Úc và Vanuatu đã ký một thỏa thuận chiến lược trị giá 500 triệu đô la, thỏa thuận đầu tiên từng được ký giữa hai quốc gia. Thỏa thuận này xác định Úc là đối tác an ninh được Vanuatu lựa chọn, nhưng đây là một hiệp ước yếu hơn so với kỳ vọng ban đầu của thủ tướng Úc. Trung Quốc đã bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận này nhằm vào Trung Quốc, đồng thời cảnh báo Úc không nên chơi “các trò chơi địa chính trị”.
Thỏa thuận Nakamal được ký kết gần 10 tháng sau khi ông Napat rút khỏi lễ ký kết trước đó.
Vào thời điểm đó, ông bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận này sẽ làm suy yếu chủ quyền của Vanuatu và cản trở các thỏa thuận đầu tư với các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc.
Nhưng lần này, Thủ tướng Vanuatu cho biết thỏa thuận phản ánh tầm nhìn chung của hai nước về một khu vực Thái Bình Dương hòa bình, ổn định và thịnh vượng.
"Úc và Vanuatu là những nước láng giềng thân thiết, đối tác tin cậy và bạn bè lâu năm. Cuộc gặp hôm nay tái khẳng định cam kết chung của chúng ta trong việc tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác toàn diện giữa hai nước."
Thủ tướng Albanese cũng cho rằng đây là một thắng lợi cho cả hai bên.
"Trên hết, thỏa thuận này được xây dựng trên nền tảng quan hệ đối tác bình đẳng. Chúng ta đã đạt được một thỏa thuận cân bằng, bảo vệ an ninh tập thể và cá nhân, cũng như chủ quyền của chúng ta. Và thỏa thuận này sẽ hỗ trợ lợi ích của chúng ta trong việc duy trì một khu vực ổn định, thịnh vượng và an toàn, nơi cả hai chúng ta đều gọi là quê hương."
Thỏa thuận này củng cố vị thế của Úc như là đối tác viện trợ và an ninh chính của quốc đảo Thái Bình Dương này.
Thỏa thuận cũng bao gồm điều khoản quy định Vanuatu sẽ tham vấn với Úc khi xem xét hợp tác với bên thứ ba trong các dự án hạ tầng trọng yếu, nhưng không có quyền phủ quyết như đề xuất ban đầu của Úc.
Ông Napat cho biết, tuy nhiên, Vanuatu đã quyết định sẽ không cho phép lãnh thổ của mình được sử dụng cho bất kỳ căn cứ quân sự hoặc cơ sở hạ tầng nước ngoài nào.
"Với tư cách là một quốc gia, chúng ta đã thông qua một đạo luật tại Quốc hội, không cho phép bất kỳ hình thức quân sự hóa nào được sử dụng cho cơ sở hạ tầng trọng yếu của chúng ta."
Trả lời phỏng vấn chương trình ABC News Breakfast, Ngoại trưởng Penny Wong gọi thỏa thuận này là một "bước đột phá mang tính chuyển đổi" trong mối quan hệ của Úc với khu vực Thái Bình Dương.
"Sẽ còn nhiều điều nữa trong thời gian tới. Sẽ còn nhiều điều nữa, bởi vì chúng tôi quyết tâm tiếp tục tham gia và chính thức hóa các thỏa thuận cũng như mối quan hệ của mình với các quốc gia ở Thái Bình Dương."
Bà Wong cho rằng, mặc dù thỏa thuận này làm giảm nhẹ một số yếu tố trong thỏa thuận ban đầu mà Úc đề xuất, cụ thể là nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực, nhưng nó củng cố vị thế chiến lược của Úc.
"Chúng ta đang trong một cuộc cạnh tranh thường trực ở Thái Bình Dương, một cuộc cạnh tranh dai dẳng về tầm ảnh hưởng. Chúng tôi rất vui mừng vì sau nhiều cuộc đàm phán và thảo luận, chúng tôi đã ký kết thỏa thuận ngày hôm qua giữa hai thủ tướng, khẳng định vị thế của Úc là đối tác kinh tế, an ninh và phát triển chính của Vanuatu."
Các nhà phân tích chính sách đối ngoại cho rằng thỏa thuận an ninh này cũng có thể củng cố khả năng cạnh tranh kinh tế của Úc tại khu vực Thái Bình Dương.
Cả hai nước đã nhất trí tạo điều kiện thuận lợi cho sự liên kết giữa khu vực tư nhân, trong đó Úc cam kết hỗ trợ thị trường lao động trong nước của Vanuatu thông qua hỗ trợ đào tạo, cũng như sự tham gia của Vanuatu vào nền kinh tế số.
Giám đốc Chương trình các đảo Thái Bình Dương của Viện Lowy, Oliver Nobetau, cho biết phần này của thỏa thuận củng cố khả năng của Úc trong việc cạnh tranh với ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc.
"Một điều không phải lúc nào cũng thấy rõ là trong thỏa thuận cũng có một cam kết mạnh mẽ về việc liên kết với khu vực tư nhân để hỗ trợ nền kinh tế Vanuatu. Và đó là một thắng lợi quan trọng đối với Úc, đảm bảo rằng nước này có tiếng nói, hay có thể định hướng đầu tư của Úc vào Vanuatu. Và đó cũng là một lĩnh vực quan trọng mà chúng ta đang thấy sự cạnh tranh với các quốc gia khác, nơi có rất nhiều đầu tư của Trung Quốc."
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Guo Jiakun, cho biết ông lo ngại rằng thỏa thuận này nhắm vào Trung Quốc, đồng thời cảnh báo Úc không nên chơi "các trò chơi địa chính trị".
"Trung Quốc luôn tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng, cùng có lợi, cởi mở và bao dung khi thực hiện hợp tác thực tiễn trên nhiều lĩnh vực với các quốc đảo Thái Bình Dương, trong đó có Vanuatu. Chúng tôi hy vọng rằng sự hợp tác giữa các quốc gia liên quan và các quốc đảo Thái Bình Dương sẽ góp phần vào sự phát triển và ổn định của khu vực đảo, không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào hoặc bị sử dụng như một công cụ cho sự cạnh tranh địa chính trị."
Vanuatu hiện cũng đang hoàn tất một thỏa thuận riêng biệt với Trung Quốc, thỏa thuận Namele.
Thủ tướng Napat cho biết ông sẽ công bố chi tiết khi thỏa thuận được ký kết chính thức.
"Thỏa thuận vẫn chưa được ký kết. Chúng tôi sẽ chia sẻ thỏa thuận này. Không có gì phải giấu giếm cả. Chính phủ của chúng tôi rất minh bạch."
Ông Nobetau cho biết khi thỏa thuận này với Trung Quốc được công bố, các ưu tiên khu vực của Vanuatu sẽ trở nên rõ ràng.
"Có một rủi ro mà chính phủ Úc phải gánh chịu, đó là trên lý thuyết, Úc có thể là đối tác được lựa chọn, nhưng trên thực tế, không quốc gia nào bị hạn chế trong việc hợp tác với các quốc gia khác. Cho đến khi chúng ta thấy bản đầy đủ của thỏa thuận Namele, chúng ta sẽ không biết rõ toàn bộ phạm vi của nó."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
