Tuyên bố của ông Donald Trump về việc Mỹ sẽ "bắt đầu kiếm tiền" từ Venezuela và nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của quốc gia Nam Mỹ này có thể tương đương với một cuộc "chiếm đóng thù địch" đối với một quốc gia có chủ quyền, theo nhận định của các chuyên gia.
Cùng với việc xác nhận lực lượng Mỹ đã bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro và công bố kế hoạch đưa Venezuela dưới sự kiểm soát tạm thời của Mỹ, ông Trump cũng thông báo sẽ bật đèn xanh cho các tập đoàn dầu mỏ lớn của Mỹ tiến vào quốc gia này.
"Chúng ta sẽ để các công ty dầu mỏ rất lớn của Mỹ, những công ty lớn nhất thế giới, tiến vào đó, chi hàng tỷ đô la để sửa chữa hệ thống cơ sở hạ tầng đang bị hư hỏng nặng nề," ông Trump nói.
"Chúng ta sẽ bán một lượng dầu lớn."
Venezuela từ lâu đã khẳng định rằng chiến dịch của Mỹ, mà ông Trump từng nói là để chống lại nạn buôn lậu ma túy vào Mỹ, thực chất là nhằm chiếm đoạt trữ lượng dầu mỏ của quốc gia này.
Giờ đây, với những bình luận xác nhận kế hoạch của Mỹ từ ông Trump, các chuyên gia đã đặt ra câu hỏi về tính pháp lý của một động thái như vậy.
Mỹ có thể kiểm soát dầu mỏ của Venezuela không?
Theo Viện Năng lượng có trụ sở tại London, Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, với 303 tỷ thùng, chiếm 17% trữ lượng toàn cầu.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ngành công nghiệp dầu mỏ của nước này đã đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm cả vấn đề sản xuất. Ngành này hiện chỉ chiếm khoảng 1% sản lượng toàn cầu.
Chính phủ Mỹ vẫn chưa cung cấp thông tin chi tiết về cách thức triển khai kế hoạch này.
Ông Trump cho biết họ sẽ điều hành các tài nguyên thiên nhiên của nước này một cách đúng đắn và "các công ty dầu mỏ lớn nhất thế giới" sẽ "đầu tư hàng tỷ tỷ đô la, rồi thu lợi nhuận và sử dụng số tiền đó tại chính Venezuela".
"Chúng ta sẽ giúp dòng dầu chảy theo đúng cách của nó," ông nói.
"Chúng ta sẽ bán một lượng lớn dầu cho các quốc gia khác, nhiều nước trong số đó hiện đang sử dụng dầu của Venezuela, nhưng tôi cho rằng sẽ còn nhiều nước khác tìm đến."
Raul Sanchez-Urribarri, phó giáo sư nghiên cứu luật tại Đại học La Trobe, cho biết hiện vẫn chưa rõ điều này sẽ có ý nghĩa gì trên thực tế.
"Rất khó để thấy chính xác kế hoạch đó sẽ hoạt động như thế nào, ít nhất là trong ngắn hạn, và chắc chắn sẽ cần một mức độ hợp tác và cam kết xây dựng với chính quyền hiện tại ở Venezuela," ông nói với SBS News.
Các gã khổng lồ dầu mỏ Mỹ vẫn chưa xác nhận những bình luận này. Chevron, công ty dầu mỏ duy nhất của Mỹ còn hoạt động tại Venezuela, cho biết họ đang tập trung vào sự an toàn và phúc lợi của nhân viên, cũng như tính toàn vẹn của các tài sản của mình.
Còn có các yếu tố khác có thể tác động đến kế hoạch kiểm soát dầu mỏ Venezuela của Mỹ, bao gồm cả Trung Quốc, điểm đến hàng đầu của dầu mỏ Venezuela trong thập niên qua.
"Có những bên liên quan khác trong toàn bộ câu chuyện này. Chúng ta đang nói về các quốc gia khác nhau vốn đã tham gia vào hoạt động kinh doanh dầu mỏ tại Venezuela," ông Sanchez-Urribarri cho biết.
Venezuela nợ Trung Quốc khoảng 10 tỷ đô la và trả nợ bằng dầu thô được vận chuyển trên ba tàu chở dầu cực lớn từng thuộc sở hữu chung của Venezuela và Trung Quốc. Tháng trước, Reuters đưa tin Trung Quốc nhập khẩu tới 80% lượng dầu xuất khẩu của Venezuela.
