2023 là năm chính phủ Anthony Albanese cam kết sẽ tổ chức cuộc trưng cầu dân ý về Tiếng Nói của Người Thổ Dân tại Quốc hội Úc. 20 năm trước, chính phủ Howard cũng thảo luận về việc liệu có theo đuổi việc cải tổ Hiến Pháp, nhưng cuối cùng quyết định chống lại việc nầy. Vì vậy sau 2 thập niên, nước Úc đã tiến triển thế nào trong vấn đề quan trọng nói trên?.
Hồi tháng 5 năm 2000, một biển người tuần hành qua cầu cảng Sydney với lời kêu gọi hòa giải.
Đồng chủ tịch Nhóm Cố vấn Cao cấp của Voice, bà Marcia Langton, đã có mặt tại một cuộc biểu tình tương tự ở Melbourne.
“Tôi nhớ mình đã đi xuống cầu đi bộ ở đây tại Melbourne, và nghĩ rằng ‘ồ chúng ta lại đi nữa, sẽ có khoảng 50 người, cảnh sát sẽ lại đông hơn chúng ta’, tôi thực sự ngạc nhiên khi thấy hàng chục ngàn người và sau đó trên TV tối hôm đó, để thấy rằng điều này đã xảy ra trên khắp đất nước".
"Vì vậy, tôi nghĩ rằng lần này thực sự là một bước ngoặt”, Marcia Langton.
Năm đó, Hội đồng Hòa giải Thổ dân đã đệ trình lên chính phủ Howard một lộ trình hòa giải, với 6 khuyến nghị chính: đưa ra lời xin lỗi toàn quốc đối với Thế hệ bị đánh cắp; thực hiện một điều ước và tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý để thay đổi lời mở đầu của Hiến Pháp, công nhận người Thổ Dân là những dân tộc đầu tiên của Úc.
Vào thời điểm đó, Chủ tịch Hội đồng là bà Evelyn Scott nói rằng, người dân Úc cùng nhau tiến tới hòa giải là tùy thuộc vào họ.
“Hội đồng chỉ có thể soi đường, không thể mang lại kết quả".
"Chính phủ, các ngành công nghiệp và mỗi người chúng ta phải tìm ra con đường tươi sáng, hướng tới sự hòa giải lâu dài”, Evelyn Scott.
Sau ba nỗ lực thất bại trong tâm trạng công chúng như: cuộc trưng cầu dân ý đồng giới, cuộc bầu cử ở Victoria và cuộc bầu cử Liên bang, người ta có thể nghĩ rằng họ có thể quay lại bàn vẽ và chấp nhận những gì người Úc hiện đại suy nghĩ, Marcia Langton.
Được biết Chính phủ Howard cuối cùng đã xem xét các khuyến nghị của Hội đồng hai năm sau đó, vào năm 2002 và từ chối thẳng thừng 3 trong số đó.
Với các tài liệu nội các được tiết lộ, các Bộ trưởng cảm thấy lời xin lỗi quốc gia là không phù hợp, một hiệp ước sẽ gây chia rẽ và trường hợp trưng cầu dân ý đã không được đưa ra, vì vậy ngay sau khi một đề xuất tương tự đã bị người dân Úc bác bỏ, trong cuộc trưng cầu dân ý năm 1999.
Bảy năm sau những khuyến nghị ban đầu, một lời xin lỗi quốc gia đã được đưa ra vào năm 2007, bởi Thủ tướng lúc đó là ông Kevin Rudd.
“Chúng tôi xin lỗi, vì luật pháp và chính sách của các quốc hội và chính phủ liên tiếp, đã gây ra sự đau buồn sâu sắc, cũng như gây mất mát cho những đồng bào Úc của chúng tôi”, Kevin Rudd.
Được biết trong năm 2023, chính phủ Anthony Albanese tuyên bố sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý, để công nhận người Thổ dân và Dân đảo Torres Strait trong Hiến Pháp và đưa Tiếng nói của Người Thổ Dân tại Quốc hội.
Lập trường của Liên đảng đã bị rạn nứt, đây là lãnh đạo Đảng Quốc gia David Littleproud.
“Thật không may, chúng tôi đã có một lập trường mà chúng tôi không tin rằng, điều này sẽ thực sự thu hẹp khoảng cách. Vì vậy, Đảng Quốc gia đã đưa ra quan điểm rằng, chúng tôi sẽ không ủng hộ Tiếng nói trước Quốc hội”, David Littleproud.
Trong khi đó Đảng Tự do vẫn chưa thành lập một đường lối và lập trường, thế nhưng cựu Tổng trưởng Đảng Tự do là bà Amanda Vanstone nói rằng, có những lo ngại thực sự về cách thức hoạt động của Tiếng nói trước Nghị viện.
“Mối quan tâm đặc biệt của tôi là khi họ đưa ra các báo cáo trước quốc hội, các khuyến nghị, đến mức những báo cáo đó không được chấp nhận, thì bạn sẽ kết thúc với một danh mục bất mãn và bất đồng".
"Tôi không nghĩ đó là điều chúng ta muốn với người bản địa, đó là một danh mục bất đồng ý kiến”, Amanda Vanstone.
Trong khi đó bà Marcia Langton từ ‘Nhóm Cố vấn Cao Cấp về Tiếng Nói’, đã thúc giục Liên đảng lưu ý đến tâm trạng của người dân Úc.
“Sau ba nỗ lực thất bại trong tâm trạng công chúng như: cuộc trưng cầu dân ý đồng giới, cuộc bầu cử ở Victoria và cuộc bầu cử Liên bang, người ta có thể nghĩ rằng họ có thể quay lại bàn vẽ và chấp nhận những gì người Úc hiện đại suy nghĩ”, Marcia Langton.
Hy vọng người Úc có thể đi cùng nhau, để thu hẹp khoảng cách về thời gian và sự chia rẽ chính trị.
