ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဖဲ ၂ဝ၁၁နံၣ် လါမးရှး ၁၁သီ, မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၂ နၣ်ရံၣ် ၄၆ မံးနံးအခါ ဟီၣ်ခိၣ်ဟူး လၢအဆူၣ်အိၣ် ၉ မဲးကနံးကၠူၣ် ဟဲဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ Honshu ကီးမိၢ်ပှၢ်, လၢအမ့ၢ် ယပၣ်ကီၢ် ကီးအဒိၣ်ကတၢၢ်တဖျၢၣ် လၢအအိၣ်ဖဲမုၢ်ထီၣ်ကလံၤစိၤပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးလၢအကဲထီၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ, လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အသးဒီး ဆူးနးမံး လပီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် ဟဲထီၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, လၢအမၤဟးဂီၤကွံာ်ထံကီၢ်အံၤ ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လပီသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲထီၣ်ချ့မး, လၢအချ့အိၣ်ဝဲဒၣ် တနၢ်ရံၣ်န့ၣ်ဟဲထီၣ်တုၤအယံၤအိၣ်ဝဲ ၈ဝဝ ကံလိမံထၢၣ်, ဒီး မ့မ့ၢ်အထီတခီ ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၁၇ မံထၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခီဖျိလၢတၢ်တတၢၤတနါအံၤအဃိ ပှၤသံအိၣ်ဝဲ ၁၉,၅ဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်ဒီး ပှၤလီၤမၢ်လၢတၢ်တဂံၢ်ဃုာ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲလၢအထိအါမးန့ၣ်လီၤ.
Akiko Stockton စံးဝဲဒၣ်, “ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဒီးဆူးနးမံးကဲထီၣ်ဖဲ၂ဝ၁၁နံၣ်အခါန့ၣ်, ယအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲဖၢၣ်သ်ဒီး ယသကိးန့ၢ်ဆဲးကျိးယၤဒီးတဲဝဲလၢ ဖဲဖူးကူးရှံမါန့ၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးတခါဖးနးညါ, အဃိ ယဲယဟဲက့ၤကရီလၢဟံၣ်ဒီးအိးထီၣ်ယကွဲၤထံၣ်ဟူဒီး တၢ်ဂီၤလၢယထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုး လီၤကမၢကမၣ် ဒီး တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်နီၣ်ကီၢ်န့ၣ် ယနးအီၣ်ဘၣ်အီၤကီမးန့ၣ်လီၤ. လၢအကဲတၢ်နီၣ်ကီၢ်အလီၢ်န့ၣ်, ယတူၢ်ဘၣ်ဒ်သိးယကွၢ်ကီဝဲတၢ်ဂီၤမူတခါန့ၣ်လီၤ.”
Akiko Stockton အံၤမ့ၢ်ဝဲ ဖၢၣ်သ် Fukushima Society တၢ်ကရၢကရိအကရၢခိၣ်တဂၤ, လၢအတဲပၠးကဒါက့ၤ တၢ်အၢအၢသီသီ လၢအဝဲထံၣ်ဘၣ်အီၤ ဖဲတၢ်ကစီၣ်အပူၤ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီး ဘၣ်ယိၣ် သးပျံၤန့ၢ်တၢ်လၢ အဝဲအဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ ဖူးကူးရှံမါ သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Akiko စံးဝဲဒၣ်, “မ့ၢ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးဒိၣ်မး ခီဖျိလၢ ယဆဲးကျိးဒီးယဟံၣ်ဖိဃီတန့ၢ်ဘၣ် အိၣ်တဘျုးသီညါ, ယကိးအဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်, နာ်က့ ပှၤတစံးဆၢယၤနီဂၤဘၣ်. လၢခံမး ယသ့ၣ်ညါဘၣ်က့ၤလၢ ဖဲန့ၣ်အခါပှၤအါဒံအါဂၤဖဲဖူးကူးရှံမါန့ၣ်အတထံၣ်ဘၣ်တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဘၣ်, ဒီး တၢ်မနုၤကဲထီၣ်လဲၣ်န့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဘၣ်.”
