Những người ủng hộ nền Cộng hòa tại Úc hoan nghênh đề nghị cuả Thủ tướng Malcolm Turnbull, qua việc bỏ phiếu quyết định cách nào tốt nhất để Úc trở thành một nước Cộng hòa.
Thế nhưng Thủ tướng tin rằng cơ hội thực sự tốt đẹp nhất để nước Úc hướng về nền Cộng hòa là sau khi việc cai trị của Nữ hoàng không còn nữa.
Nước Úc có nên theo thể chế Cộng hòa hay không?. Đó là câu hỏi có những lời giải đáp khác nhau và liệu rằng phong trào nầy thắng thế trong tương lai hay không?.
Những người chủ trương thể chế Cộng hòa cho nước Úc trong một thông cáo cho biết, các nhà lãnh đạo của cả hai chính đảng rõ ràng mong muốn có một thể chế Cộng hòa cho nước Úc và câu hỏi chỉ là làm thế nào để đạt được.
Phong trào Cộng hòa nước Úc thúc giục Thủ tướng, hãy tổ chức một cuộc bỏ phiếu toàn quốc về vấn đề nầy, trong các kỳ họp sắp tới của Quốc hội.
Thế nhưng Thủ tướng Malcolm Turnbull cho biết, thời điểm thuận lợi cho phong trào Cộng hòa, là sau khi Nữ hoàng đương thời không còn trị vì nữa.
Tuy nhiên Giám đốc điều hành phong trào Cộng hòa là ông Michael Cooney cho đài ABC biết rằng, việc bỏ phiếu qua đường bưu điện tỏ ra thiết thực.
"Tôi nghĩ người dân Úc biết rõ các vấn đề căn bản như thế nào".
"Họ có muốn nước Úc hoàn toàn độc lập và có một vị Quốc Trưởng là người Úc, hay họ muốn gắn bó mãi với Nữ hoàng hay Quốc vương Anh quốc hay không?".
"Và thứ hai là ai quyết định người nào sẽ trở thành Quốc Trưởng, việc nầy thông qua Quốc hội hay là chuyện của mọi cử tri bỏ phiếu?", Michael Cooney.
Mới đây trong các tài liệu được giải mã tiết lộ rằng, Thủ tướng Lao động thời bấy giờ là ông Paul Keating, đã quyết tâm đẩy mạnh các cải cách như gia tăng nhân dụng, cũng như hướng đến một nền Cộng hòa và cải thiện bang giao với Indonesia.
Các văn kiện trong năm 1995 và 1996 được Nha Văn Khố Quốc gia công bố cũng cho thấy, ông Keating tin tưởng rằng cần có luật lệ mới để đối phó với nạn kỳ thị chủng tộc.
Trong khi đó, cuộc trưng cầu dân ý, về việc nước Úc trở thành Cộng hòa đã thất bại.
Ông Kim Beazley là cựu Tổng trưởng trong nội các của ông Keating và là cựu đại sứ Úc tại Mỹ cho biết, các hy vọng về đề nghị về nền cộng hòa một cách thực tế và phổ biến, hóa ra đã bị thay thế qua cách đặt câu hỏi.
"Tôi nghĩ chúng ta đã đạt được điều thứ nhất không phải là điều thứ hai và cuối cùng chúng ta đã đề ra một kiểu mẫu có thể rất tốt đẹp nhưng dường như đã thất bại".
Trong khi đó, mới đây, Thủ tướng Malcolm Turnbull đề nghị việc bỏ phiếu toàn dân qua đường bưu điện, là cách tốt nhất để nước Úc trở thành một nước Cộng hòa.
Tuyên bố tại câu lạc bộ Cứu sinh ở Bondi ở phía bắc Sydney, ông cho biết:
"Tôi nghĩ việc đầu tiên quí vị cần làm là có cuộc thảo luận thẳng thắn và cởi mở, về việc làm thế nào một vị Tổng thống có thể ứng cử và liệu rằng, vị nầy nên được Quốc hội chọn trong một thế đa số 2 phần 3, như đã đề nghị hồi năm 1999, hay trực tiếp do dân bầu".
"Đó là nền tảng mà cuộc trưng cầu dân ý hồi năm 1999. Quí vị phải có cuộc thảo luận như vậy và đó là một cuộc thăm dò ý dân, có thể qua đường bưu điện là một cách để thực hiện".
