Benjamin Ferencz, công tố viên cuối cùng còn sống sót từ các phiên tòa Nuremberg nơi xét xử tội phạm chiến tranh của Đức Quốc xã ra trước công lý sau Thế chiến thứ hai, đã qua đời vào hôm Thứ sáu ngày 7 tháng 4. Ông Ferencz đã kết tội nhiều sĩ quan Đức, những người đã lãnh đạo các đội tử thần lưu động trong chiến tranh và ông là người luôn ủng hộ luật pháp và công lý quốc tế theo sau các phiên tòa.
Công tố viên cuối cùng còn sống sót từ các phiên tòa ở Nuremberg ở Đức đã đưa tội phạm chiến tranh của Đức Quốc xã ra trước công lý sau Thế chiến thứ hai đã qua đời.
Benjamin Ferencz, một luật sư được đào tạo tại Harvard và là người ủng hộ luật hình sự quốc tế lâu năm, đã qua đời vào thứ Sáu, 7 tháng 4 tại một nhà dưỡng lão đặc biệt ở Boynton Beach, Florida, ở tuổi 103.
Ông Luật sư nổi tiếng đã đưa ra những bản luận tội qua đó tòa án có thể kết tội nhiều sĩ quan Đức, những người đã lãnh đạo các đội tử thần lưu động trong chiến tranh.
Trong một cuộc phỏng vấn với BBC, Donald, con trai của ông Ferencz, nói rằng cha anh là một người đấu tranh không mệt mỏi cho công lý.
"Mỗi ngày trong đời, ông ấy làm việc với dự án làm cho thế giới trở nên nhân đạo hơn. Đó không phải là một người thích đi câu cá hay chơi gôn. Đó là một người có sứ mệnh cuộc đời là biến thế giới trở nên tốt đẹp hơn."
Sinh ra ở Transylvania vào năm 1920, Benjamin Ferencz cùng cha mẹ di cư đến New York khi còn là một cậu bé để thoát khỏi chủ nghĩa bài Do Thái đang lan rộng.
Sau khi tốt nghiệp Trường Luật Harvard, ông gia nhập Quân đội Hoa Kỳ để được kịp thời để tham gia cuộc đổ bộ D-Day Normandy ở Pháp.
Vào năm ông 27 tuổi, năm 1947 ông trở thành công tố viên tại Nuremberg, nơi các bị cáo của Đức Quốc xã phải đối mặt với một loạt phiên tòa xét xử tội ác chống lại loài người bao gồm cả Holocaust, trong đó sáu triệu người Do Thái và hàng triệu người khác đã bị giết một cách có hệ thống.
Ông Ferencz đã trở thành công tố viên trưởng của Hoa Kỳ trong phiên tòa xét xử 22 sĩ quan lãnh đạo các đội giết người bán quân sự cơ động thuộc tổ chức S-S khét tiếng của Đức Quốc xã.
Donald Ferencz cho biết trãi nghiệm chiến tranh đã truyền thúc đẩy cha ông theo đuổi niềm đam mê công lý đến cuối đời.
"Ông ấy tham chiến năm 1943 và ông ấy đã nhìn thấy và trải nghiệm những điều khủng khiếp đến mức chúng đã thúc đẩy ông ấy đến với công lý nhiệt thành - không chỉ thông qua tòa án ở Nuremberg - mà ông còn dành hết phần đời còn lại của ông ấy cố gắng làm cho thế giới có thể trở nên nhân đạo hơn trong nền pháp trị."
Benjamin Ferencz vào trại tập trung Buchenwald của Đức Quốc xã với tư cách là một trung sĩ quân đội trẻ.
Ông nhớ lại những cảnh tượng kinh hoàng mà ông đã chứng kiến trong một cuộc phỏng vấn năm 2017 với BBC.
