Việc tạo thêm công ăn việc làm tại Nam Úc, là một trong các chủ đề chính yếu trong cuộc bầu cử liên bang vừa qua.
Nạn thất nghiệp lên cao, các hoạt động kỷ nghệ đi xuống, làm ảnh hưởng đến hàng chục cộng đồng nhỏ bé trên khắp tiểu bang.
Thế nhưng có một thị trấn hiện trở thành một kiểu mẫu duy nhất, đã giữ cho các dịch vụ vẫn tiếp tục và việc nầy tùy thuộc hoàn toàn vào các thiện nguyện viên.
Thị trấn mang tên là Iron Knob, được đặt tên do các đống quặng sắt, có lần xuất hiện nhan nhản ở chân trời.
Đây là một thị trấn thuộc tiểu bang Nam Úc, nằm trên bán đảo Eyre, ngay phía nam xa lộ Eyre.
Trong cuộc điều tra dân số năm 2006, thị trấn Iron Knob và các khu vực lân cận, có dân số là 199 người.
Việc khám phá quặng sắt tại thị trấn nầy đã bắt đầu khoảng một năm trước và cũng thúc đẩy kỷ nghệ thép tại Nam Úc.
Một khu xóm sinh hoạt sống động đã được dựng lên, để hỗ trợ cho kỷ nghệ khai mỏ đang xuất hiện và tạo nên thành phố ven biển Whyalla, ở về phía nam 50 kí lô mét.
Bà Shirley Marshall đã dọn đến thị trấn Iron Knob, với người chồng là thợ mỏ vào thập niên 1950.
"Vâng khi tôi đến đây, tôi nghĩ có khoảng 2500 người có mặt tại đây rồi".
"Họ thuộc mọi quốc tịch, bởi vì vào lúc đó các di dân khác nhau được chuyển đến đây, thị trấn vào thời bấy giờ hết sức nhộn nhịp và phát triển".
"Thực sự nó rất tuyệt vời và chúng tôi cũng có những thời gian tuyệt vời nữa".
Đến năm 1999 đại công ty B.H.P đóng cửa khu mỏ tại Iron Knob.
Là một thị trấn sống nhờ vào kỷ nghệ khai mỏ, dân số tại đây giảm xuống rõ rệt.
Sau đó, công ty Arrium đến thay thế và mở cửa lại khu mỏ, hai năm trước đây.
Thế nhưng công ty thép gặp khó khăn, đã bắt đầu sa thải công nhân chỉ 12 tháng sau đó.
Vẫn còn một quặng mỏ sắt ở đây, thế nhưng những hy vọng cho một sự phục sinh đã bị phai tàn.
Các thị trấn ma hay bỏ hoang hoặc còn goị là thị trấn đìu hiu, là những nơi có thời rất phát đạt.
Thế nhưng những năm sau đó các thị trấn đã phai tàn và nay chỉ còn vài người còn ở lại, để kể những câu chuyện của thị trấn với một thời vàng son cực thịnh.
Từ các thị trấn khai mỏ hay những điểm hội tụ ven đường xe lửa, nước Úc có rất nhiều thị trấn đìu hiu khó tưởng tượng được.
Tính ra trên nước Úc có đến 14 thị trấn gần như bỏ hoang, xin kể vài nơi như sau.
Đó là thị trấn Cook ở Nam Úc, nằm trên điểm dừng của xe lửa xuyên nước Úc, được xây dựng vào năm 1917 ở giữa bình nguyên Nullarbor.
Nơi nầy thường có dân số khoảng 50 người với nghề nghiệp là sửa chữa đường rầy xe lửa, thế nhưng hiện chỉ còn có 4 người, hầu hết nhà cửa bỏ hoang, trong đó có một trường học.
Một thị trấn khác cũng tại Nam Úc là Farina, nằm sát rìa của sa mạc, được các nông dân thiết lập năm 1878 và đạt đến mức dân số là 600 người.
Thế nhưng sau những năm hạn hán và bão bụi sa mạc, cùng với việc đóng cửa các khu mỏ lân cận vào năm 1927, cũng như việc chuyển đường xe lửa Ghan xa rời nơi nầy, khiến cho thị trấn nầy cuối cùng bị bỏ hoang.
Còn Kanyaka Station của Nam Úc, ở gần rặng Flinders là nơi sinh sống về chăn nuôi, thế nhưng do các cơn hạn hán dữ dội, khiến hơn 20 ngàn con cừu chết làm thị trấn đóng cửa.
Một thị trấn khác ờ New South Wales là Siverton, cách Broken Hill khoảng 30 kí lô mét, thuộc vùng viễn tây của tiểu bang nầy.
Đây là nơi nhiều bộ phim nổi tiếng lấy làm bối cảnh, như Mission Impossible II vào năm 1999, Dirty Deeds năm 2001 và Mad Max II vào năm 1981.
Thị trấn nầy đầu tiên do người Thổ dân Wiljakali thành lập, các phu mỏ kéo đến, sau khi tìm thấy bạc ở đây, có lúc Siverton có dân số lên đến 3 ngàn người, trước khi họ rời nơi đây để chuyển sang các khu mỏ ở Broken Hill vào đầu thập niên 1890, với nhiều người dở nhà mang đi, ngày nay thị trấn chỉ còn khoảng 50 người.
New South Wales còn có Joada một thị trấn mỏ, Nerrigundah có mỏ vàng, Gunbar cũng là một thị trấn mỏ khác.
Tại tiểu bang Victoria có thị trấn Wallhalla. Aberfeldy là một thị trấn mỏ bị hỏa hoạn vào năm 1938, khiến thị trấn bỏ hoang, chỉ một vài cư dân còn lại.
"Đối với các cộng đồng nầy, vốn đối diện với những chuyện trái ngược và rất nhiều thị trấn của chúng ta cũng là như vậy, Iron Knob là một kiểu mẫu rất tốt". Ông Byron Gough, thuộc Cơ quan phụ trách Các Cộng đồng Xa xôi.
Tại tiểu bang Tasmania có thị trấn Waddamana, nằm gần đập thủy điện đầu tiên của tiểu bang, thường có dân số khoảng 100 người vào đầu thập niên 1900, thế nhưng nay chỉ còn có 4 người, thị trấn ở trung tâm Tasmania, thường bị thời tiết hết sức khắc nghiệt.
Tây Úc có Broad Arrow vốn là một mỏ vàng, dân số có lúc lên 15 ngàn người, nay thị trấn bị hoàn toàn bỏ hoang.
Tại Queensland có Mary Kathleen với mỏ uranium, Mount Mulligan được xem là nơi linh thiêng của Thổ dân ở cực bắc Queensland, có lúc dân số lên đến 37 ngàn.
Một vụ nổ dưới mỏ khiến 75 người chết, làm cho thị trấn bỏ hoang.
Tại Bắc Úc, thị trấn Port Essington do người Anh định cư thiết lập, sau cơn bão lớn tàn phá, thị trấn bị bỏ hoang gần 2 thế kỷ qua.
Trở lại với thị trấn đìu hiu Iron Knob, ngày nay tương lai của thị trấn tùy thuộc vào bàn tay của khoảng 160 cư dân còn ở lại đây.
Thị trấn nhận được các hướng dẫn từ Cơ quan phụ trách các Cộng đồng Xa xôi của Nam Úc, thế nhưng không có sự giúp đỡ của chính quyền địa phương.
Đối với mọi thứ, từ việc thu dọn rác cho đến giao thông tại địa phương, thị trấn hoàn toàn lệ thuộc vào các tình nguyện viên.
Ông Brian Lock lái xe bus du lịch, vốn là một trong vài dịch vụ mang lại lợi lộc cho thị trấn.
