Ở ngoại ô thủ đô Harare của Zimbabwe là một nhóm phụ nữ trẻ, một số người trong số họ là những bà mẹ đang bế con nhỏ.
Zimbabwe từng bị tàn phá bởi dịch HIV, với hàng chục ngàn người chết trong hai thập niên qua.
Đây vẫn là một vấn đề, đặc biệt là đối với phụ nữ, với số liệu của UNAIDS cho thấy phụ nữ và bé gái ở mọi lứa tuổi, chiếm 63% tổng số ca nhiễm HIV mới, vào năm 2024.
Do đó những phụ nữ này đã đến một phòng khám, để tận dụng chương trình thực nghiệm thuốc phòng ngừa HIV mới, có tên là lenacapavir, được tài trợ bởi các nhà hảo tâm, trong đó có cả cô gái mại dâm Constance Mukoloka.
"Tôi làm việc trong các quán bia để tìm khách hàng. Đôi khi tôi say xỉn và quên uống thuốc. Đôi khi tôi làm việc cả đêm và không có thời gian uống thuốc nhưng với vắc-xin này, ngay cả khi tôi say xỉn, tôi biết mình vẫn an toàn”, Constance Mukoloka.
Việc giới thiệu thuốc lenacapavir, đang diễn ra ở 10 quốc gia châu Phi.
Được phát triển bởi Gilead Sciences có trụ sở tại California, việc giới thiệu lenacapavir tại các quốc gia có nguy cơ cao được lựa chọn, đang được hỗ trợ thông qua ‘Kế hoạch Khẩn cấp của Tổng thống Hoa Kỳ về Cứu trợ AIDS’, hay ‘PEPFAR’, hợp tác với Quỹ Toàn cầu.
Zimbabwe là một trong những quốc gia đầu tiên, thực hiện việc thử nghiệm.
Nhà chức trách cho biết, khoảng 46.000 người trên 24 địa điểm, dự kiến sẽ được hưởng lợi trong giai đoạn đầu triển khai, một phần nhỏ so với nhu cầu tiềm năng ở một quốc gia có khoảng 15 triệu dân.
Tiến sĩ Ernest Chikwati, là giám đốc chương trình tại Tổ chức Chăm sóc Sức khỏe AIDS, và cho biết thuốc này chỉ cần uống hai lần một năm.
"Khi ai đó uống thuốc mỗi ngày, họ thường hay quên. Nhưng khi ai đó được tiêm trong 6 tháng, rất khó có khả năng họ quên uống thuốc. Vì vậy, Lenacapvir được xem như một sự bổ sung, cho tất cả các phương pháp dự phòng trước phơi nhiễm”, Ernest Chikwati.
Bác sĩ cho biết các nghiên cứu lâm sàng, đã chứng minh khả năng bảo vệ gần như hoàn toàn, và do đó, một số giới chức y tế đã mô tả thuốc này, là một bước ngoặt đối với các nhóm có nguy cơ cao, có thể làm chậm tốc độ lây nhiễm mới.
Nhưng ông cũng khuyên nên thận trọng.
Thuốc dự phòng trước phơi nhiễm gọi tắt là PrEP, dạng uống hàng ngày đã có sẵn ở Zimbabwe từ lâu, cùng với bao cao su, vòng đặt âm đạo và thuốc tiêm tác dụng ngắn, nhưng việc tuân thủ vẫn là một thách thức, đặc biệt đối với những người phải đối mặt với sự kỳ thị, hoặc lịch trình không thể đoán trước.
Ông nói rằng điều này cho thấy, việc biến lời hứa khoa học thành tác động rộng lớn, sẽ đòi hỏi phải vượt qua những hạn chế về kinh phí, khoảng cách về cơ sở hạ tầng và thách thức, trong việc giữ cho bệnh nhân tham gia.
