiện thỏa thuận. Bạn cần một chút thời gian”, Esmail Baghaei.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 8 tháng 4, đã có một vòng đàm phán hòa bình trong cuộc chiến kéo dài hơn hai tháng.
Các cuộc đàm phán với Pakistan, đã không mang lại bước đột phá nào.
Ông Trump nói rằng, ông nghi ngờ các điều khoản của đề xuất mới từ Iran, sẽ làm ông chấp thuận.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông nói rằng ông tin Iran "vẫn chưa phải trả giá đủ lớn", cho những hành động đã thực hiện trong 47 năm qua.
Ông cũng đe dọa sẽ có hành động quân sự mới, nhưng không nêu rõ điều gì sẽ kích hoạt hành động đó.
Việc phong tỏa eo biển Hormuz đã gây ra những hậu quả dây chuyền, với việc Liên Hiệp Quốc cảnh báo về một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực ,phát sinh từ những tác động đến hệ thống nông nghiệp thực phẩm toàn cầu.
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm, để tạo điều kiện cho việc vận chuyển an toàn phân bón và các nguyên liệu thô, liên quan cho mục đích nhân đạo.
Cơ chế này vẫn chưa đi vào hoạt động, mặc dù viên chức Liên Hiệp Quốc Jorge Moreira da Silva cho biết, chỉ cần bảy ngày để nó hoạt động, một khi các bên tham chiến cho phép hàng hóa đi qua eo biển Hormuz.
Người phát ngôn của Cơ quan Tị nạn Liên Hiệp Quốc UNHCR là Carlotta Wolf, cho biết điều đó càng sớm càng tốt.
"Ví dụ, giá lương thực tăng cao, giá cả các mặt hàng thiết yếu cũng đang tăng lên do lạm phát và vấn đề phân bón, có nghĩa là những người vốn đã ở trong hoàn cảnh khó khăn, trong tình trạng khẩn cấp ,sẽ mua được ít hơn những nhu cầu thiết yếu của họ”, Carlotta Wolf.
Với việc chiến tranh đã kéo dài hơn 60 ngày vào thứ Sáu ngày 1 tháng 5, lại có những câu hỏi mới về tính hợp pháp của chiến dịch quân sự của Mỹ.
Một khi thời hạn 60 ngày kết thúc, Đạo luật Quyền lực Chiến tranh yêu cầu tổng thống phải hành động để kết thúc chiến tranh - trừ khi ông được Quốc hội cho phép.
Có một lựa chọn là có thể xin gia hạn thêm 30 ngày, nhưng tổng thống vẫn chưa yêu cầu điều đó.
Ông Trump nói rằng, ông coi Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là vi hiến, trong khi các viên chức khác trong chính quyền Trump lập luận rằng, lệnh ngừng bắn đã thực sự dừng lại thời hạn 60 ngày.
Một số chuyên gia pháp lý đã đặt câu hỏi về cách giải thích này, họ cho rằng lệnh ngừng bắn không phải là chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột và cần có điều gì đó thiết thực hơn theo Đạo luật.
Học giả về Trung Đông Joshua Landis tại Đại học Oklahoma cho biết, hiện chưa rõ cuộc xung đột này sẽ kết thúc như thế nào.
"Iran sẽ gặp khó khăn. Các bộ trưởng Iran cho biết họ đã mất một triệu việc làm, vì hàng ngàn ngành công nghiệp bị ảnh hưởng. Vì vậy, Iran đang chịu áp lực kinh tế rất lớn trong nước. Với lệnh cấm vận này, họ không thể xuất khẩu dầu ra nước ngoài. Vì vậy, Iran đang chịu áp lực rất lớn, nhưng cộng đồng quốc tế và thế giới cũng vậy. Cộng đồng quốc tế đang yêu cầu Trump, khắc phục tình trạng này và chấm dứt cuộc chiến, nhưng ông ta dường như quyết tâm chờ đợi Iran và sẽ giành chiến thắng”, Joshua Landis.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
