Liệu thể thức mở rộng lên 48 đội có đáng giá hay không? VAR có thực sự cải thiện giải đấu? Và khi nhìn lại kỳ World Cup này... điều gì bạn sẽ nhớ nhất? Đây là SBS News World Cup Daily, The 90+ Podcast, nơi chúng tôi mang đến cho bạn những câu chuyện trong và ngoài sân cỏ.
Từ những câu chuyện về đội bóng yếu thế vươn lên dẫn đầu đầy ngoạn mục, đến những bàn thắng đẹp mắt.
Và những cuộc tranh luận gay gắt về VAR, giờ nghỉ giải lao và liệu việc mở rộng giải đấu lên 48 đội có phải là quyết định đúng đắn hay không.
Có rất nhiều điều để ăn mừng, và cũng có rất nhiều điều để tranh cãi.
Trong podcast cuối cùng hôm nay, phần tổng kết, chúng ta sẽ cùng nhìn lại những yếu tố đã định hình kỳ World Cup này: bóng đá, tranh cãi và di sản mà nó để lại.
Vậy điều gì đã diễn ra tốt đẹp tại giải đấu này - cả trong và ngoài sân cỏ?
Đầu tiên - chính là bóng đá.
Những ngôi sao mới nổi lên bên cạnh những huyền thoại đã thành danh.
Và những cái tên mới đã tự khẳng định bản thân trên đấu trường quốc tế.
Đã có những câu chuyện về đội bóng yếu thế vươn lên dẫn đầu, chiếm được trái tim người hâm mộ và cả thế giới.
Giải đấu mở rộng cũng mang đến cho các quốc gia nhỏ như Cape Verde và Curaçao cơ hội tỏa sáng.
Các đội bóng làm nên lịch sử, chứng minh đẳng cấp của họ và thu hút thêm nhiều người hâm mộ mới trên con đường chinh phục giải đấu.
Rồi có những khoảnh khắc khiến người hâm mộ hồi hộp đến nghẹt thở.
Những bàn thắng muộn ấn định chiến thắng. Những bàn gỡ hòa ở phút cuối. Những loạt sút luân lưu.
Và dĩ nhiên… Tây Ban Nha nâng cao chiếc cúp vô địch thế giới.
Đội tuyển Tây Ban Nha vô địch World Cup đã trở về Madrid trong sự chào đón nồng nhiệt của gần hai triệu người.
Các cầu thủ và ban huấn luyện đã gặp gỡ hoàng gia và Thủ tướng Pedro Sánchez khi đến thủ đô Tây Ban Nha, sau chiến thắng ấn tượng 1-0 trước Argentina tại New Jersey.
Người hâm mộ bóng đá Lucia Romero cho biết cô không tin rằng cô đang được tận mắt chứng kiến các ngôi sao bóng đá ngoài đời thực.
“Nhìn thấy chiếc xe buýt chở các cầu thủ thật sự rất tuyệt. Nhiều lúc tôi nghĩ các cầu thủ không có thật, như thể họ chỉ là nhân vật trong một câu chuyện ở phía bên kia màn hình. Thấy họ mang về thêm một chiếc cúp World Cup nữa, một đội bóng gắn kết như vậy, thật ngoạn mục.”
Nhưng dù bóng đá có đáng nhớ đến đâu đi nữa…
World Cup lần này cũng không thiếu những tranh cãi.
Những câu hỏi xoay quanh công tác trọng tài, VAR, luật thi đấu mới, sự can thiệp chính trị và chính FIFA.
Một trong những chủ đề gây tranh luận lớn nhất xuất hiện sau khi án treo giò thẻ đỏ của tiền đạo Mỹ Folarin Balogun được gỡ bỏ…
…một quyết định mà Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) cho rằng đã vượt qua “ranh giới đỏ” sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc giục Chủ tịch FIFA Gianni Infantino xem xét lại vụ việc.
Mối quan hệ giữa FIFA và Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) trở nên căng thẳng hơn trong suốt giải đấu.
Một nguyên nhân là quyết định không giải thích của FIFA về việc hủy thẻ đỏ của Balogun ngay trước trận Mỹ gặp Bỉ.
Cũng có những lo ngại về cách đối xử với đội tuyển Iran, việc từ chối cho trọng tài Somalia Omar Artan nhập cảnh vào Mỹ, và những chỉ trích về các thời điểm nghỉ uống nước.
Ngay cả trước khi giải đấu bắt đầu, Chủ tịch Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) Aleksander Čeferin, người đã tẩy chay trận chung kết World Cup, cũng đặt câu hỏi liệu việc mở rộng lên 48 đội có thực sự nâng tầm chất lượng giải đấu hay không.