"Chúng ta đừng nói, đây là giải pháp thần kỳ cho việc phòng ngừa HIV. Vẫn còn những phương pháp khác. Bao cao su vẫn là yếu tố quan trọng, đối với tổ chức chúng tôi, chúng tôi có hai nhãn hiệu bao cao su, được phát miễn phí trong khu vực công. Chúng tôi cũng cảm thấy, cần phải cấp kinh phí cho bao cao su. Tại sao lại là bao cao su? Bởi vì chúng rất rẻ”, Ernest Chikwati.
Zimbabwe, Eswatini và Zambia, từng là tâm điểm dịch HIV toàn cầu, trong những năm gần đây, đã nổi lên như những mô hình thành công nhất thế giới, trong việc kiểm soát dịch bệnh, đạt được các mục tiêu xét nghiệm, điều trị và ức chế virus của Tổ chức Y tế Thế giới.
Thuốc tiêm mới được cung cấp miễn phí, cho những người có nguy cơ cao như gái mại dâm, thanh thiếu nữ, nam giới đồng tính, phụ nữ mang thai và cho con bú.
Tuy nhiên, bất chấp những thành tựu này, các ca nhiễm mới vẫn là một mối lo ngại.
Cesar Nunez là giám đốc Văn phòng UNAIDS New York.
"Dịch HIV vẫn chưa kết thúc, và những tiến bộ trước đây của chúng ta, đang gặp nguy hiểm”, Constance Mukoloka.
Tình hình vẫn còn rất mong manh, điều này được thể hiện rõ qua các con số ở khu vực cận Sahara châu Phi. Tỷ lệ nhiễm HIV ở các bé gái vị thành niên và phụ nữ trẻ từ 10-24 tuổi, luôn cao gấp ba lần so với nam giới cùng độ tuổi, ở khu vực cận Sahara châu Phi, do bất bình đẳng giới, nghèo đói và sự tiếp cận không đồng đều với các dịch vụ y tế.
Constance Mukoloka đã chỉ ra cách thức thiếu kinh phí, góp phần vào những con số này.
"Hầu hết các hoạt động ứng phó cộng đồng, đều phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài và hiện nay điều đó đang bị ảnh hưởng. Một số ủy ban phòng chống AIDS quốc gia ở các nước châu Phi, đã phải mời hoặc cung cấp không gian văn phòng, cho các tổ chức không còn nguồn tài trợ đó. Và UNAID dự đoán rằng tác động của các khoản tài trợ nà,y sẽ dẫn đến 1,4 triệu ca nhiễm mới mỗi năm, vào năm 2030”, Constance Mukoloka.
Chi tiết về giai đoạn tiếp theo, của việc thực nghiệm tại Zimbabwe, vẫn chưa rõ ràng.
Chính phủ hy vọng số lượng người hưởng lợi sẽ tăng lên, khi có thêm nhiều liều vắc-xin do các nhà tài trợ và họ cũng hy vọng, sẽ có được liều vắc-xin riêng để áp dụng qui mô nhưng, giống như nhiều chính phủ châu Phi khác, vấn đề vẫn là thiếu kinh phí.
Nhìn chung giới chức y tế và những người ủng hộ ở Zimbabwe hy vọng, loại thuốc này sẽ định hình lại các chiến lược phòng ngừa HIV, nếu chính phủ có thể vượt qua các rào cản, về chi phí và hệ thống y tế yếu kém.
Trong khi đó đối với bà Mukoloka, loại thuốc này không chỉ mang lại sự tiện lợi.
"Tôi an toàn, giờ tôi có thể làm việc với sự tự tin. Khi chúng tôi dùng thuốc viên, khách hàng sẽ thấy hộp thuốc và bỏ đi, họ sẽ không bao giờ quay lại vì sợ hãi. Họ không thể phân biệt được, giữa thuốc dự phòng trước phơi nhiễm PrEP và thuốc điều trị. Với công việc chúng tôi đang làm, định kiến đó khiến bạn mất tiền, Constance Mukoloka.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
