Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang yêu cầu các quốc gia trả 1 tỷ đô la để có một vị trí thường trực trong cái gọi là "Hội đồng Hòa bình" của ông.
Ban đầu được hình thành như một hội đồng để giám sát việc tái thiết Gaza, cơ quan quốc tế được đề xuất này dường như đang mở rộng phạm vi hoạt động dự kiến trước đó.
Vậy, ai sẽ chịu trách nhiệm về hội đồng này, và nó được kỳ vọng sẽ làm gì?
"Mới hôm qua, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã chính thức thông qua kế hoạch hòa bình của tôi và chính thức phê chuẩn Hội đồng Hòa bình. Đây là một hội đồng chưa từng có. Nó sẽ bao gồm các nguyên thủ quốc gia của các nước lớn…" Tổng thống Trump giải thích.
Ban đầu hội đồng được xem như một phần trong kế hoạch 20 điểm của Trump nhằm chấm dứt chiến tranh ở Gaza, nó được quảng bá như một 'cơ quan chuyển tiếp quốc tế' có nhiệm vụ giám sát một ủy ban lâm thời của Palestine điều hành Gaza.
Được Liên hợp quốc phê chuẩn vào tháng 11 năm ngoái, hội đồng đề xuất này được giao nhiệm vụ trong hai năm.
Khaled Elgindy, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm, cho biết dường như ông Trump có thể có những kế hoạch lớn hơn.
“Có một cảm giác chủ yếu đến từ chính quyền rằng họ muốn mở rộng phạm vi hoạt động của Hội đồng Hòa bình và thậm chí đang bàn về việc thay thế hệ thống Liên Hợp Quốc hiện tại. Có những cuộc thảo luận về việc thu phí các quốc gia một tỷ đô la để tham gia Hội đồng Hòa bình này. Vì vậy, rõ ràng Gaza có thể là sự khởi đầu, nhưng không phải là kết thúc của Hội đồng Hòa bình theo quan điểm của chính quyền Trump. Và có thể, bạn biết đấy, vai trò thứ yếu là thay thế các thể chế đa phương hiện có thậm chí còn được ưu tiên hơn chức năng chính của nó ở Gaza đối với chính quyền này, vì Gaza thực sự không có giá trị chiến lược thực sự nào đối với Donald Trump.”
Cho đến nay, hàng chục quốc gia và nhà lãnh đạo - bao gồm cả Úc - cho biết họ đã nhận được lời mời tham gia hội đồng.
Trong đó cũng có cả Trung Quốc, Israel, Vladimir Putin của Nga, Volodymyr Zelenskyy của Ukraine và Mark Carney của Canada.
Cho đến nay, hầu hết các quốc gia được mời làm thành viên sáng lập đều bày tỏ sự do dự, với một vài ngoại lệ đáng chú ý như Hungary và Việt Nam.
Đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, việc Nga được mời tham gia hội đồng hòa bình là điều đáng lo ngại.
“Chúng tôi đã nhận được lời mời, các nhà ngoại giao đang xem xét lời mời này. Tôi nghĩ câu hỏi đặt ra trước hết là - Nga là kẻ thù của chúng ta, Belarus là đồng minh của họ. Thành thật mà nói, tôi vẫn rất khó hình dung làm thế nào chúng ta và Nga có thể cùng ở trong một hội đồng như vậy.”
Các quốc gia thành viên phải được Tổng thống Mỹ mời và sẽ được đại diện bởi người đứng đầu nhà nước hoặc chính phủ của họ.
Theo điều lệ, mỗi thành viên sẽ phục vụ không quá ba năm, trừ khi họ có thể trả khoản phí 1 tỷ đô la trong năm đầu tiên của hội đồng.
Tuy nhiên, các quan chức cho biết việc trở thành thành viên không đi kèm với bất kỳ nghĩa vụ tài chính bắt buộc nào.
Phó Thủ tướng Úc Richard Marles cho biết Úc đang xem xét lời mời này.
"Chúng tôi đang thảo luận với Hoa Kỳ về lời mời này. Chúng tôi rất hoan nghênh lời mời, nhưng chúng tôi sẽ xem xét kỹ lưỡng và nói chuyện với Hoa Kỳ xem ý nghĩa của nó."
Hội đồng sẽ do Tổng thống Donald Trump làm chủ tịch, người chỉ có thể bị thay thế trong trường hợp "tự nguyện từ chức hoặc do không đủ năng lực".
Với mục tiêu đã nêu là thúc đẩy sự ổn định và khôi phục nền quản trị hợp pháp và đáng tin cậy, một số người đang đặt câu hỏi liệu kế hoạch này có phải là một nỗ lực nhằm thay thế hoặc làm suy yếu hệ thống Liên Hợp Quốc hay không.
Là một người chỉ trích mạnh mẽ Liên Hợp Quốc, ông Trump đã ra lệnh cho Hoa Kỳ rút khỏi một số cơ quan quan trọng của Liên Hợp Quốc.
Khi được hỏi trực tiếp liệu hội đồng có tìm cách thay thế Liên Hợp Quốc hay không, ông Trump nói rằng mặc dù ông không thấy Liên Hợp Quốc hiệu quả, nhưng ông nghĩ rằng nó vẫn có tiềm năng.