Vậy kỳ World Cup này thành công đến mức nào nếu nhìn từ góc độ công tác trọng tài?
Và VAR có thực sự làm đúng những gì nó được thiết kế để làm?
Cựu trọng tài World Cup Christina Unkel chia sẻ
"Mọi người đều mong muốn sự nhất quán và muốn biết mình có thể kỳ vọng điều gì từ một trọng tài. Vì vậy, tôi nghĩ ở giai đoạn đầu, vòng bảng, vòng 32 đội, đã có sự nhất quán trong những gì bạn trông đợi từ các trọng tài, tức là VAR không đưa ra quá nhiều khuyến nghị xuống cho trọng tài chính. Nhưng đến vòng 16 đội thì mọi thứ bắt đầu thay đổi một chút. Bạn có thể thấy những khuyến nghị mà trước đó không hề được đưa ra thì nay lại bắt đầu xuất hiện. Tôi nghĩ đó là sự pha trộn giữa việc áp lực tăng lên đúng không? trong phòng trọng tài hay phòng VAR, mọi người trở nên lo lắng hơn. Đồng thời, khi giải đấu diễn ra và sau ba, bốn tuần thi đấu, quá trình hướng dẫn và góp ý từ các giảng viên trọng tài, những điều họ thích trong các trận đấu so với những điều họ không thích trong hai, ba tuần đầu cũng có thể làm thay đổi một chút cách xử lý."
Bà Christina cho biết một trong những xu hướng rõ rệt nhất xuyên suốt giải đấu là các trọng tài đã thổi còi ít hơn đối với các lỗi nhỏ.
"Tôi cho rằng một trong những điều nhất quán nhất mà các trọng tài đã làm xuyên suốt giải đấu này là không thổi những lỗi đơn giản. Vì vậy, nhiều người hơi bất ngờ, nhưng một lần nữa, nếu bạn kỳ vọng rằng những lỗi nhẹ sẽ không bị thổi, thì bạn sẽ thấy các trọng tài cho phép rất nhiều va chạm bình thường ở khu vực giữa sân, hoặc nhiều tình huống va chạm diễn ra mà không bị phạt, thậm chí một vài hành vi bị coi là lỗi hành vi cũng không bị rút thẻ vàng. Nhưng bạn lại không thấy điều đó được duy trì một cách nhất quán. Điều nhất quán nhất mà họ làm chính là không thổi một số lỗi như vậy, và đó là lý do khiến các trận đấu trông như mượt mà hơn, liền mạch hơn."
Công tác trọng tài không chỉ chịu áp lực trên sân đấu.
"Có lẽ điều tăng mạnh nhất mà tôi thấy trên mạng xã hội và truyền thông là những luồng diễn giải khác nhau về giải đấu và về chính FIFA và nói thẳng ra, là một chút tấn công nhắm vào các trọng tài, dù họ ở vị trí trung lập. Tôi nghĩ các trọng tài đã làm khá tốt trong việc xử lý lượng áp lực hướng về phía họ, mà thực tế là họ không thể tự lên tiếng bảo vệ bản thân. Tôi cảm thấy họ vẫn giữ được sự nhất quán, và những điểm gây tranh luận lớn, vốn luôn tồn tại trong bất kỳ trận đấu hay giải đấu nào thường xoay quanh một quyết định quan trọng nào đó bị cho là xử lý chưa đúng. Nhưng thực tế, chúng ta có lẽ chỉ có dưới 10 trường hợp như vậy sau sáu tuần bóng đá. Chúng ta đã có 104 trận đấu. Vì vậy, cuối cùng, tôi nghĩ tỷ lệ những quyết định gây tranh cãi so với tổng số quyết định được đưa ra hoặc không đưa ra là rất, rất thấp."
Bà Christina tin rằng VAR nhìn chung đã đạt được mục tiêu đề ra.
"Một số tình huống cho thấy VAR đã hoạt động đúng như kỳ vọng. Tôi có thể nghĩ ngay đến một ví dụ: quả phạt đền trong trận đấu của Anh, về căn bản đó là một quả phạt đền cho Spence vì va chạm. Nhưng khi xem góc máy ngược lại, góc mà trọng tài trên sân không thể có được do vị trí địa lý và diễn biến tình huống, bạn thấy rất rõ rằng Spence đã chủ động mở rộng cơ thể theo chiều ngang để tạo ra va chạm. Vì vậy, đó là một khuyến nghị hoàn toàn chính xác từ VAR. Quy trình diễn ra rất nhanh, và trọng tài đã chấp nhận khuyến nghị, từ đó hủy quyết định thổi phạt đền ban đầu. Đó là một ví dụ rất rõ ràng, có lẽ là minh họa súc tích nhất gần đây cho thấy VAR đã hoạt động hiệu quả. Và bạn cũng thấy các chuyên gia bóng đá, những cựu cầu thủ, đều nói: ‘Đúng, tình huống đó không nên bị thổi phạt.’."
Nhưng bà cho rằng vụ tranh cãi về thẻ đỏ của Balogun có khả năng sẽ gây ảnh hưởng lớn nhất về lâu dài đến cách FIFA xem xét lại hệ thống trước thềm World Cup tiếp theo.
"Quyết định đó vẫn sẽ bị xem là sai nếu toàn bộ những diễn biến sau đó bao gồm khuyến nghị của VAR về thẻ đỏ cho Balogun vì pha va chạm xảy ra. Bạn vẫn sẽ thấy rất nhiều phản ứng xoay quanh tình huống đó. Chỉ là bạn sẽ không thấy ‘cơn bão’ như những gì đã diễn ra sau đó, đúng không? Khi có một quyết định đơn phương của một cá nhân theo Điều 27. Vì vậy, đó có lẽ sẽ là quyết định được nhắc đến nhiều nhất và sẽ tạo ra tác động mang tính hệ thống đối với những người tiếp tục cải thiện công tác trọng tài mỗi bốn năm, và tiếp tục thúc đẩy sự tiến bộ của nó."
Một trong những cuộc tranh luận gay gắt nhất diễn ra sau trận thua của Ai Cập trước Argentina, với nhiều người hâm mộ cáo buộc các quan chức thiên vị đội bóng Nam Mỹ.
"Trận Ai Cập – Argentina là điều tôi gọi là cơn bão hoàn hảo, nơi có quá nhiều yếu tố xảy ra cùng lúc. Nó diễn ra ngay sau vụ việc của Balogun, và cũng ngay sau những cảm xúc tồn tại từ trước giải đấu rằng Argentina vốn dĩ luôn được hưởng lợi từ những quyết định như vậy. Vì thế, khi bước vào giải đấu, thực lòng mà nói, ngay cả với tư cách trọng tài, bạn biết rằng mọi người đều đang tìm kiếm điều gì đó. Bất cứ thứ gì có thể được dùng làm luận điểm… đều sẽ được dùng làm luận điểm. Và đây là lúc tôi nói rằng sự tinh tế trong việc xử lý các quyết định mang tính chủ quan của trọng tài là vô cùng quan trọng để hiểu, và rất dễ để người ta khái quát hóa thay vì nhìn vào chi tiết. Ý tôi là: Ai Cập đang dẫn 2–0, hoặc 1–0, rồi họ ghi bàn nhưng bàn thắng bị tước vì một pha phạm lỗi trong tình huống chuyển đổi ngay đầu pha tấn công, bởi gốc rễ của pha phạm lỗi xảy ra ở phần trên giày."
Bà lập luận rằng, khi phân tích từng sự việc riêng lẻ, các quyết định được đưa ra đều tuân theo luật chơi, ngay cả khi dư luận đã chuyển hướng sang một hướng khác.
"Tình huống của Mo Salah, nếu bạn thực sự nhìn kỹ và phân tích hai góc quay khác nhau, bạn sẽ thấy rằng trong pha bóng của Salah, điểm tiếp xúc ban đầu là vào bóng. Lúc đó chỉ có anh ấy và đối phương, và Salah đã bắt đầu mất thăng bằng ngã xuống. Đúng là có một chút va chạm vào chân, nhưng đó không phải là điểm tiếp xúc ban đầu tạo ra lỗi. Nó không phải là một hành vi phạm lỗi tự thân, và cũng không phải là tình huống VAR sẽ can thiệp. Ngược lại, khi bàn thắng của Ai Cập bị tước, hoàn toàn không có tiếp xúc với bóng. Pha va chạm diễn ra trực tiếp vào chân, và đó chính là lý do khiến cầu thủ ngã xuống. Đó là những chi tiết rất tinh tế nhưng những điều như vậy thường không được ‘đánh giá đúng mức’, đặc biệt khi ai đó đã có sẵn định kiến, một góc nhìn cố định hoặc một câu chuyện muốn bảo vệ."
Môn bóng đá có thể đã chinh phục được nhiều người, nhưng cuộc tranh luận về thể thức mở rộng đã bắt đầu thay đổi.
Chủ tịch FIFA Gianni Infantino cho biết đề xuất mở rộng thêm một lần nữa lên 64 đội, dự kiến sẽ được thảo luận sau giải đấu.
Bà Christina Unkel tin rằng vẫn còn quá sớm.
Bà cho rằng FIFA trước tiên nên đánh giá hiệu quả của thể thức 48 đội trong một chu kỳ giải đấu khác.
"Giải đấu này là một ví dụ điển hình cho việc tôi cảm thấy ổn với việc mở rộng số đội. Tôi biết trước giải đã có rất nhiều ý kiến phản đối việc mở rộng, và như bạn nói, nhiều người đã thay đổi quan điểm trong suốt giải đấu, nhất là khi bạn thấy những đội như Cape Verde, đúng không? Khi bạn thấy nhiều đội lần đầu tiên góp mặt thực sự thi đấu cạnh tranh."
Bà ấy cũng lập luận rằng vòng loại chỉ là một phần của vấn đề.
Để có một góc nhìn khác, đồng nghiệp của tôi, Miles Proust, đã trò chuyện với chuyên gia về Nghiên cứu Thể thao, Tiến sĩ Steve Georgakis từ Đại học Sydney.
Ông tin rằng thành công lớn nhất của giải đấu này là sự hòa nhập.
Nhưng ông không nghĩ rằng World Cup nên trở nên lớn hơn nữa.
"Bạn không muốn làm giảm giá trị của vòng loại World Cup. Nó vẫn là một quá trình rất khắt khe. Hãy nhìn những đội như Ý, họ còn không thể vượt qua vòng loại. Bạn không muốn khiến việc đó trở nên quá dễ dàng."]]
Và ông ấy sẽ nhớ gì? Những tranh cãi.
Thẻ đỏ của Balogun và sự xuất hiện của Tổng thống Donald Trump trong lễ ăn mừng chức vô địch của Tây Ban Nha.
Cách đối xử với đội tuyển quốc gia Iran và cuộc tranh luận đang diễn ra về VAR.
Nhưng bất chấp những lời chỉ trích, ông ấy nói rằng công nghệ đã cải thiện bóng đá nói chung.
Tiến sĩ Georgakis tin rằng Úc đã rời giải đấu này với sự tiếc nuối về những gì có thể xảy ra.
Ông ấy nói rằng việc thay đổi thủ môn đã gây tốn kém, và đội tuyển Úc đã có cơ hội thực sự để tiến sâu hơn.
"Quyết định của Tony Popovic khi thay thủ môn là một sai lầm đắt giá. Chúng ta đã có cơ hội, nhờ niềm tin, để vượt qua Ai Cập và sau đó đối đầu Argentina. Và tôi thực sự nghĩ chúng ta sẽ có cơ hội trước Argentina. Có điều gì đó rất đặc biệt ở đội bóng này, một thủ môn rất chắc chắn, một hàng phòng ngự cực kỳ vững vàng, các cầu thủ chạy không biết mệt, và vài tiền đạo có thể đã ghi những bàn thắng giúp chúng ta tiến sâu hơn ở giải đấu."
Quan trọng hơn, ông nói rằng bóng đá Úc hiện cần phải trả lời một câu hỏi lớn hơn nhiều.
Bản sắc bóng đá của Úc là gì?
Tây Ban Nha đã xây dựng được bản sắc đó qua nhiều thập kỷ, và ông nói rằng Úc hiện cần phải làm điều tương tự.
"Điều cần thay đổi, rõ ràng là chúng ta đang ở thời điểm phải đưa ra một quyết định với tư cách một quốc gia và một nền tảng bóng đá. Triết lý của chúng ta là gì? Hiện tại chúng ta không có một triết lý rõ ràng. Tây Ban Nha, đội vô địch World Cup, có một triết lý. Họ đã xây dựng triết lý đó từ 30 năm trước và kiên trì theo đuổi nó. Và giờ đây, triết lý ấy mang lại cho họ rất nhiều thành công quốc tế. Chúng ta, với tư cách một quốc gia, phải nhìn lại xem điểm mạnh của mình trong thể thao là gì, và chúng ta cần làm gì ở cấp độ đào tạo các cầu thủ trẻ để bảo đảm có một hệ thống đủ tốt để sản sinh ra những đội tuyển quốc gia có thể cạnh tranh ở đẳng cấp cao nhất."
Mỗi kỳ World Cup đều để lại một di sản.
Giải đấu này sẽ được nhớ đến bởi những trận bóng đá tuyệt vời, những ngôi sao chủ chốt và những ngôi sao đang lên, cùng những cuộc tranh luận gay gắt.
Thể thức mở rộng đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều, công tác trọng tài vẫn bị soi xét kỹ lưỡng, và bóng đá và chính trị luôn song hành với nhau theo nhiều cách.
Nhưng dù vậy, giải đấu vẫn tạo ra những khoảnh khắc nhắc nhở chúng ta lý do tại sao World Cup vẫn khác biệt so với bất kỳ sự kiện thể thao nào khác.
Để xem lại những khoảnh khắc nổi bật nhất của World Cup, bạn có thể truy cập SBS On Demand.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
