Úc là nền dân chủ lớn cuối cùng trên thế giới không có luật nhân quyền quốc gia. Ngay cả khi cảm thấy có đủ số phiếu để thông qua luật nhân quyền, chính phủ Albanese vẫn đang tiến hành chậm chạp. Các chính phủ trước đây đã cố gắng thông qua luật trong những năm qua, nhưng không ai thành công.
Trong phần lớn thế kỷ qua, đảng Lao động đã hứa sẽ chấm dứt tình trạng Úc là nền dân chủ phát triển duy nhất không có luật nhân quyền quốc gia.
Sau nhiều nỗ lực bị bỏ dở và thất bại của các chính phủ trước đây, cuộc cải cách mang tính bước ngoặt này lại một lần nữa được đưa ra xem xét.
Một báo cáo của ủy ban nghị viện do chính phủ giao nhiệm vụ là báo cáo mới nhất đề xuất thay đổi và nghị sĩ Andrew Wilkie đến từ Hobart đã đệ trình một dự luật tư nhân để lập pháp hóa điều đó.
Liên đảng kiên quyết phản đối, nhưng đảng Xanh đã thể hiện sự ủng hộ, có nghĩa là đảng Lao động có đủ số phiếu để thông qua luật.
Tuy nhiên, chính phủ của Anthony Albanese đang tiến hành một cách thận trọng, với Bộ trưởng Tư pháp Michelle Rowland cho biết trong hai năm qua, họ đã "xem xét kỹ lưỡng" lĩnh vực chính sách phức tạp này.
Lịch sử - và một cái nhìn thực tế về môi trường chính trị - cho thấy Đảng Lao động khó có thể ban hành một đạo luật về nhân quyền, ngay cả khi những người ủng hộ cho rằng thời điểm đã chín muồi.
Daney Faddoul, quản lý chiến dịch tại Trung tâm Luật Nhân quyền, nói với hãng thông tấn Australian Associated Press (AAP).
"Chúng ta có các ủy ban hoàng gia chỉ ra điều gì xảy ra, khi các tiêu chuẩn nhân quyền không được quy định trong luật liên bang", Daney Faddoul.
Ông đang đề cập đến các cuộc điều tra về chăm sóc người cao tuổi năm 2018 và người khuyết tật năm 2019, trong đó phát hiện ra những vi phạm nhân quyền hàng loạt và cần phải ban hành luật bảo vệ để ngăn chặn lạm dụng trong tương lai.
Cũng là chủ đề của một ủy ban hoàng gia năm 2022, vụ bê bối Robodebt khét tiếng là một sản phẩm khác của một dịch vụ công, không đặt quyền của công dân làm trọng tâm.
Chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Úc Hugh de Kretser nói.
"Hiến pháp của chúng ta có rất ít điều khoản bảo vệ nhân quyền. Khi đó, việc bảo vệ quyền của người dân sẽ thuộc về quốc hội và luật pháp thông thường. Ở mọi nền dân chủ tương đương khác, điều đó được thực hiện thông qua sự bảo vệ hiến pháp, hoặc thông qua một đạo luật về nhân quyền", Hugh de Kretser.
Cả ủy ban và trung tâm luật đều là một phần của nỗ lực dân sự lớn, nhằm ban hành một đạo luật liên bang.
Hơn 175 tổ chức, bao gồm các tổ chức hàng đầu, các nhóm tôn giáo, các cơ quan pháp lý, công đoàn, những người ủng hộ người khuyết tật, các nhà cung cấp dịch vụ và các cộng đồng dân tộc thiểu số đã ký tên.
Về bản chất, cải cách rất đơn giản, đó là mã hóa thành một đạo luật duy nhất các quyền ,mà Úc đã đồng ý bảo vệ trong các hiệp ước quốc tế.
Mọi thứ trở nên phức tạp hơn, ở những chi tiết nhỏ.
Các câu hỏi như, những quyền nào cần được đưa vào, mức độ nghiêm ngặt của việc thực thi chúng và liệu tòa án có thể bác bỏ, các luật không nhất quán hay không.
Vì lý do đó, hầu hết những người ủng hộ - và ủy ban năm 2024 do Thủ Tướng Albanese chỉ đạo - đều khuyến nghị mô hình 'đối thoại', đang được áp dụng ở Victoria và New Zealand.
Theo cách tiếp cận này, các cơ quan công quyền (bao gồm các bộ, cảnh sát, tòa án, v.v.) phải thực thi các tiêu chuẩn nhân quyền, trong khi chính phủ vẫn giữ quyền ban hành các luật trái với nhân quyền, do đó miễn là nó thông báo cho quốc hội khi nào nó làm như vậy.
Ông de Kretser nói.
"Mô hình mà chúng tôi đề xuất, rất gần với mô hình của Anh hoặc New Zealand, và đó là mô hình được áp dụng tại ACT năm 2004, Victoria năm 2006 và Queensland năm 2019. Một đạo luật đơn giản của quốc hội, để quốc hội có thể thay đổi bất cứ khi nào họ muốn, liệt kê tất cả các quyền mà người dân Úc được hưởng ở cùng một nơi", Hugh de Kretser.
Vấn đề làm thế nào để đưa nhân quyền vào luật pháp, đã được xem xét ở cấp liên bang trong hơn một thế kỷ nhưng gần đây nhất, là bởi Đảng Lao động.
Nó được thảo luận lần đầu tiên trước khi liên bang hóa, khi các chính trị gia lựa chọn không đưa một loạt các quyền đầy đủ vào hiến pháp, một phần vì lý do phân biệt chủng tộc.
Chính phủ của Gough Whitlam đã cho phép Úc tham gia hai công ước quốc tế quan trọng về quyền và, thông qua Bộ trưởng Tư pháp lúc bấy giờ là Lionel Murphy, đã tìm cách đưa chúng vào luật pháp Úc năm 1973, với các quyền hạn được tăng cường.
