Tòa án Nhân quyền Âu Châu hôm thứ Ba đã ra phán quyết chiến thắng cho một nhóm phụ nữ Thụy Sĩ cao niên, đã kiện chính phủ Thuỵ Sỹ vì chính phủ này đã không nỗ lực chống lại sự biến đổi khí hậu, khiến họ có nguy cơ bị chết trong các đợt nắng nóng.
Liệu một chính phủ có vi phạm nhân quyền nếu chính phủ đó không có hành động để chống lại biến đổi khí hậu?
Đó là câu hỏi đặt ra cho Tòa án Nhân quyền Âu Châu tại Strasbourg, Pháp, vì toà án này vừa ra phán quyết về ba vụ kiện khác nhau.
Vụ thứ nhất là 6 thanh niên người Bồ Đào Nha đã kiện 32 nước Âu châu vì cáo buộc đã không ngăn chặn thảm hoạ gây ra bởi sự biến đổi khí hậu, mà họ cho rằng đã đe dọa quyền sống của họ.
Vụ án này được các chuyên gia mô tả là "David đấu với gã khổng lồ” với mục đích không phải là để bồi thường tài chính mà những thanh niên này muốn các chính phủ Âu châu cắt giảm đáng kể lượng khí thải.
Vụ thứ hai là những bà lão Thụy Sĩ, trong một nhóm gồm hơn 2.500 người, còn được gọi là nhóm KlimaSeniorinnen.
Họ đều ở độ tuổi trên 64, họ cáo buộc việc chính phủ không đưa ra các hành động chống biến đổi khí hậu khiến họ có nguy cơ tử vong trong các đợt nắng nóng.
Họ cho rằng tuổi tác và giới tính khiến họ đặc biệt dễ bị tổn thương trước những tác động của biến đổi khí hậu.
Vì vậy họ lập luận rằng chính phủ không hành động vì khí hậu đã vi phạm nhân quyền của họ vì đã làm suy yếu sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ.
Trong vụ kiện cuối cùng, cựu thị trưởng thành phố Grande-Synthe của Pháp, ông Damien Carême, thách thức việc chính phủ Pháp từ chối thực hiện các biện pháp về khí hậu tham vọng hơn.
Các vụ kiện về khí hậu là xu hướng ngày càng gia tăng, khi các cộng đồng đã đưa các chính phủ ra toà vì họ cáo buộc nhiệt độ tăng có thể ảnh hưởng đến quyền được sống của họ ở Trái đất.
Một chuyên gia về luật môi trường và biến đổi khí hậu cho hay phán quyết của Tòa án Nhân quyền Âu Châu, trong vụ án thứ hai, mang lại chiến thắng cho các phụ nữ cao niên người Thuỵ Sỹ, toà cho rằng chính phủ Thụy Sĩ đã vi phạm quyền của công dân do không hành động về biến đổi khí hậu, từ đó đã đặt ra tiền lệ mới cho các vụ kiện tụng.
Giáo sư Annalisa Saveresi nói phán quyết này rất có ý nghĩa đối với Uỷ Hội Âu châu cũng như trên toàn thế giới.
“Vụ việc cho thấy rằng ở đây có một phong trào toàn cầu thực sự đã sử dụng luật nhân quyền như một công cụ, nhằm buộc các quốc gia phải chịu trách nhiệm thực hiện những gì họ đã cam kết theo thỏa thuận Paris. Vì vậy, việc này thực sự đang mang lại lợi ích cho một văn kiện quốc tế, đã bị nhiều người chỉ trích là không đủ khả năng thực thi. Rõ ràng ở đây chúng ta có tòa án nhân quyền đang vào cuộc.”
Nhà hoạt động khí hậu Greta Thunberg đã hoan nghênh phán quyết của Tòa án Nhân quyền Âu Châu cho rằng chính phủ Thụy Sĩ đã vi phạm nhân quyền của công dân mình, do không giải quyết thỏa đáng cuộc khủng hoảng khí hậu.
Greta Thunberg cho biết kết quả này sẽ là vụ việc đầu tiên trong số nhiều vụ kiện về khí hậu được đưa ra trước tòa án trong tương lai.
"Đây mới chỉ là khởi đầu của các vụ kiện tụng về khí hậu. Trên toàn thế giới, ngày càng có nhiều người đưa chính phủ của họ ra tòa, buộc chính phủ của họ phải chịu trách nhiệm về việc mình không hành động hoặc về các hành động của mình. Kết quả của việc này có nghĩa là chúng ta không thể lùi bước. Nó có nghĩa là chúng ta phải chiến đấu nhiều hơn nữa."
Tuy Toà án Nhân quyền Âu châu ra phán quyết có lợi cho các nguyên đơn Thuỵ Sỹ nhưng toà đã bác hai vụ kiện còn lại.
Cả ba vụ án đều được phán quyết bởi thẩm phán cao nhất của tòa án - nơi thường chỉ ra quyết định về những vụ án nghiêm trọng.
Do đó, kết quả của các vụ án này đóng vai trò như một kế hoạch chi tiết cho Tòa án Strasbourg và tòa án quốc gia xem xét các trường hợp tương tự.
Ngoài ra còn sáu vụ kiện về khí hậu khác đã bị tạm dừng bởi Tòa án Strasbourg, trong số đó nổi bật nhất là vụ kiện chống lại chính phủ Na Uy cáo buộc Na Uy vi phạm nhân quyền khi cấp giấy phép mới cho mỏ dầu và thăm dò khí đốt ở Biển Barents cho tới năm 2035.
Ngoài ra các tòa án ở Úc, Brazil, Peru và Hàn Quốc cũng đang xem xét các vụ kiện khí hậu dựa trên nhân quyền khác.
