Công ty Úc phải chịu trách nhiệm về vi phạm bên ngoài nước Úc

Trong các trường hợp điển hình nhất, phúc trình cho biết nạn tham nhũng, nghèo khó và thiếu sót việc thực thi pháp luật khiến cho các cộng đồng không thể tìm đến công lý.

Những người tranh đấu cho nhân quyền kêu gọi có sự cải tổ để bảo đảm là các công ty Úc phải chịu trách nhiệm về những việc làm sai trái bên ngoài nước Úc.

Ông Allan Mogerema người Papua tân Guine, vẫn còn nhớ rõ cái ngày mà chiếc xe ủi đất đến tại cộng đồng Paga Hill, ở Port Moresby.

“Có nhiều xe cảnh sát và hai xe ủi đất lái xuống đồi. Tôi ở trong thị trấn và tôi chạy đến cộng đồng, rồi tôi thấy cảnh sát ra lệnh cho người ta ra khỏi nhà. Tôi có thể nói với quí vị, đó là một hành vi khủng bố”.

Đó là ngày 13 tháng 5 năm 2012, chính là ngày Mother’s Day.

Các chiếc xe ủi đất có hợp đồng với công ty phát triển Úc có tên là Paga Hill Development Company gọi tắt là PHDC và công ty Curtain Bros để xây dựng một khách sạn sang trọng.

Vào lúc đó, khách sạn hy vọng sẽ là nơi tổ chức cuộc họp của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Á châu Thái bình dương gọi tắt là Apec trong năm nay.

Ông Mogerema cho biết, ông tìm cách chụp ảnh những gì đang xảy ra cho cộng đồng của ông.

“Một số cảnh sát nầy tiến đến tôi, đập cái điện thoại của tôi, rồi bắt đầu đấm đá tôi với đôi giày bốt của họ".

"Họ cũng dùng gậy và roi sắt để đánh tôi, rồi một trong những người nầy lấy ra một con dao đi săn, sau đó cắt ngay mắt cá chân tôi”, Allan Mogerema.

Kể từ năm 2012, những nhà phát triển xây dựng Úc bị cáo buộc, đã cưỡng bách đến 3 ngàn người ra khỏi cộng đồng Paga Hill.

Công ty PHDC phản bác lại và nhấn mạnh về những gì được gọi là một ‘giải pháp di dời toàn diện’.

Thế nhưng ông Mogerema cho biết, giải pháp còn lâu mới toàn diện.

“Có rất nhiều bệnh thuộc loại kinh niên, cũng như có những vụ xô xát với các cộng đồng lân cận chỉ vì chuyện nước nôi, quí vị có thể thấy trẻ em quá gầy ốm và con mắt của chúng như lồi hẵn ra ngoài".

"Hầu hết trẻ em không đi học, do trường học đã bị phá hủy rồi và chẳng có bất cứ kế hoạch nào thay thế cả”, Allan Mogerema.

Câu chuyện của ông Mogerama là một trong nhiều trường hợp được ghi lại, trong một phúc trình nêu bật 10 trường hợp lạm dụng nhân quyền, được tiến hành ở hải ngoại của các công ty đa quốc gia Úc.

Phúc trình của Trung tâm Luật pháp Nhân quyền có tên là, ‘Chẳng Có Nơi Nào Để Quay Về: Đề Cập đến Các Vụ Vi phạm của Công ty Úc ở Hải Ngoại’.

Phúc trình kêu gọi các công ty khai thác khoáng sản, có dính líu đến một loạt cái chết trên khắp Phi châu, cũng như một loạt các vụ tai tiếng về y tế công cộng, từ Colombia đến Thái Lan và việc tàn phá môi trường tại Brazil.

Phúc trình cáo buộc các ngân hàng Úc, tài trợ trong việc chiếm đất tại Cambodia và Indonesia, cũng như cáo buộc các công ty dệt may và thực phẩm, đã có các chi nhánh hải ngoại cưỡng bách trẻ em lao động.

Tác giả bản phúc trình là bà Keren Adams, thuộc Trung tâm Luật pháp Nhân quyền nói rằng, mỗi trường hợp vi phạm các lý do khác nhau, thế nhưng điều thực sự quan trọng là sự kiện hoàn toàn thiếu vắng các thủ phạm.

“Trong những trường hợp khác, chuyện thực sự gây chấn động là mức độ bãi miễn hình phạt của các công ty được hưởng".

"Sự kiện là họ chẳng đối diện với hậu quả nào cả về hành động của họ, dù là trước toà nơi họ đang hoạt động, hay ngay tại Úc. Các cộng đồng cũng chẳng được xét lại về chuyện đó”, Karen Adams.

Phúc trình cũng cáo buộc, các nhà thầu an ninh tư nhân Úc chịu trách nhiệm về những vụ vi phạm nhân quyền, bao gồm việc dùng bạo lực tấn công, hãm hiếp và lạm dụng tình dục trên đảo Manus và Nauru.

Bà Adams cáo buộc, những gì xảy ra tại các trung tâm giam giữ ở hải ngoại, dưới sự giám sát của các công ty, đã dẫn đến những tội phạm hình sự nghiêm trọng.

“Một số họ cũng quan ngại vì những việc thực sự mà công ty của họ có dính líu, mà trong nhiều trường hợp gia tăng đến mức có thể xem là hành động nghiêm trọng về hình sự".

"Tôi nghĩ chuyện nầy đúng, chẳng hạn như một số hành vi của các nhà thầu tư nhân, trong các trung tâm giam giữ của Úc”, Karen Adams.