"Thế nhưng vấn đề cần được thảo luận và giải quyết rồi dĩ nhiên là trả lời các câu hỏi căn bản, quí vị phải tu chính Hiến Pháp để đề nghị một Tổng thống thay thế cho Nữ hoàng làm Quốc Trưởng nước Úc, rồi để cho người dân Úc quyết định".
"Đây không phải là những thay đổi mà Quốc hội có thể làm được và người dân Úc cho thấy rất bảo thủ khi nói đến chuyện tu chính Hiến Pháp. Chúng ta thường nói Nữ hoàng vạn tuế và chúng ta thốt lên điều đó với lòng chân thành và yêu kính", Malcom Turnbull.
"Chúng ta có chọn lựa trực tiếp vị nguyên thủ quốc gia, hay một vài kiểu mẫu khác hay không, ông Malcolm Turnbull có nhiều năm để làm chuyện nầy, thế nhưng những gì ông làm chỉ là sự run sợ mà thôi", Tanya Plibersek.
Lời tuyên bố của ông Turnbull đã được Chủ tịch Phong trào Cộng hòa nước Úc, là ông Peter Fitzsimons hoan nghênh nhiệt liệt.
"Chúng tôi hết sức phấn khởi với việc Thủ tướng vốn là người hết lòng với chủ trương Cộng hòa cho nước Úc, hiện xúc tiến tiến trình để nước Úc trở thành một nước Cộng hòa".
"Lãnh tụ cuả hai chính đảng rõ ràng muốn chuyện nầy xảy ra, không còn là một câu hỏi mà là việc làm thế nào".
"Vâng sẽ có những người chống đối thế nhưng tôi thực sự nghĩ rằng ý tưởng đó sau 250 năm thuyền trưởng Cook đến Úc, người dân Úc cùng nhau thực hiện bước tiến sau cùng để thực sự độc lập dưới chòm sao Nam Tào, cũng như những người Úc đầu tiên đều hy vọng như vậy và đó sẽ là một công việc đoàn kết tuyệt diệu cho chúng ta, cũng như chính xác là những gì mà nước Úc cần đến", Peter Fitzsimons.
Thế nhưng cựu Thủ tướng Paul Keating và cũng là người ủng hộ phong trào Cộng hòa cho nhật báo The Australian biết rằng, ông Turnbull không có một chính sách đầy tham vọng và ông chỉ trích Thủ tướng hiện nay là thiếu tài lãnh đạo trong vấn đề nầy.
"Ông ta có ít không có một chính sách đầy tham vọng nào cũng như một chút tưởng tượng nào, chẳng có một hệ thống hay niềm tin thắng lợi nào cả".
"Chủ thuyết Cộng hòa của ông Malcolm có trở thành một con cắc kè khác, như ông đã làm trong rất nhiều chuyện khác nữa hay không?", Paul Keating.
Ông Keating cũng chỉ trích các cựu Thủ tướng John Howard, Kevin Rudd, Julia Gillard và Tony Abbott đã không xúc tiến chính nghĩa nầy, khi họ nắm quyền cao nhất nước Úc.
Đáng ngạc nhiên là ông Tony Abbott, không thể vừa chống lại việc bảo vệ cho chế độ quân chủ, trong khi vừa chống lại những lời bình luận của Thủ tướng Turnbull.
Về phía đảng Lao động cho biết, họ mong muốn người dân Úc sẽ bỏ phiếu qua đường bưu điện về chuyện nầy, lần nầy là việc: liệu có cắt đứt quan hệ với Anh quốc hay không.
Quyền Lãnh tụ đối lập Tanya Plibersek cho biết, ông Turnbull thường là một ủng hộ viên mạnh mẽ cho một nước Úc Cộng hòa, thế nhưng mọi người vẫn không hiểu vì sao ông nầy chẳng làm gì cả.
Bà cho biết Lao động đã gắn bó với cuộc trưng cầu dân ý tiên khởi và chỉ yêu cầu người dân Úc hãy ủng hộ một vị Quốc Trưởng là công dân của nước Úc.
"Một khi chúng ta đã làm chuyện đó và tôi tin rằng đa số người dân Úc sẽ nói YES với nền Cộng hòa Úc, chúng ta có thể có cuộc thảo luận về hình thức nào nên được áp dụng".
"Chúng ta có chọn lựa trực tiếp vị nguyên thủ quốc gia, hay một vài kiểu mẫu khác hay không, ông Malcolm Turnbull có nhiều năm để làm chuyện nầy, thế nhưng những gì ông làm chỉ là sự run sợ mà thôi", Tanya Plibersek.
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese
