Nationale parken, natuurreservaten, mariene reservaten en Indigenous Protected Areas beschermen verschillende ecosystemen en vallen onder verschillende regels. Wat maakt een Indigenous Protected Area anders, en hoe kom je erachter of je er welkom bent?
Hoofdpunten
- Beschermde gebieden zijn plekken waar belangrijke natuur, watergebieden, planten, dieren en cultureel erfgoed worden behouden en beschermd.
- Indigenous Protected Areas worden beheerd door de Traditional Custodians, vaak in samenwerking met overheden en natuurbehoudsorganisaties.
- Controleer altijd vooraf welke regels gelden in een beschermd gebied. Sommige activiteiten zijn daar namelijk niet toegestaan of aan beperkingen gebonden.
- Wat is een Indigenous Protected Area (IPA)?
- Hoe verschillen Indigenous Protected Areas van andere beschermde gebieden?
- Hoe werken Indigenous Protected Areas?
- Waarom zijn Indigenous Protected Areas belangrijk voor het milieu en de cultuur van Australië?
- Hoe kun je een Indigenous Protected Area respectvol bezoeken?
Nationale parken en natuurreservaten beschermen vooral land. Mariene beschermde gebieden beschermen het leven in zee. Indigenous Protected Areas kunnen zowel land als zee beschermen en worden vrijwillig beheerd door Traditional Owners.
Al deze beschermde gebieden liggen op Country, het land en de wateren die First Nations-volkeren al tienduizenden jaren verzorgen en beschermen.
Wat is een Indigenous Protected Area (IPA)?
Een Indigenous Protected Area, ook wel IPA genoemd, is een gebied op land of zee dat Traditional Owners vrijwillig beheren om natuur en cultureel erfgoed te beschermen.
Het IPA-programma werd in 1997 ontwikkeld door de Australische overheid en First Nations-groepen. Het ondersteunt Traditional Owners bij het beschermen van biodiversiteit en culturele waarden, terwijl zij hun tradities en verantwoordelijkheden voor Country kunnen blijven uitoefenen.
In Australië zijn momenteel:
- 96 Indigenous Protected Areas.
- samen beslaan die 113 miljoen hectare land.
- saarnaast beschermen ze 9,3 miljoen hectare Sea Country.
Samen zijn Indigenous Protected Areas goed voor meer dan 55 procent van het National Reserve System van Australië, dat ongeveer een kwart van het landoppervlak beschermt.
Professor Emma Lee OAM, ook bekend als Aunty Emma, is een Trawlwulwuy-vrouw en onderzoeker aan Federation University.
Zij legt uit dat First Nations-volkeren het land en de wateren van Australië al duizenden jaren beschermen.
"We hebben altijd een systeem gehad om voor Country te zorgen. Het draait om eenvoudige principes: neem niet meer dan je nodig hebt en laat Country in een betere staat achter voor toekomstige generaties. Dat zijn basiswaarden die ons volk al tienduizenden jaren, en gedurende honderden generaties, hebben geleid."
Hoe verschillen Indigenous Protected Areas van andere beschermde gebieden?
Indigenous Protected Areas zijn bijzonder omdat het gaat om vrijwillige afspraken tussen Traditional Custodians en de Australische federale overheid. Alleen Traditional Custodians kunnen het initiatief nemen voor zo'n gebied.
Voor andere beschermde gebieden, zoals nationale parken, natuurreservaten en mariene beschermde gebieden, zijn de staten en territoria in de eerste plaats verantwoordelijk voor het beheer.
Ook particuliere grondeigenaren, zoals boeren en veehouders, kunnen vrijwillige natuurbeheerovereenkomsten sluiten, terwijl zij eigenaar blijven van hun land. Beschermde gebieden die aan de voorwaarden voldoen, kunnen worden opgenomen in het National Reserve System.
Een belangrijk verschil tussen Indigenous Protected Areas en andere beschermde gebieden is dat cultuur centraal staat in het beheer van IPA's. Ze erkennen de nauwe verbondenheid tussen mensen, cultuur en Country.
Volgens Aunty Emma verschilt dat van een aanpak waarbij natuur simpelweg wordt afgesloten en met rust gelaten. Waar Traditional Owners daarvoor kiezen, kunnen IPA's bezoekers juist de kans bieden om meer te leren over Country.
"We bieden mensen de mogelijkheid om te zien hoe oud deze vuurpraktijken zijn. Elke keer dat je een gebied ziet waar met een koele, gecontroleerde brand is gewerkt, ben je getuige van culturele tradities die ons land al duizenden jaren in stand houden."
Een Indigenous Protected Area kan deels samenvallen met een ander beschermd gebied, zoals een nationaal park of marien park. In die gevallen werken Traditional Owners samen met andere organisaties die wettelijke rechten of beheerverantwoordelijkheden in het gebied hebben.
Hoe werken Indigenous Protected Areas?
Voor elk Indigenous Protected Area is er een beheerplan waarin staat hoe Traditional Owners de culturele en natuurlijke waarden van het gebied beschermen.
Het aanwijzen van een Indigenous Protected Area gebeurt in twee stappen:
- Consultation: Traditional Custodians voeren gesprekken en maken plannen samen met First Nations-groepen, landeigenaren, belanghebbenden en mogelijke partners. Daarbij stellen zij doelen en strategieën op voor het beheer van Country.
- Dedication: Traditional Custodians besluiten of het gebied officieel een Indigenous Protected Area wordt. Zij kunnen de Australische overheid vragen het beheerplan goed te keuren en het gebied formeel te erkennen.
De aanwijzing van een Indigenous Protected Area verandert niets aan eigendomsrechten, native title of andere bestaande wettelijke rechten op Country.
Beheeractiviteiten kunnen onder meer bestaan uit:
- het beschermen van culturele en heilige plaatsen
- het toepassen van traditionele vuurpraktijken
- het monitoren van bedreigde dier- en plantensoorten
- het herstellen van leefgebieden
- het uitvoeren van biodiversiteitsonderzoek
- het opruimen van afval in zee
- het bestrijden van onkruid en verwilderde dieren
- het beheren van toerisme en bezoekers
- het doorgeven van kennis aan jongere generaties
Waarom zijn Indigenous Protected Areas belangrijk voor het milieu en de cultuur van Australië?
Jess Abrahams van de Australian Conservation Foundation (ACF) legt uit dat beschermde gebieden de meest effectieve manier zijn om natuurgebieden gezond te houden.
"Nationale parken en andere beschermde gebieden zijn bedoeld om een representatieve verzameling van de verschillende leefgebieden en soorten natuur in Australië te beschermen. Het is belangrijk dat we al die verschillende vormen van natuur behouden, zodat toekomstige generaties kunnen zien hoe Australië eruitziet en wat het zo bijzonder maakt."
Meer dan 80 procent van de Australische planten- en zoogdiersoorten, en 45 procent van de vogelsoorten, komt nergens anders ter wereld voor.
De biodiversiteit van Australië staat echter steeds meer onder druk en het aantal bedreigde soorten blijft toenemen.
Professor James Watson, natuurbeschermer aan de University of Queensland, zegt dat beschermde gebieden van groot belang zijn voor het behoud van bedreigde dier- en plantensoorten en kwetsbare ecosystemen.
"Deze gebieden zijn beschermd tegen ontwikkeling. Zo zijn activiteiten zoals ontbossing en het verwijderen van natuurlijke begroeiing er niet toegestaan. Ook andere activiteiten die de natuur kunnen schaden, zijn verboden. Daardoor vormen beschermde gebieden een veilige haven voor planten, dieren en ecosystemen."
Hoe kun je een Indigenous Protected Area respectvol bezoeken?
Volgens Jess Abrahams van de Australian Conservation Foundation (ACF) zijn er veel eenvoudige manieren waarop mensen kunnen bijdragen aan de bescherming van de natuur:
- Houd huisdieren, vooral katten, 's nachts binnen.
- Zorg dat je afval goed scheidt en recycleert, zodat plastic niet in rivieren en oceanen terechtkomt.
- Meld je aan als vrijwilliger bij een organisatie die zorgt voor een park, natuurreservaat of nationaal park in de buurt.
- Bespreek milieukwesties met je lokale parlementslid
Als je begrijpt waarom beschermde gebieden belangrijk zijn, kun je er niet alleen meer van genieten, maar ook beter waarderen hoe bijzonder de relatie van Australië met de natuur is.
"Als beschermde gebieden onze toekomst helpen veiligstellen, dan kunnen we allemaal op kleine schaal hetzelfde doen. Dat kan in je achtertuin, op je balkon of in een groene ruimte in de buurt," zegt Aunty Emma.
"We moeten simpelweg goed voor onze omgeving zorgen. Beschermde gebieden herinneren ons daaraan, en Indigenous Protected Areas brengen die boodschap nog sterker over."
Ga je een beschermd gebied bezoeken? Zoek dan uit op wiens Country je bent, volg de lokale richtlijnen en respecteer de beslissingen van Traditional Custodians.
Tips voor je bezoek
- Controleer op een officiële kaart of website wie het gebied beheert en of bezoekers welkom zijn.
- Informeer bij de Traditional Owner-organisatie, de beheerder van het IPA, de land council of de parkautoriteit naar toegangsregels, vergunningen, sluitingen en cultureel gevoelige locaties.
- Vertrouw niet alleen op informatieborden. Niet ieder beschermd gebied is duidelijk aangegeven.
En onthoud: elk wandelpad, elk strand en elk bos dat je bezoekt maakt deel uit van iets veel groters.
Het is onderdeel van het natuurlijke en levende culturele erfgoed van Australië.
Vragen of ideeën voor de redactie van Australia Explanied? Stuur een e-mail naar australiaexplained@sbs.com.au.
Mis niets van SBS Dutch! Abonneer je op onze feed in Spotify of Apple Podcast.