"Xác chết nằm la liệt dưới đất - không biết còn sống hay đã chết. Những bộ xương ăn mặc rách rưới, mùi thịt cháy khét lẹt. Từng đống xác người, nhìn như xương, xếp chồng lên nhau. Và khi tôi viết ở đâu đó rằng tôi đã 'nhìn vào địa ngục', tôi nghĩ địa ngục sẽ là thiên đường so với những gì tôi nhìn thấy."
Các sĩ quan Đức mà ông Ferencz truy tố đã lãnh đạo các đội tử thần của họ thực hiện các vụ giết người hàng loạt nhắm vào người Do Thái, người Roma và những người khác, và chịu trách nhiệm cho hơn một triệu người chết.
Tất cả các bị cáo đều bị kết án và 13 người bị kết án tử hình trong vụ án đầu tiên trong sự nghiệp của ông Ferencz.
Trong khi tự hào về công việc của mình, ông Ferencz đã than thở - trong một cuộc phỏng vấn Newshour năm 2020 - rằng bất kể kết quả của các phiên tòa như thế nào, công lý thực sự cho vụ sát hại hàng triệu người là không bao giờ có thể thực hiện được.
"Tôi chưa bao giờ cảm thấy rằng mình có thể thực thi công lý và đó là một điểm quan trọng đối với tôi khi tôi cân nhắc 'tôi nên yêu cầu điều gì?' 22 bị cáo - không còn nghi ngờ gì nữa - đã sát hại hơn một triệu người vô tội và không có khả năng tự vệ. Cán cân công lý không thể cân bằng bằng cách lấy 22 bị cáo trong số 3.000 kẻ giết người hàng loạt và đưa họ ra xét xử.
Sau các phiên tòa, trong nhiều thập niên, Benjamin Ferencz đã ủng hộ việc thành lập một tòa án quốc tế, một mục tiêu được hiện thực hóa với việc thành lập Tòa án Hình sự Quốc tế năm 2002 đặt tại The Hague, Hà Lan.
Ông đã làm việc cho một số nhóm từ thiện của người Do Thái để giúp những người sống sót sau Holocaust lấy lại tài sản, nhà cửa, cơ sở kinh doanh, tác phẩm nghệ thuật và các vật phẩm tôn giáo của người Do Thái đã bị Đức quốc xã tịch thu.
Ông là một nhà tài trợ quan trọng cho Bảo tàng Tưởng niệm Holocaust Hoa Kỳ được thành lập ở Washington DC.
Sau khi biết tin về cái chết của ông, Bảo tàng đã đăng một dòng tweet về ông Ferencz rằng: "Hôm nay thế giới đã mất đi một nhà lãnh đạo trong cuộc tìm kiếm công lý cho các nạn nhân của nạn diệt chủng và các tội ác liên quan."
Cố luật sư Ferencz cũng là người nhận Giải thưởng Hòa bình Bất bạo động dành cho Trẻ em của Martin Luther King.
Ông đã được trao giải thưởng vào năm 2018 bởi Mục sư Bernice A. King, con gái của ông King, với việc ông Ferencz vinh danh nhà lãnh đạo dân quyền quá cố trong bài phát biểu nhận giải của ông.
"Tôi cũng đã nhìn thấy đỉnh núi và đỉnh núi chỉ là đỉnh nơi khi mọi người bằng trực giác của mình nhận ra rằng luật pháp luôn tốt hơn chiến tranh và đó là khẩu hiệu của tôi. Đó là khẩu hiệu của tôi, sẽ vẫn là khẩu hiệu của tôi và mọi người nói, bạn làm thế nào? Và tôi cho bạn ba lời khuyên. 1: Đừng bao giờ bỏ cuộc. Hai: Đừng bao giờ bỏ cuộc. Ba: [khán giả nói 'đừng bao giờ bỏ cuộc')]. Bạn đã nghe và Martin Luther King cũng vậy."
Ông Ferencz có một con trai Donald và ba cô con gái.
