Alice Achan là một phụ nữ Uganda quyết tâm hoàn thành việc học của mình dù thường xuyên phải chạy loạn chiến tranh. Không những thế, bà còn lập ra một ngôi trường dành cho những phụ nữ và trẻ em gái là nạn nhân của nạn lạm dục tình dục trong chiến tranh Uganda.
Giữa cuộc chiến tranh khốc liệt ở Uganda vào những thập niên 80, 90, quân nổi dậy (gọi tắt là LRA) đã bắt cóc nhiều phụ nữ và cả các bé gái, giam trong doanh trại để làm nô lệ tình dục.
Sau khi mang thai, họ bị đội quân này tống cổ ra đường. Nhưng thật đau lòng là lúc này, ngay cả gia đình của các cô gái này cũng không sẵn lòng đón họ trở về. Và chắc chắn rằng, cũng không có cơ hội nào để họ được đến trường.
Và trường học của bà Alice Achan chính là nơi dang rộng vòng tay chào đón những nạn nhân này, cho họ cơ hội học hành và ươm giữ ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Sở dĩ bà Alice Achan làm điều này vì bà không muốn những người phụ nữ Uganda hôm nay và mai sau phải tiếp tục sống cuộc đời khắc khổ như thế hệ của mẹ bà trước kia.
“Những đợt tấn công thường diễn ra vào ban đêm. Chiến tranh, rồi bạo loạn diễn ra khiến chúng tôi phải di tản đến nơi trú ẩn an toàn. Tôi phải bỏ học vào năm 1985.
"Những kẻ nổi dậy ở xen kẽ trong cộng đồng và điều đó hết sức nguy hiểm. Vì vậy chúng tôi phải di tản đến những nơi rất xa nhà cửa của mình”, bà Achan hồi tưởng lại.
Mặc dù việc học thường xuyên bị gián đoạn, bà vẫn quyết tâm học hành đến nơi đến chốn. Trả lời phóng viên đài BBC trong một cuộc phỏng vấn, Alice Achan cho biết bà không muốn cuộc sống của bà sẽ giống như mẹ bà.
“Tôi quyết tâm làm điều đó. Bởi vì mỗi lần tôi ra vườn với mẹ tôi, tôi thấy bà khóc mà không hiểu vì sao. Khi lớn lên, tôi mới hiểu rằng bà bị áp lực rất nhiều.
"Vì trong cộng đồng của chúng tôi không có sự bình đẳng nam nữ. Mẹ tôi không được ra ngoài làm việc, bà không có tiền nên phải làm lụng cực khổ để kiếm thức ăn và nuôi sống gia đình.
"Khi hiểu ra chuyện đó, tôi nhất định rằng cuộc đời của mình sẽ phải khác đi. Nên tôi quyết định trở lại trường học và học hành tới nơi tới chốn”, bà Achan nói.
Bà Achan cho biết bà không những phải trốn chạy khỏi chiến tranh, khỏi quân nổi dậy, mà còn phải bảo vệ mình khỏi những gã đàn ông muốn hãm hại bà khi bà còn là một thiếu nữ.
Bà Achan tin rằng việc học hành sẽ giúp cuộc sống của mình tốt đẹp hơn. Bà đã trở lại trường học và hoàn thành tấm bằng tú tài về hoạt động xã hội.
Một trong nạn nhân lạm dụng tình dục của đội quân nổi dậy LRA mà Alice Achan đã gặp trong những ngày đầu tiên là một bé gái bị bắt khi mới khoảng 9 tuổi.
Alice Achan gặp bé gái này khi em đang mang bầu và còn có một cô con gái khoảng 4 tuổi. Em đang đi lang thang trên đường với một cái bụng bầu và một đứa con nhỏ đã khiến bà Alice Achan vô cùng thương cảm.
“Lúc đó tôi đang ở thuê trong một căn hộ. Tôi đã đưa mẹ con cô bé về nhà của mình. Ở đó, tôi đã dạy cô bé các kỹ năng như may vá quần áo. Nhờ đó mà cuộc sống em đã thay đổi.
"Vì em đã kiếm được một ít tiền từ việc đó. Sau khoảng một năm, cô bé đã trở thành một người độc lập và có thể tự nuôi được chính mình và hai đứa con”, bà Achan nhớ lại.
Điều đó đã động viên bà rất nhiều và tôi nghĩ rằng bà có thể làm được điều gì đó để giúp đỡ cho những cô gái bị lạm dụng tình dục bởi đội quân LRA có một cuộc sống tươi sáng hơn.
Và đó không phải là một trường hợp duy nhất. Bà Alice Achan cho biết, năm 2002, trong một cuộc tấn công lớn vào đội quân này ở South Sudan, LRA đã thả ra khoảng 40 cô gái. Có người mang bầu, có người có con nhỏ. Họ không biết đi đâu về đâu vì mẹ của họ có người đã chết trong chiến tranh, có người bị giam giữ làm nô lệ tình dục ở một doanh trại khác.
Có những gia đình sẵn sàng đón các cô gái này trở về, nhưng lại không chấp nhận đứa con của họ - hậu quả của những tháng ngày tủi nhục làm nô lệ tình dục cho quân nổi dậy. Nguyên nhân là họ không muốn nhìn thấy những đứa trẻ này và nhớ đến những tội ác mà LRA đã gây ra.
Vì thế, họ cần một nơi để trú ngụ và bà Alice Achan đã mở ra một nơi như thế. Và tôi phải nói chuyện, thuyết phục các gia đình này chấp nhận con, cháu họ. Và chúng ta cũng không thể chia cắt mẹ con họ.