Ông cho biết chỉ cần động não chút ít, là nghĩ ra cách thức khiến cho thị trấn có thể tồn tại.
"Chúng tôi làm gì bây giờ? Về nhà rồi ngồi chờ đợi mọi thứ dần dần biến mất hay sao?".
"Không chúng tôi không làm như vậy, chúng tôi thử xem có thể điều hành thị trấn nầy với chính sức lực của chúng tôi hay không".
"Quả là một đồ thị hình cong với mức phát triển từ từ đi lên, bởi vì không ai trong chúng tôi có bất cứ tài năng đặc biệt nào, trong vấn đề hành chính của thị trấn".
Ngoài việc điều hành thị trấn, vài cư dân hiện tìm cách cứu vãn nơi nầy, bằng những cách thức khác.
Khi bà Tanya Collins cùng chồng nhận thấy ngôi nhà thờ mà họ từng kết hôn đã bị rao bán, họ mua lại để bảo tồn nơi tôn nghiêm nầy.
Họ tìm cách xử dụng nhà thờ thành một cơ sở tiểu thương, thế nhưng việc nầy tỏ ra khó khăn.
"Chúng tôi nghĩ rằng, nên xây dựng một thư viện cho cộng đồng đến đây, rồi nhận sách và băng video về cũng như mọi thứ khác".
"Thế nhưng có những trở ngại tại đây và nơi khác vì có những qui luật nầy nọ, chẳng hạn như chúng tôi không thể bảo hiểm chính xác nhà cửa, vì hầu hết đều củ kỷ".
Trong khi nhà thờ vẫn còn đứng vững, thì nhiều tòa nhà khác từ từ bị tạo hóa đào thải.
Một hồ bơi cũ, một quán rượu và tiệm ăn cũng bị bỏ hoang, không được ai dòm ngó đến.
Trong khi đó, một số nhỏ các du khách đến tạm ngụ tại bãi cắm trại, vốn được gìn giữ cẩn thận.
Ông Frans Hamer và vợ là bà Bev là các khách du lịch trong số đó.
"Thông thường những người về hưu đi nghỉ hè sống trong các nơi cắm trại như vậy, họ muốn tiêu tiền trong thị trấn để cảm ơn sự đón tiếp nồng hậu".
"Thế nhưng thị trấn nầy cũng như những nơi khác, chẳng có nơi nào để tiêu tiền, không có quán rượu chẳng có cửa hiệu, còn câu lạc bộ bowling lại chẳng phục vụ thức nhiều".
"Quả là điều rất đáng hỗ thẹn bởi vì chúng tôi thích việc họ để lại tiền bạc đằng sau, cần họ tiêu tiền tại thị trấn".
Còn ông Byron Gough, thuộc Cơ quan phụ trách Các Cộng đồng Xa xôi nói rằng, thị trấn Iron Knob hiện làm hết sức mình, tuy nhiên quá ít oi.
"Đối với các cộng đồng nầy, vốn đối diện với những chuyện trái ngược và rất nhiều thị trấn của chúng ta cũng là như vậy, Iron Knob là một kiểu mẫu rất tốt".
Thế nhưng đối với một dân số lão hóa và có ít công việc, tương lai của thị trấn vẫn còn mù mờ trước mặt.
Các cư dân địa phương như ông Brian Lock, hy vọng các chính trị gia sẽ giữ đúng lời hứa, qua việc chú tâm và kiến tạo việc làm trong vùng, đặc biệt là thành phố lân cận Whyalla.
Không có thành phố nầy, thị trấn Iron Knob có thể sẽ trở thành một thị trấn ma hay thị trấn bỏ hoang chỉ trong vài thập niên nữa, với các đường phố vắng tanh và những ngôi nhà trống rỗng, phủ đầy bụi đỏ ở vùng xa xôi trên nước Úc.