Một phản ứng dữ dội, đã khiến họ không bao giờ tái giới thiệu các dự luật sau luật năm 1974 và một thập niên sau, Chính phủ của Bob Hawke cũng đã từ bỏ một nỗ lực mới, trước khi nỗ lực thứ hai bị bác bỏ tại Thượng viện.
Dưới thời Kevin Rudd, chính phủ đã ra lệnh tiến hành một cuộc tham vấn toàn quốc, trở thành cuộc điều tra công khai lớn nhất từ trước đến nay của Úc.
Cuộc điều tra đã đề xuất một đạo luật về nhân quyền, nhưng chính phủ đã chọn những thay đổi được giảm nhẹ, làm thất vọng vô số người Úc đã gửi ý kiến ủng hộ đạo luật này, với tỷ lệ 7:1 so với những người phản đối.
Hãng tin AAP đưa tin tuần này rằng, chủ tịch ủy ban điều tra Frank Brennan, đã mất hy vọng về việc cải cách sẽ được thông qua, sau một cuộc họp quan trọng với lãnh đạo cánh hữu tiểu bang NSW, là Mark Arbib.
Không phải là bí mật rằng, các nghị sĩ cấp cao của đảng Lao động đã chia rẽ về vấn đề này, với một số người, như cựu thủ hiến NSW Bob Carr, đã công khai vận động chống lại cải cách.
Mặc dù ông Carr đã thay đổi quan điểm vào năm rồi, khi nói với các tờ báo của Nine rằng ông sẵn sàng xem xét đề xuất này ở New South Wales, nhưng một số nghị sĩ Lao động dường như vẫn giữ những lo ngại tương tự hiện nay.
Ông Brennan cho biết khi đó, cũng như bây giờ, ông nói với AAP.
“Đảng Lao động lo ngại rằng, bất kể vấn đề gì có thể được đưa ra trước quốc hội, nếu không có luật nhân quyền, họ có thể hành động theo ý muốn. Với một đạo luật nhân quyền, sẽ có những hạn chế, và tại sao bạn lại tự nguyện áp đặt những hạn chế này lên quốc hội?", Frank Brennan.
Đặc biệt, ông và những người khác đã nêu ra thách thức của những người xin tị nạn, trong khi sự giao thoa giữa luật chống phát ngôn thù hận và tự do ngôn luận, tạo ra một xung đột pháp lý khác cần giải quyết.
Ông Brennan nói.
"Họ chắc chắn không muốn một đạo luật nhân quyền cản trở", Frank Brennan.
Về phía đối lập, người phát ngôn về các vấn đề pháp lý của phe đối lập, bà Michaelia Cash, cho biết Liên đảng kiên quyết phản đối.
"Nó không cần thiết, gây chia rẽ và nguy hiểm và không nên được thông qua", Michaelia Cash.
Còn đảng Xanh cam kết sẽ thông qua cải cách, với thượng nghị sĩ David Shoebridge, người phát ngôn về tư pháp của đảng, nói với AAP rằng họ đã "sẵn sàng từ nhiều năm nay".
“Chưa bao giờ có thời điểm nào tốt hơn để ban hành luật nhân quyền. Vụ bê bối Robodebt, việc giam giữ người nhập cư vô thời hạn, sự yếu kém của NACC đều cho thấy, người dân Úc đã chứng kiến điều gì xảy ra, khi không có sự kiểm soát hiệu quả đối với quyền lực của chính phủ và họ biết, đã đến lúc cần phải thiết lập một cơ chế như vậy”, David Shoebridge.
Một người phát ngôn của bà Rowland cho biết, chính phủ “cam kết bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền” nhưng cuộc cải cách, như được nêu trong ủy ban quốc hội năm 2024, rất phức tạp.
“Vì các khuyến nghị của ủy ban, có liên quan đến công việc trên toàn chính phủ, nên cần phải xem xét kỹ lưỡng, để bảo đảm một cách tiếp cận toàn diện, nhằm chắn chắn các quyền và tự do của tất cả người dân Úc được tôn trọng và bảo vệ”, người phát ngôn của bà Rowland.
Như nhiều nhà phân tích chính trị cũng lưu ý, chính phủ Albanese đã cho thấy họ thận trọng, trong việc cố gắng thực hiện quá nhiều cải cách gây tranh cãi cùng một lúc, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc trưng cầu dân ý Voice thất bại.
Ông Albanese cho rằng một bài học từ cuộc trưng cầu dân ý, là các cuộc cải cách lớn cần sự ủng hộ của cả hai đảng, điều mà một đạo luật nhân quyền sẽ không có được.
Đảng Lao động cũng đang điều chỉnh lại sự cân bằng chính trị của mình, để phù hợp với sự nổi lên ngày càng tăng của đảng One Nation.
Trong bối cảnh đó, mặc dù việc đề xuất bảo vệ mạnh mẽ hơn cho tự do ngôn luận và tôn giáo có thể hấp dẫn, nhưng quan điểm cho rằng điều đó sẽ tự tước đi những công cụ tiềm năng, để chống lại các mối đe dọa an ninh quốc gia, có thể khiếnđĐảng Lao động bị cáo buộc là thiếu quyết liệt trong vấn đề an ninh.
Tuy nhiên, ông Faddoul vẫn hy vọng.
"Có một số vấn đề mà chính phủ liên bang đã rõ ràng loại trừ khả năng họ sẽ tiếp tục giải quyết. Đây là một vấn đề mà họ vẫn tiếp tục nói rằng, họ đang xem xét... nếu đây là điều mà họ cho là có vấn đề, tại sao họ không nói không?", Daney Faddoul.
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