Với những bé gái đã mang thai, các em không thể làm gì khác hơn là chờ ngày sinh nở vì Uganda không cho phép phá thai.
Từ đó, bà Alice Achan đã chính thức lập ra một trung tâm, không chỉ cung cấp những hỗ trợ về mặt sức khỏe và chăm sóc y tế mà còn giúp những cô gái này tìm kiếm và đoàn tụ với gia đình. Bởi vì một số người trong số các nạn nhân không biết gia đình họ đã đi đâu.
Trung tâm đó đã giúp đỡ cho khoảng 400 cô gái.
“Khi họ bị trả về từ các trại của đội quân nổi dậy, họ không có cơ hội nào để tiếp tục đến trường. Và vì tôi biết rằng cách tốt nhất để giúp họ là cho họ được đi học nên năm 2006, chúng tôi đã chuyển đổi trung tâm trước kia thành một trường cấp 2.
"Điều này không hề dễ dàng chút nào. Bởi vì không ai sẵn sàng đứng ra nhận trách nhiệm dạy dỗ cho những bé gái mang bầu hoặc có con nhỏ này”, bà Achan cho biết.
Và bà Alice Achan đã đứng ra nhận lấy trách nhiệm này. Ngôi trường của bà đã bắt đầu với 46 bé gái như thế. Các nhân viên xã hội đã tình nguyện đứng ra giúp đỡ, trông coi những đứa trẻ trong khi mẹ của chúng đến trường.
Nhờ đó, bà đã thuyết phục được chính quyền cho phép thành lập ngôi trường này.
Ngôi trường của bà Alice Achan đã dạy cho 480 học sinh, đa số là những bé gái mất cha mẹ trong chiến tranh, những bé gái nhiễm HIV vì bị cưỡng hiếp hoặc bị bắt làm nô lệ tình dục.
Và từ đó, những điều tuyệt vời đã đến với các cô gái bị gia đình từ bỏ.
“Ngay trong năm đầu tiên, khi tham gia vào một cuộc thi thể thao ở cấp quận, trường tôi đã giành giải nhất. Và điều đó trước hết đã khiến các cô gái này có động lực hơn rất nhiều.
"Vì họ từng nghĩ rằng cuộc đời mình coi như đã chấm dứt. Cũng phải thôi, vì họ không được đi học, không chồng mà lại có con, với những kẻ nổi loạn.
"Nhưng một khi họ được học hành và phát triển các kỹ năng, họ trở nên tự tin hơn. Và cộng đồng cũng suy nghĩ lại về họ”, bà Achan cho biết.
Tính đến nay, ngôi trường này đã dạy cho 480 học sinh. Trong đó, đa số là những bé gái mà cha mẹ thất lạc hoặc chết trong chiến tranh, những bé gái nhiễm HIV vì bị cưỡng hiếp hoặc bị bắt làm nô lệ tình dục.
Mặc dù việc làm của bà Alice Achan là một nghĩa cử đẹp, nhưng để thực hiện tất cả những điều đó không hề dễ dàng gì giữa thực trạng xã hội Uganda. Bà cho hay mình phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong việc tranh đấu cho quyền bình đẳng của phụ nữ và đòi lại công lý cho các nạn nhân.
Vượt qua tất cả những khó khăn đó, ngôi trường của bà đã giúp các cô gái có kỹ năng, có việc làm và quay trở lại giúp đỡ cộng đồng.
Trong số những cô gái trưởng thành từ mái trường này, có một sinh viên ưu tú đã hoàn thành bậc đại học chuyên ngành Máy tính, cô đã viết một bức thư nói về cuộc sống của các cô gái ở Uganda, được đến Anh hai lần và được gặp thủ tướng Anh.
Ngoài ra, tính đến nay, trường đã có khoảng 200 sinh viên đủ tiêu chuẩn làm giáo viên dạy ngữ pháp, họ dạy cho các học sinh trong chính cộng đồng của mình.
“Bên cạnh đó, trường cũng có 50 sinh viên học ngành y tá và hộ sinh, và họ làm việc tại các trung tâm dành cho phụ nữ. Vì bạn biết đó, trong bạo loạn và chiến tranh, vấn đề chăm sóc sức khỏe cho nữ giới đặc biệt rất cấp thiết”, bà Achan nói.
Các sinh viên này đã đến các trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nơi họ làm việc tận tụy ngày đêm để cung cấp dịch vụ chất lượng của các bà mẹ tương lai.
Trở lại với bé gái mà Alice Achan đã dạy nghề may trong căn nhà thuê của mình ngày nào, bà cho biết giờ đây cô đã kết hôn và có một gia đình hạnh phúc. Và cô vẫn còn làm nghề may vá. Bà Achan cho biết đó là một trong những động lực to lớn giúp bà có thêm sức mạnh và lòng kiên nhẫn để tiếp tục giúp đỡ cho những cô gái khác.
Ngày 17/6 vừa qua, tại Lucerne, Thụy Sĩ, nữ nhà giáo và hiệu trưởng Alice Achan đã được vinh danh với giải thưởng Caritas 2016. Đây là một sự ghi nhận cho hành trình dấn thân và tranh đấu của bà từ hơn 15 năm nay để giáo dục và đào tạo kỹ năng cho các thiếu nữ và các bà mẹ trẻ.
Tuy nhiên, có lẽ, phần thưởng lớn nhất dành cho bà Achan chính là việc nhìn thấy những cô gái Uganda tiến đến chân trời mới tươi sáng hơn trong cuộc sống của họ. Những người mà ngày hôm qua còn tin rằng cuộc đời họ thế là hết, giờ đây đã tự tin làm việc, tự lập và còn có khả năng giúp đỡ cho nhiều người khác trong cộng đồng mình.