Trong khi đó, Broadspectrum là công ty Úc phụ trách dịch vụ và hạ tầng cơ sở, do chính phủ liên bang ký hợp đồng, để quản lý trung tâm giam giữ ở Nauru, đã bị nêu tên trong phúc trình, cùng với công ty an ninh Wilson.

Trong khi cả hai công ty đều từ chối trách nhiệm, với các vụ việc đang tiếp diễn, thì có những cáo buộc một số nhân viên an ninh và các nhà thầu, đã trực tiếp dính líu trong các vụ tấn công phụ nữ và trẻ em trên đảo Nauru.

Phúc trình cũng nêu chi tiết, về các cáo buộc đánh đập và lạm dụng trên đảo Manus.

Còn công ty an ninh G4S, một chi nhánh của công ty có trụ sở tại Anh quốc với cùng tên, vốn là công ty an ninh đa quốc gia lớn nhất thế giới, đã có hợp đồng để quản lý các cơ sở trên đảo Manus, từ tháng 2 năm 2013 cho đến tháng 3 năm 2014.

Vào tháng 2 năm 2014, theo sau các vụ biểu tình của những người bị giam giữ, một số nhân viên an ninh G4S bị cáo buộc, đã đánh chết một người tầm trú Iran 23 tuổi là Reza Berati, cũng như làm bị thương 77 người khác.

Anh Benham Satah là bạn cùng phòng với Reza Berati, đã khai với Trung tâm Luật pháp Nhân quyền.

“Trong đêm xảy ra bạo động, Reza định đi gọi điện thoại đến chúng tôi để được giúp đỡ. Anh ta trên đường trở lại nơi giam giữ, thì một lính canh bắt giữ anh ta".

"Một nhân viên làm việc cho Salvation Army đang đợi anh ta, trong tay người nầy đang cầm một cây gậy gỗ lớn, có 2 cây đinh ở trên cây gậy đó".

"Lính canh đã quật Reza xuống sàn nhà, tôi thấy máu tuông ra từ đầu của anh nầy xuống cả trán”, Benham Satah.

Vào lúc đó anh Satah cho biết, bạn anh vẫn còn sống.

“Rồi có khoảng 10 đến 15 nhân viên an ninh thuộc công ty G4S chạy lên lầu, trong đó có 2 người Úc".

"Họ bắt đầu đá Reza vào đầu, vào bụng bằng giày bốt của họ. Trong đó cũng có một người địa phương, anh ta lấy một viên đá nhấc lên khỏi đầu và ném vào đầu của Reza, vào lúc nầy Reza chết ngay".

"Sau đó, khi lính canh đi ngang qua chỗ Reza nằm, họ đá vào đầu của xác chết Reza đang nằm trên mặt đất”, Benham Satah.

Một cuộc điều tra của Thượng viện Úc về vụ bạo động đã kết luận rằng, ‘điều không thể chối cãi, là một con số đáng kể nhân viên địa phương cung cấp dịch vụ, cũng như một số nhỏ các nhân viên Úc ở hải ngoại, có dính líu trong vụ bạo động chống lại những người bị giam giữ’.

Đã có một số cựu nhân viên công ty G4S, cung khai trước buổi điều trần.

Một số mô tả, việc huấn luyện an ninh là thiếu sót trầm trọng và nói rằng, việc thiếu các thủ tục hành động thích hợp, là yếu tố chính yếu cho công ty mất kiểm soát đội ngũ của công ty mình, trong thời gian xảy ra bạo động.

Bất chấp bằng chứng như vậy, công ty G4S không bao giờ bị điều tra hình sự liên quan đến vụ việc, tại Papua tân Guine lẫn tại Úc.

Trong số 6 đề nghị của bản phúc trình ‘Không có Nơi Trở Lại’, là thiết lập việc giám sát nhân quyền đối với công ty, cũng như một kế hoạch hành động toàn quốc về doanh nghiệp và nhân quyền.

Phúc trình cũng kêu gọi, có việc sửa chữa về các vi phạm nhân quyền và môi trường, bà Keren Adams cho biết nhiều cộng đồng đã đối diện với sự lạm dụng và đánh đập, hiện không có việc điều tra và bồì thường cho nạn nhân.

Ông Allan Mogerema nói rằng, đó là trường hợp của cộng đồng của ông.

“Sự vi phạm nhân quyền của cộng đồng chúng tôi, cần được đề cập đến một cách thích ứng. Các nạn nhân cần được bồì thường, về nhà cửa bị mất mát”.

Bà Keren Adams thuộc Trung tâm Luật pháp Nhân quyền, hiện kêu gọi chính phủ Úc hãy giúp thay đổi tình trạng đó.

“Chúng ta cần gia tăng sự điều hành từ chính phủ. Các chính phủ từ những nơi khác trên thế giới, đang làm nhiều hơn những chuyện mà chính phủ Úc đã làm trong lãnh vực nầy, trong việc nhận trách nhiệm thực sự về những gì các công ty của họ đang làm”.

Thế nhưng bà nói thêm rằng, người dân Úc mỗi ngày cũng nên nhận lấy trách nhiệm.

“Tôi nghĩ, thực sự không thể để cho các doanh nghiệp, tự xử lý như cảnh sát trong lãnh vực nầy".

"Khách hàng, nhà đầu tư các cổ đông tại các công ty ở Úc, có vai trò lớn lao nữa, liên quan đến việc bảo đảm rằng khi họ nghe biết về chuyện nầy, họ liên lạc các công ty và cũng liên lạc ban lãnh đạo công ty để cho họ biết về những quan ngại của họ”, Karen Adams.

Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese