Mỹ đình hoãn hiệp ước nguyên tử đã có từ lâu với Nga

Hiệp ước có tên là Hiệp Ước Nguyên tử Tầm Trung thường được gọi tắt là INF đã được ký kể từ năm 1987.

Hoa kỳ cho biết sẽ rút ra khỏi Hiệp ước Nguyên tử Tầm Trung với Nga trong 6 tháng, trừ khi Moscow chấm dứt những gì bị cáo buộc là, đã vi phạm hiệp ước kiểm soát vũ khí năm 1987.

Hiệp ước về lực lượng nguyên tử tầm trung gọi tắt là INF, chính thức là Hiệp ước giữa Hoa Kỳ và Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết, về việc loại bỏ các hỏa tiễn tầm trung và tầm ngắn của họ.

Đây là một thỏa thuận kiểm soát vũ khí năm 1987 giữa Hoa Kỳ và Liên Xô (và sau này là Liên bang Nga), được ký tại Washington, D.C. bởi Tổng thống Ronald Reagan và Tổng thư ký Mikhail Gorbachev vào ngày 8 tháng 12 năm 1987, hiệp ước đã được Thượng viện Hoa Kỳ phê chuẩn vào ngày 27 tháng 5 năm 1988 và được Tổng thống Reagan và Gorbachev phê chuẩn vào ngày 1 tháng 6 năm 1988.

Hiệp ước INF đã loại bỏ tất cả các hỏa tiễn đạn đạo và hành trình trên đất liền, cũng như các bệ phóng của chúng.

Hiệp ước không bao gồm các hỏa tiễn phóng từ trên không hoặc trên biển, cho đến tháng 5 năm 1991, có 2.692 hỏa tiễn đã bị loại bỏ, sau đó là 10 năm kiểm tra xác minh tại chỗ.

Mỹ sẽ xem xét việc rút lui, nếu Nga vốn bác bỏ việc vi phạm hiệp ước, chịu tuân thủ những điều khoản đã ký kết.

Được biết hiệp ước cấm cả 2 nước, trong việc dự trữ các hỏa tiễn tầm trung đặt căn cứ tại Âu châu.

Năm rồi, Hoa kỳ cho Nga thời hạn là 60 ngày, để tuân thủ bản hiệp ước nói trên.

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho biết, các vi phạm của Nga vẫn tiếp tục.

“Chúng ta cung cấp cho Nga một khoảng thời gian rộng lớn để sửa chữa hiệp ước và cho Nga tôn trọng các cam kết của họ".

"Ngày mai sẽ là đáo hạn, thế nhưng Nga đã từ chối thực hiện bất kỳ bước nào để trả lại sự tuân thủ thực sự và có thể kiểm chứng trong 60 ngày này".

"Do đó, Hoa Kỳ sẽ đình chỉ các nghĩa vụ của mình theo hiệp ước INF có hiệu lực từ ngày 2 tháng 2”, Mike Pompeo.

Ông Pompeo nói rằng, nếu Nga không trở lại tuân thủ các qui định trong vòng 6 tháng, bằng cách phá hủy các hỏa tiễn vi phạm, những bệ phóng và các trang bi liên hệ, thì hiệp ước sẽ bị chấm dứt.

Thế nhưng một số nhà phân tích lo ngại rằng, việc hủy bỏ hiệp ước nầy có thể châm ngòi, cho một cuộc chạy đua võ trang mới.

Trích dẫn sự không tuân thủ của Nga, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã tuyên bố vào ngày 20 tháng 10 năm 2018 rằng, ông đã rút Hoa Kỳ khỏi hiệp ước.

Hoa Kỳ chính thức đình chỉ hiệp ước vào ngày 1 tháng 2 năm 2019 và Tổng thống Nga Vladimir Putin đáp lại cũng đình chỉ hiệp ước về sự kết thúc của Nga vào ngày 2 tháng 2 năm 2019.

Ông Trump cho rằng, Hoa kỳ sẽ đình hoãn nghĩa vụ theo hiệp ước, việc nầy có nghĩa là Mỹ sẽ tự do khỏi các điều khoản ràng buộc, trong đó có việc thử nghiệm và bố trí các hỏa tiễn, vốn bị hiệp ước ngăn cấm.

Tuy nhiên Tổng thống Trump nói rằng, ông rất thận trọng với một hiệp ước mới được vận động.

“Tôi hy vọng chúng ta có thể tụ tập mọi người vào căn phòng xinh đẹp và rộng lớn nầy, để ký kết một hiệp ước mới tốt đẹp hơn, bởi vì chắc chắn tôi muốn thấy điều đó, thế nhưng quí vị phải có mọi người cam kết vào nó, trong khi có một bên hầu như giả vờ chuyện đó không có".

"Vì vậy trừ khi chúng ta tiến hành những chuyện mà chúng ta đồng ý, bằng không chúng ta không thể để cho những chuyện bất lợi như vậy kéo dài trong một hiệp ước, vốn giới hạn những gì chúng ta làm, trong khi một số người khác lại không tuân thủ hiệp ước đó”, Donald Trump.

Vào tháng 3 năm 1976, Liên Xô lần đầu tiên bố trí hỏa tiễn RSD-10 Pioneer ,được Tây phương gọi là SS-20 Sabre trong các lãnh thổ châu Âu của mình, một hỏa tiễn đạn đạo tầm trung có thể che giấu được (IRBM) với nhiều phương tiện thử lại độc lập (MIRV) ) chứa ba đầu đạn hạt nhân 150 kiloton.

Tầm hoạt động của SS-20 là 4.700 chiếc 5.000 km và 2.900 chiếc 3.000 km, đủ để đến Tây Âu từ lãnh thổ Liên Xô; tầm bắn nằm ngay dưới phạm vi tối thiểu SALT II cho một hỏa tiễn đạn đạo xuyên lục địa, 5.500 km.

SS-20 thay thế các hệ thống Xô Viết cũ của SS-4 Sandal và SS-5 Skean, vốn được coi là mối đe dọa hạn chế đối với Tây Âu do độ chính xác kém, tải trọng hạn chế với chỉ một đầu đạn, thời gian chuẩn bị kéo dài, khó khăn trong việc che giấu và bất động, do đó phơi bày chúng trước các cuộc tấn công phủ đầu của NATO, trước một cuộc tấn công theo kế hoạch.

Trong khi đó SS-4 và SS-5 được coi là vũ khí phòng thủ, còn SS-20 được coi là một hệ thống tấn công tiềm năng.

Hoa Kỳ, sau đó dưới thời Tổng thống Jimmy Carter, ban đầu coi vũ khí nguyên tử chiến lược và máy bay có khả năng nguyên tử của mình, là những đối thủ thích hợp với SS-20 và là một biện pháp răn đe đầy đủ chống lại sự xâm lược của Liên Xô.

Tuy nhiên, vào năm 1977, Thủ tướng Helmut Schmidt của Tây Đức đã lập luận trong một bài phát biểu rằng, một phản ứng của phương Tây đối với việc triển khai SS-20 nên được khám phá, một lời kêu gọi của NATO, đưa ra một bất lợi về phương Tây trong lực lượng hạt nhân châu Âu.

Các bộ trưởng lập luận rằng Hiệp ước Warsaw đã "phát triển khả năng lớn mạnh và ngày càng tăng, trong các hệ thống hạt nhân đe dọa trực tiếp đến Tây Âu": hệ thống vũ khí nguyên tử chiến thuật.

Khi mô tả tình huống gia tăng quan trọng này, các Bộ trưởng đã tham khảo trực tiếp SS-20 với "những cải tiến đáng kể so với các hệ thống trước đây trong việc cung cấp độ chính xác cao hơn, cơ động hơn và tầm bắn lớn hơn cũng như có nhiều đầu đạn".

Họ cũng quy kết tình hình đã thay đổi, trong việc triển khai máy bay ném bom chiến lược Tupolev Tu-22M của Liên Xô, nơi họ tin rằng sẽ thể hiện "hiệu suất lớn hơn nhiều" so với các phiên bản trước.

Để giải quyết những phát triển này, các bộ trưởng đã thông qua hai chính sách :Một nghìn đầu đạn nguyên tử, trong số 7.400 đầu đạn như vậy, sẽ bị loại khỏi châu Âu và Mỹ sẽ theo đuổi các cuộc đàm phán song phương với Liên Xô nhằm hạn chế lực lượng hạt nhân của Liên Xô.

Nếu các cuộc đàm phán này thất bại, NATO sẽ hiện đại hóa lực lượng nguyên tử của riêng mình, hoặc các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF).

Trong khi đó Tổng Thư Ký NATO nói rằng, đồng minh quốc tế ủng hộ quyết định của Mỹ, khi hiệp ước kiểm soát vũ khí không thể hữu hiệu, trừ khi các bên liên hệ tôn trọng những điều khoản trong hiệp ước.

Thế nhưng ông Jens Stoltenberg cho biết, một vụ rút ra khỏi hiệp ước có thể có ý nghĩa rộng lớn, đối với các nước đồng minh NATO.

“Dĩ nhiên, Hoa kỳ là nước ký vào hiệp ước còn dĩ nhiên là mọi đồng minh NATO, đặc biệt là các nước Đông Âu bị ảnh hưởng trực tiếp do Nga bố trí các hỏa tiễn mới tại Âu châu, vốn có thể bắn đến các mục tiêu ở Âu châu".

"Chúng có thể bắn tới ác thành phố, đến hầu hết các nơi ở Âu châu và đó chính xác là những gì các đồng minh tại Âu châu hết sức quan ngại”, Jens Stoltenberg.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Mohamed Javad Zarif chỉ trích Mỹ, khi Hoa kỳ cho biết có ý định ra khỏi hiệp ước vũ khí với Nga.

Ông Zarif dùng trang mạng Twitter nói rằng, bất cứ hiệp ước nào ký kết với Mỹ chẳng ích lợi chi cả.

Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese