Sianginn ah siseh, riantuannak ah siseh, council zung ah siseh, lentecelhnak puai ah siseh, Australia ram thantar pawngah anak, aihre le a senmi thantar a zuangmi na hmuh tawn lai. Hihi Aboriginal thantar a si, Australia ram i Aboriginal miphun le ram, zatlangbu le tuanbia he pehtlaihnak an ngeihmi aiawhtu a si.
- What is the origin of the Aboriginal flag?
- What is the meaning of the Aboriginal flag?
- When did the flag start appearing everywhere?
- Who owns the Aboriginal flag?
Australia ram ah cozah theihpimi thantar pathum a um:
- The Australian national flag
- The Aboriginal flag
- The Torres Strait Islander flag
Mi cheukhat nih miphun pakhat an sinak a langhtertu thantar menmen lawngah ruat loin, an tthawnnak, an tuanbia le harsa taktak in an rak zulhmi lamthluan a hngalhter țhan tu hna hmelchunh ah an ruah.

Aboriginal thantar a thawhkehning tuanbia
Australia ram pumpi a aiawhtu ding thantar cu Australian flag, Australia thantar pakhat lawnglawng a si. Nain, Ramkomh cozah nih thantar dang pahnih cohlannak a tuah nolh mi pahnih an um cucu Aboriginal miphun thantar le Torres Strait Islander miphun thantar hna an si.
Aboriginal miphun aiawhtu thantar hi thil thar a si, a hlan ah a rak um bal mi a si lo. Aboriginal miphun chungin zuksuai thiam minthang pakhat, upatmi Harold Thomas nih a miphun hna caah thantar a suaimi cu 1971 ah a rak chuahpi. Harold Thomas hi Aboriginal miphun chungin South Australian School of Art in buaih a rak la hmasa bik mi a si.
Harold Thomas kutchuak a si mi thantar cu 12 July 1971 lio i Adelaide khuachung lamzawhnak, Aborginal miphun nih hi ram le vawlei hi kanmah ta a si, kan covo kan pe uh tiah lamcung chuak in duhlonak an rak langhternak ah an rak i ken. Cucu a voikhatnak bik zapi hmai ah rak chuahpi hi a si.
A hmai kum ah, Canberra i a um mi Aboriginal Tent Embassy nih ram covo le mah tein khuakhan lairel khawhnak hmelchunh a langhtertu, sullam a ngei ngaingai mi thantar pakhat ah an pom, an cohlan.
1995 kum ah, Australia ramkomh cozah nih phungning tein Aboriginal thantar cu Australia ram thantar pakhat ah cohlannak a rak tuah.
Aboriginal thantar aa sullam zeidah a si?
Aboriginal thantar cu a laifang in an rin i, hrapkhat cu a sen an thuh, hrapkhat cu a nak in an thuh, a lai fang ah aihre zawngin a pum mi nika bantuk an suai;
- A muici nak nih Aboriginal miphun a langhter
- Muici aihre nih nika a sawh
- Muici sen nih vawlei le Aboriginal mi hna le an ram le vawlei an i pehtlaihnak a langhter
Thantar nih mi zei miphun kan si kha a langhter tiin zuk suaithiam minthang Jade Brennan nih a chim.
Thantar nih mi zei kan sinak kha a langhter. Kan thantar ka zoh tikah, ka ram le vawlei ka hmuh, ka miphun sinak ka hmuh, cun cer lian ninu ka hmuh, zeizong vialte nunnak petu a si. Kan ram le vawlei ah a kan hruaitu, hmunkhat ah a kan funtomtu cu cer lian ninu a si. Cucaah, kan caah hi ram le vawlei hi a biapi khun i, kan nunnak ah kan i seh chih bantuk in midang nih an hmuh fian khawhnak hnga langhter a herh ve. Thantar nih a langhter duh mi cu miphun pakhat kan sinak, Aboriginal miphun kan sinak kha a langhter.Jade Brennan

Aboriginal miphun chungin upat mi Susan Kendall nih caankar lak chung thil a thleng mi pawl a hmuhning le ruahnak a chim. A nih hi New South Wales ramkulh i khuate pakhat Condobolin khua ah a tthang lian mi a si.
Thantar an ngeih hlan thil umtuning le avoikhatnak bik thantar a hmuhnak kong a chim.
“Mi a phuphu in duhlonak an langhter, lamcungah an chuak i thantar an i ken mi kha tv chungah ka rak hmuh bal. Tv le thawngzamhtu kip nih thil kha a chiatnak rumro in an rak langhter, duhlonak langhter in lamzawmhnak ti bantuk pawl kha kan rak hmuh mi cu a rak si. Cu lio ahcun germany thantar ah ka rak ruah, sinain germany thantar a rak si lo. Aboriginal thantar a voikhatnak bik ka hmuhnak a rak si.”
Upat mi Susan, cachimh rian a rak tuan lio ah hin thantar kong chimh le an miphun kong cawnpiaknak zeihmanh a rak um lo.
“Sianginn ah ka chim rian ka rak thokka ah hin, cawnca chung zongah telhchih a rak si lo. Thil umtuning cu, mah hi Aboriginal thantar a si. Ahodah thantar cung i a cuangmi muici le a sawh duhmi sullam a thei? Ti bantuk biahalnak tiang fang lawng sianginn ah cawnpiak le chimh an rak si.”
An chan lio ah cun, thantar hi hmuh lengmang mi thil a rak si lo, duhlonak langhter le lamzawmhnak hmun, le tv chung lawngah hmuh khawh a rak si tawn.
Chan tlawmpal a van liam hnu, Jade te an hun cutzat hnu cun thil an hmuhton mi a hun i dang ngaingai cang. Aborginal thantar cu an caah thil thar a si ti lo.
Jade cu nichuahlei Sydney, Matraville khua ah a tthanglian mi a si.
“Ka umkalnak kipah ka hmuh lengmang tikah ka voikhatnak bik hmuhnak cu ka cinken lo. Ka tthanlianhnak Matraville in Kajaga kan kal tawn ah hin ka hmuh lengmang. Cuka cu mucu ka rak kainak a si i Aboriginal thantar an rak tlai mi nganpi ka rak hmuh tawn, cucu ka cinken khawh bik mi cu a si. Ka rak ngakchiat lio cu rak si I ka caah a rak ngan taktak, ngan tatak in ka rak hmuh.”
Jade cu a hun upa duahmah i, cu ve bantuk in Aboriginal thantar zong a hun lar chin duahmah ve.
“Hni puan le thil dangdang cungah thantar a cuangmi kan rak ngeih hna, kan sianginn ah kan ngeih mi thil cungah thantar a cuangmi hna cu kan rak I thleng tawn hna. Zohnak ah i dang cio hmanh u si law, kan pawngkam mi kha mi zei an si kan theih hna tikah hna a ngam.”
Mawtaw cungah Aboriginal thantar an benhmi hna hmuh khawh a si. Ka duh kho tuk. Ka zoh ah ka lung a hmui.Aunty Susan Kendall
Nihin ni caan ah cun mizapi luhchuah, thlawnlennak, sianginn, hlei, thilthuam, le thil dangdang cungah Aboriginal thantar cu hmuh khawh a si cang.
Ahodah hmannak nawl a ngei, zeitindah hman ning a si lai timi kongah hin bia alnak le upadi leiin dohkalnak a rak um bal nain atu ah cun zalong tein ahopoah nih an hman khawh.
Mibu sin tlawn le len caan zongah Aboriginal thantar a hmuh mi nih a thinlung ah phundang in rian a tuan, ahodah a miphun hawi an si ti a hngalhnak a pekmi nih a thinlung a daihter.

Aborginal thantar hi mi zei kut ah dah rak um?
Kum tampi chung, Aboriginal thantar cu aho nih dah a hman khawh lai timi upadi le nunphung kong ceihmainak ah a biapi bikmi zong a si.
Uncle Harold Thomas cu, suaisamtu a si bantukin, phungning tein a ngeitu cu amah a si. A hnu ah hmannak nawl kha zapi kut ah an pek, cu ah cun thilthuam le thilri cung i thantar a ukmi pumpak company zong aa tel. A sullam cu Aboriginal bu le zatlangbu hna nih a caancaan ah phungning tein cakuat an hmuh asiloah nawlpeknak le man pek loin flag hmannak nawl an kham hna tinak a si.
Cu kongah, Aboriginal hruaimi thilthuam phun Clothing The Gaps le a hawi le nih “Free the Flag” timi campaign an thawk. An tinhmi cu Aboriginal mi hna le zatlangbu hna nih zalong tein hman khawhnak ding caah Aboriginal thantar kha forhfial le cozah cawlcanghnak caah forhfial kha a si, cucaah flag cu pumpak logo lawng si loin ram flag dang bantuk in zohkhenh khawh a si.
Kum tampi chung mipi nih an forh hna i campaign an tuah hnu ah, Commonwealth Cozah nih 2022 ah Uncle Harold Thomas sin in Aboriginal flag copyright a lak cang tiah thawng a thanh. A sullam cu:
- Aboriginal thantar cu a mi kip nih hman khawh a si.
- A mi kip nih an thilthum cungah an cuanter khawh, an duh cun an zuar khawh, zalong tein hman khawh a si.
- Aboriginal miphun nih a herh an tinak zawn poah ah an hman khawh, upadi nih zalong tein hman nak nawl a pek hna.

Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.
Do you have any questions or topic ideas? Email australiaexplained@sbs.com.au