မ့ၢ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်တခါလၢ Akiko အဟံၣ်ဖိဃီန့ၣ်ပူၤဖျဲးဝဲဒၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်စးထီၣ်အခီၣ်ထံးတခါ လၢအကဟဲအါထီၣ်ခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
န့ဆၢၣ်တၢ်တတၢၤတနါအံၤ ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်မဲာ်းခွဲးတခါ လၢနၠူချံယါ အတၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသးဖဲဖူးကူးရှံမါ, လၢတၢ်ပာ်အီၤဒ်အမ့ၢ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ တၢ်အနးကတၢၢ်အၢကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲစဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါအဂံၢ်သဟီၣ်သၢခါလၢအဘူးကတၢၢ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဂံၢ်ထံး တၢ်တၢၤတနါကဲထီၣ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကးတံာ်လိၤကွံာ်ဒၣ်အသးတဘျီဃီအခါ, မ့ၣ်အူစဲးအပိၣ်လၢတၢ်ပာ်ဃာ် ကမၤစၢၤတၢ်ဖဲစဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤတနီၤန့ၣ် ဆူးနးမံးလပီသ့ၣ်တဖၣ် မၤဘၣ်ထံးဟးဂီၤကွံာ်အီၤ, ဒီးအနးကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ဖူးကးရှံမါ စဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢတန့ၢ်ဘၣ်လၢၤလီမ့ၣ်အူဂံၢ်ဘၣ်အဃိ, တၢ်မၤချံၣ်လီၤတၢ်သနူသ့ၣ်တဖၣ်အတမၤတၢ်မၤလၢၤဘၣ်, ဒီးအထူၣ်မိၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကိၢ်ထီၣ်တလၢကွံာ်အခၢး ဒီး မ့ၣ်အူဆၣ်ထးဘိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပှံၢ်လီၤကွံာ် တက့တခီန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤကဲထီၣ်ဝဲ မဲာ်ခွဲးလၢ တၢ်ပိၢ်ဖးထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒီး ပျၢ်ထုးထီၣ်ဝဲနၠူချံယါအဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤသ့ၣ်တဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Akiko စံးဝဲဒၣ် နၠူချံယါ အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါလီၤအီၤအါမး လၢယပၣ်ပဒိၣ်ဒီး တၢ်ဆဲးကျိး သန့အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါအီၤ, ဒီးမ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်သးနီၣ်နီၣ်ကီၢ်ကီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲန့ၣ်အခါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ နၢ်ပၢ်ဘၣ်အီၤကီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါမး, ဒီးဒ်သိးလၢ ပှၤအါဒံအါဂၤလၢအအိၣ်ဖဲထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်အသိး, ယကဘၣ်နာ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါဘၣ်. ခီဖျိလၢအမ့ၢ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးအဃိ, ဒီးယဖိမုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အနီၣ်ဆံး, ဖဲန့ၣ်အခါယဖိမုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်ဖဲလွံၢ်နံၣ်, အဃိန့ၣ် ယတက့ၤဆူယပၣ်ကီၢ်ဘၣ်အိၣ်တတီၤဖိညါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်က့ၤကွၢ်ကဒါအခဲအံၤန့ၣ်, ယဆိကမိၣ် တၢ်အံၤဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ကဲထီၣ်အခါ တၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ရှဲရှဲပျီပျီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်တိနိၣ်ဘၣ်ဒီးနၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤအဃိ တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး သ့ၣ်တဖၣ် သဃၣ်လီၤအသးသကုၤ ဖူးကူးရှံမါအပူၤ, ဒီးပှၤအါဒံအါဂၤန့ၣ် ဘၣ်ယိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဂ့ၢ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်သးအသ့ၣ်တဖၣ် ကလီၤဂာ်ဒ်သိးလၢ ပှၤထံၣ်ထွဲတၢ်ဖဲ Chernobyl နၠူချံယါတၢ်တတၢၤတနါ လၢအကဲထီၣ်ဖဲ ၁၉၈၆နံၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.
လၢအမ့ၢ် နၠချံယါဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ဖဲတၢ်နုၢ်ထံအပူၤ, တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါဒီး တၢ်အီၣ်ဂံၢ်ထံးအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ, နာ်သက့ တၢ်ပာ်ဖျါသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး လၢအစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဒိဘၣ်ဒီးနၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤဖဲ ဖူးကူးရှံမါန့ၣ် စၢ်ဒိၣ်စှၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးလၢ Chernobyl အခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ၂ဝ၂၁နံၣ် တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲတၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဖဲ ၂ဝ၁၃နံၣ် စးထီၣ်သီသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအစံးဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲဖူးကူးရှံမါ နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ် တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤကဲထီၣ် တဘျီဃီလိၤလိၤအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်, တၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂ့ၢ်န့ၣ် တထံၣ်ဘၣ်ဝဲနီတခါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဟီၣ်ခိၣ်ဟူး, ဆူးနးမံးဒီး တၢ်ဘၣ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲနီၣ်သးဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကဲထီၣ်ဖုးဒီးနၠူချံယါအံၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ပှၤဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲ အစှၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲ အဂၤ ၁၆ဝ,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ.
ဖဲဖူးကူးရှံမါလီၢ်ကဝီၤပဒိၣ်ပပှၢ်အတၢ်တယာ်ကွၢ်အပူၤန့ၣ် ပှၤလၢအတဘၣ်တိနိၣ်ဒီးတၢ်တတၢၤတနါအံၤလိၤလိၤဘၣ် နာ်သက့ လၢအသံခီဖျိ တၢ်ဘၣ်သုးပူၤဖျဲးကွံာ်သး, နီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤ တၢ်လီၤဘှံးလီၤတီၤဒီး နီၣ်သးဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၂,၃၁၃ဂၤန့ၣ်လီၤ.
Dr Trevor Findlay မ့ၢ်ဝဲဒၣ် သရၣ်ဒိၣ်စိလၢတၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ထီအီၤတဂၤဖဲ University of Melbourne, ဒီးအဝဲန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဃုသ့ၣ်ညါတၢ်လီၤဆီလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤနၠူချံယါအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် ဖဲအသီအခါ တၢ်ပာ်ဖျါသ့ၣ်တဖၣ် အတဆိကမိၣ်န့ၢ်ဃုာ်တၢ်လၢ နီၣ်သးဆူၣ်ချ့ဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်ဒီး တၢ်တတၢၤတနါအံၤအဂီၢ်ဘၣ်.
Dr Trevor Findlay စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤ အတၢ်တူၢ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်တဒွးဃုာ်အီၤဘၣ် လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် နီၣ်သးတၢ်ဆိမိၣ်ဆိမး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်, မ့ၢ်လၢ တၢ်ကဲထီၣ်ဖုးသးဖဲဖူးကူးရှံမါအဃိ ယဆိမိၣ် ပှၤလၢအဘၣ်သုးကွံာ်အလီၢ်အကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လၢအထိကလးအါမး. အဃိတၢ်ဘၣ်ဒိၣ်ဘၣ်ထံးအိၣ်ဝဲဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤန့ၣ်လီၤ. ဒီး ထံကီၢ်ဒ်သိး ယပၣ်ဂီၢ်အံၤ, မ့ၢ်ထံကီၢ်လၢအတူၢ်ဘၣ် တၢ်တ့ၣ်လီၤနၠူချံယါကျိစုကဝဲၤအဆိကတၢၢ်, အဃိတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဆး ခီဖျိလၢအဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်တဘျီလံအဃိန့ၣ်လီၤ. ယပၣ်ကီၢ်အပူၤ တၢ်တ့ထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်, နာ်သက့ ဖဲပှၤကမျၢၢ်အကျါန့ၣ် တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးနၠူချံယါအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ဖဲယပၣ်ကီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ကဲထီၣ်ဖုးသးဒီးနၠူချံယါဝံၤန့ၣ် တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢရှဲရှဲပျီပျီသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ဘၣ်အဃိ, ကဲထီၣ်ဝဲအပတီၢ်တုၤလၢ တၢ်နၢ်ပၢၢ်ကမၣ်တၢ်ဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤတၢ်သူၣ်ပျံၤသးပျံၤတၢ်, ဒီးပှၤဖီၣ်ဂၢၢ်ဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ် တထုးဖးကွံာ်အသးလၢ စဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်အဃိ ဒုးနးဒိၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ.