"Vâng, có thể lắm, ý tôi là, Liên Hợp Quốc chưa thực sự hữu ích. Tôi rất ngưỡng mộ tiềm năng của Liên Hợp Quốc, nhưng nó chưa bao giờ phát huy hết tiềm năng của mình. Liên Hợp Quốc lẽ ra phải giải quyết tất cả các cuộc chiến mà tôi đã giải quyết, tôi chưa bao giờ nhờ đến họ. Tôi thậm chí chưa bao giờ nghĩ đến việc nhờ đến họ. Họ nên có khả năng giải quyết những cuộc chiến đó. Và tôi tin rằng chúng ta phải để Liên Hợp Quốc tiếp tục hoạt động vì tiềm năng của nó rất lớn."
Nhằm làm rõ nhiệm vụ được giao cho hội đồng, Phó phát ngôn viên của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, Farhan Haq, cho biết hội đồng này chỉ được ủy quyền cho các công việc liên quan đến Gaza.
"Liên Hợp Quốc đã cùng tồn tại với rất nhiều tổ chức, có các tổ chức khu vực, tổ chức tiểu khu vực, các liên minh quốc phòng khác nhau trên khắp thế giới. Một số trong số đó chúng ta có thỏa thuận hợp tác, một số thì không. Chúng ta sẽ phải xem xét chi tiết Hội đồng Hòa bình sẽ như thế nào khi nó được thành lập, để biết chúng ta sẽ có mối quan hệ như thế nào với nó."
READ MORE
SBS Việt ngữ
Trong khi Hội đồng Hòa bình như ông Trump đã mời, có các nhà lãnh đạo thế giới tham gia, cơ cấu của nó có nhiều tầng, với nhiều cơ quan liên kết được thành lập song song.
Hội đồng Hòa bình sẽ có một ban điều hành kèm theo, bao gồm cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, con rể của Trump là Jared Kushner và Steve Witkoff.
Dưới ban điều hành và hội đồng sáng lập là Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza, thành phần duy nhất trong kế hoạch có sự tham gia của người Palestine.
Vì không có người Palestine nào được đưa vào ban điều hành, chuyên gia Khaled Engindy cho rằng có nguy cơ họ sẽ gạt bỏ lợi ích của người Palestine.
“Bản thân hội đồng, cấu trúc đã được thiết lập, hội đồng hai cấp này toàn là người nước ngoài và không có người Palestine nào tham gia - trên thực tế, cấp thứ nhất gần như hoàn toàn gồm người Mỹ, cộng thêm Tony Blair, và bao gồm cả chủ tịch Ngân hàng Thế giới - sau đó là cấp thứ hai bao gồm các bên liên quan trong khu vực và những người khác, nhưng cũng không có người Palestine. Thực sự chỉ có ủy ban kỹ thuật là gồm các chuyên gia kỹ thuật người Palestine, rõ ràng là có bản sắc và vai trò của người Palestine. Nhưng chúng ta không biết mối quan hệ sẽ như thế nào giữa thực thể nước ngoài rộng lớn hơn của Hội đồng Hòa bình và ủy ban kỹ thuật Palestine.”
Trong khi chính quyền Trump chưa làm rõ khoản tài trợ được kêu gọi đóng góp sẽ được sử dụng vào mục đích gì, một số người cho rằng nó sẽ được dùng để tái thiết Gaza.
Khi được hỏi liệu ông có nghĩ rằng mức phí 1 tỉ đô la hợp lý hay không, Thủ tướng Canada Mark Carney nói rằng khoản tài trợ đó phải được hướng đến việc cải thiện điều kiện sống cho người Palestine.
"Ý tôi là, đó là một trong những vấn đề - phương thức sử dụng số tiền đó, nó đang được triển khai như thế nào, tất cả những câu hỏi này - Canada muốn tiền có tác động tối đa. Hãy để tôi nhấn mạnh một điều. Hãy để tôi nhấn mạnh một điều cơ bản về tình hình. Chúng ta vẫn chưa có dòng viện trợ không bị cản trở, dòng viện trợ nhân đạo quy mô lớn đến người dân Gaza. Điều đó cần phải là điều kiện tiên quyết để tiến lên phía trước."
Tại Gaza, thành viên Lực lượng Phòng vệ Dân sự Assaad Al-Saka cho biết hội đồng phải cải thiện điều kiện sống vô cùng khó khăn ở Gaza.
“Chúng tôi yêu cầu Hội đồng Hòa bình ngay lập tức điều động các thiết bị lớn phục vụ công tác phòng vệ dân sự - xe cộ, máy móc, nguồn lực, máy ủi và máy xúc để dọn dẹp đống đổ nát và tìm kiếm các liệt sĩ bị vùi lấp. Chúng tôi cũng yêu cầu Hội đồng Hòa bình đẩy nhanh tiến độ tái thiết Dải Gaza, bởi vì người dân hiện đang trú ẩn trong các khu tạm trú ở Dải Gaza đang phải chịu đựng vô cùng và điều kiện sống cực kỳ khó khăn.”
Mặc dù do Mỹ dẫn đầu và có sự tham gia của một số thành viên hội đồng điều hành thân Israel, Israel cũng đã chỉ trích kế hoạch này.
Phản đối việc đưa Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar vào, truyền thông Israel cho biết* Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir đã kêu gọi quay trở lại "chiến tranh toàn diện" thay vì cho phép Thổ Nhĩ Kỳ tham gia vào hội đồng có nhiệm vụ giám sát việc quản trị Gaza.