'Bằng chứng mạnh mẽ về sự chiếm đóng'
Ngay cả khi Mỹ kiểm soát hiệu quả dầu mỏ Venezuela, những lo ngại vẫn tồn tại về việc liệu động thái đó có tuân thủ luật pháp quốc tế hay không.
Theo luật pháp quốc tế, khi một vùng lãnh thổ bị đặt dưới quyền quản lý của một quân đội thù địch, đó được coi là một cuộc chiếm đóng và nó không liên quan đến một nguồn tài nguyên cụ thể nào.
Tuy nhiên, Shannon Brincat, giảng viên chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Sunshine Coast, cho biết "không có tiền lệ nào cho việc một quốc gia nắm quyền kiểm soát các bộ phận của quốc gia khác, đặc biệt trong trường hợp này là vì một nguồn tài nguyên để sử dụng cho mục đích riêng".
"Việc nước ngoài quản lý dầu mỏ trong trường hợp này, sau khi thay đổi chế độ, có thể là bằng chứng mạnh mẽ về sự chiếm đóng, điều này làm phát sinh một loạt nghĩa vụ đối với cường quốc chiếm đóng đó," ông nói với SBS News.
"Nếu không có sự đồng ý và thẩm quyền được trao một cách tự nguyện từ chủ quyền sở tại, đó dường như là một cuộc chiếm đóng thù địch."
Ông Brincat cho biết theo luật pháp quốc tế, Mỹ "sẽ phải sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên đó vì lợi ích của Venezuela và người dân Venezuela" và "họ không thể coi nguồn tài nguyên đó là tài sản riêng của mình".
Trong cuộc họp báo, ông Trump nói rằng của cải khai thác được sẽ thuộc về "người dân Venezuela" nhưng cũng chuyển cho Mỹ dưới dạng "hoàn trả" cho chi phí tiếp quản của Mỹ.
Ông cũng cáo buộc Venezuela đã "đánh cắp" dầu của Mỹ, và rằng Mỹ đã xây dựng "toàn bộ ngành công nghiệp" tại Venezuela nhưng "họ chỉ việc chiếm lấy nó như thể chúng ta không là gì cả".
Ông Brincat cho rằng rất khó để đánh giá bình luận của ông Trump.
"Đó là một gợi ý mơ hồ rằng họ có quyền đối với số dầu này, điều mà tôi không thấy có bất kỳ cơ sở pháp lý nào, ngoại trừ khả năng là công việc đối tác liên doanh với Chevron."
Vào tháng 11, một tòa án Mỹ đã cho phép bán công ty dầu mỏ Citgo của Venezuela tại Mỹ để trả khoản nợ hàng tỷ đô la.
"Có thể có các hợp đồng xung quanh vấn đề đó mà họ có thể sử dụng, chẳng hạn như các quy tắc thương mại để thực thi, nhưng nói rằng Mỹ sở hữu nó là điều rất khó tin," ông Brincat nói.
"Rõ ràng, tài nguyên của một quốc gia là của riêng quốc gia đó."
Dầu mỏ đã được quản lý như thế nào dưới thời Maduro?
Venezuela đã quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ vào những năm 1970, thành lập Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA), sau đó mở cửa cho đầu tư nước ngoài bằng cách thiết lập các liên doanh với các công ty như Chevron, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), ENI, Total và Rosneft của Nga.
"Đặc biệt dưới thời Maduro, cách họ quản lý sản xuất dầu là thông qua sự kiểm soát tập trung của các công ty nhà nước... PDVSA dựa vào các liên doanh với một số công ty khác," ông Brincat cho biết.
Mặc dù Venezuela có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, sản lượng dầu thô của nước này vẫn chỉ ở mức một phần nhỏ so với công suất do quản lý yếu kém, thiếu đầu tư và các lệnh trừng phạt, theo dữ liệu chính thức.
"Chúng ta nên nhớ rằng lịch sử cho thấy việc ép buộc thay đổi chế độ không giúp ổn định nguồn cung dầu nhanh chóng. Đây sẽ là một quá trình khắc phục lâu dài," ông Brincat nói.
"Sự bất ổn gây ra bởi việc thay đổi chế độ như thế này... Và bất cứ điều gì Tổng thống Trump đang cố gắng thiết lập ở đây cũng sẽ tạo ra một loạt các vấn đề về quản trị."
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