Dr Findlay စံးဝဲဒၣ် “ယပၣ်ကီၢ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ အကူာ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢပကိးအီၤ တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ကွံာ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢဂ့ၢ်ဝီန့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ် ဖဲလၢ TEPCO ဒီး နၠူချံယါခီပနံၣ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢကရူၢ်အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သးအိၣ်ဝဲဂ့ၤဂ့ၤ ဝံၤအလီၢ်ခံ, စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ် ဒီး ပဒိၣ်ဝဲၤကျိၤပှၤဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ကတဲပၠးဘၣ်အီၤအဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်ကီဒိၣ်မး. တၢ်ဒ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအဆဲးအိၣ်ဒီးထံကီၢ်ခဲလၢာ် ခီဖျိလၢ, ပှၤဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်တၢၣ်ပီၣ်သကိးဒီး စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ် ဒီး ဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ်, မ့ၢ်ကွၢ်လၢ တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢအသနၢၣ်တကပၤန့ၣ် စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဟူးကဲထီၣ်အခါန့ၣ် Michiyo Miyake အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တိးကၠိးဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “ဘၣ်လၢယအိၣ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဖီလာ်ဟံၣ်ဒွဲတၢ်ဆါကျးတဖျၢၣ်အပူၤ လၢအအိၣ်ဖဲ တိးကၠိးဝ့ၢ်ခၢၣ်သး, ဖဲ Shinjuku, ဒီး ဖဲန့ၣ်အခါယအိၣ်ဒီးယမိ, ဒီးသတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး တၢ်လဲၤကမၣ်အသးတခါခါလံန့ၣ် ယသ့ၣ်ညါအီၤတဘျီဃီလီၤ. ဒ်သိးလၢယမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤအိၣ်ဖဲတိးကၠိးတဂၤအသိးန့ၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအညီနုၢ်မၤအသးတခါ, နာ်သက့ တၢ်တဘျီန့ၣ်ဒု မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. အတမ့ၢ်တၢ်လီၤသူၣ်ကနိးသးကနိးဘၣ်, နာ်သက့ မ့ၢ်ဝဲတၢ်တူၢ်ဘၣ်တခါ လၢတၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတခါန့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤ, ဖဲယတဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအခါ, ပှၤကညီအါမး လၢအကနၢ်ပၢၢ်ယၤ လၢအမ့ၢ်တၢ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဖဲ ခိးဘံး ဆၢကတီၢ်အခါ, ခီဖျိလၢ တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢ တၢ်တလဲၤခီဖျိဘၣ်အီၤနီတဘျီ ဘၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်အီၤနီတဘျီဘၣ်, ဒီး အပူၤကွံာ်န့ၣ် ပှၤလဲၤခီဖျိဘၣ်အီၤတအိၣ်နီတဂၤဘၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်တူၢ်ဘၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲအဝဲတဲပၠး ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲ တိးကၠိး အတၢ်လဲၤခီဖျိဒီး ပှၤအိၣ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဂံၢ်ထံး အဘူးကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိ အိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အခါ, Michiyo စံးဝဲဒၣ် အဝဲအိၣ်ဒံးဒီးတၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ် ဒီးတၢ်လၢအကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢအဝဲတဲအီၤလၢအမ့ၢ်ပဒိၣ် ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကစီၣ်ကမၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ကပီၤဆဲးကလၤ အတၢ်ဒိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ခီဖျိလၢ အဝဲတူၢ်ဘၣ်လၢ အဝဲနာ်အီၣ်ပဒိၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်တသ့ဘၣ်အဃိ Michiyo စံးဝဲဒၣ် အဝဲပာ်ဃာ် လံာ်တၢ်ကွဲးနီၣ်ဖိတဘ့ၣ် လၢအကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါဝဲ တၢ်ကဲထီၣ်သးဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးကဲထီၣ်အလီၢ်ခံတဘျီဃီအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ဒီးယဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢ ယကြၢးမၤနီၣ်မၤဃါပာ် တၢ်လၢယထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်နီၣ်ဂံၢ်တၢန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးသးပ့ၤနီၣ်ကွံာ်အီၤဘၣ်, ဒီးနီၣ်ဂံၢ်ခံန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ယဆိကမိၣ်န့ၣ် ပှၤလၢအဘၣ်ဟံးမူဒါဒီးတၢ်ကဲထီၣ်ဖုးသးအၢအၢသီသီအံၤ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အဲၣ်ဒိးလၢပသးပ့ၤနီၣ်ကွံာ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲနၠူချံယါတၢ်တတၢၤတနါကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံဒီး ယထံၣ်ဘၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ခီဆၢဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအခါ, တၢ်ကဲထီၣ်သးပူၤကွံာ်ယဲၢ်နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ တုၤလၢ ၂ဝ၁၆နံၣ် ယဟဲဖဲအံၤဒၣ်လဲာ်, ယတူၢ်ဘၣ်ဒံးဝဲဒၣ် တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်ကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးအံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံတဘျီဃီ, လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖဲလၢ တၢ်က့ၤအိးထီၣ်ကဒါက့ၤ နၠူချံယါစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါ Michiyo တဲပၠးကဒါဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါဖဲတိးကၠိးကျဲမုၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီးလံာ်တၢ်ကွဲးနီၣ်ဖိလၢအကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါပာ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်အသးလၢ အဝဲဆဲးကျံးထုးထီၣ်အလံာ် လၢအမံၤမ့ၢ် 'Green Metal', ဒီးလံာ်အံၤဘၣ်တၢ်ဆဲးကျံးထုးထီၣ်ရၤလီၤအီၤဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢအကဲထီၣ်သးသ့ လၢတၢ်ပာ်ဆံးအီၤအံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ကတိၤကျိာ်အသနၢၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးဒီးယပၣ်ကျိာ်န့ၣ် ပတဲတၢ်ကတိၤကျိာ်လၢပစူးကါတၢ်ကတိၤဖျၢၣ်လၢအမုာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး သူတၢ်ကတိၤ က့ၣ်ကူလၢအပှဲၤဒီးတၢ်ကူၣ်သ့, လၢပှၤကနၣ်အီၤမုာ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမး. ဖဲလၢပကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး သးသမူအိၣ်လၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အပူၤအခါ ဒီး ယထံၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ်အီၤအခါ ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်သးအ့န့လၢယဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပကစံးတၢ်အဒိ, ပဒိၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်နာ်သက့, ပဒိၣ်န့ၣ်တဲဝဲလၢ 'တၢ်မၤဘၣ်ထံးနီၣ်ခိတဘျီဃီတအိၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်တဲတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တဲကျိၤကျဲတခါလၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်ဘၣ်အီၤကီ, မ့မ့ၢ်ဘၣ်ဃးလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤအဂီၢ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး နီၣ်ခိတခီမီၤ?, အတတဲဝဲရှဲရှဲဖိဘၣ်.”
တၢ်သံကွၢ်လၢအခဲအံၤအဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လၢခါဆူညါ တၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသးသ့ ဒီးနၠူချံယါအဂီၢ်န့ၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်အံၤ မ့ၢ်အအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်သးအါထီၣ်လံဧါန့ၣ်လီၤ.
ဖူးကူးရှံမါ တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, Dr Trevor Findlay နာ်ဝဲလၢ ထံကီၢ်လၢအအိၣ်ဒီးနၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပီးတၢ်လၢအဂ့ၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အဝဲစံးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဂံၢ်ခီၣ်ထံးန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဒီးထံကီၢ်အသီလၢ အစးထီၣ်တ့ထီၣ် နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲရှဲပၠးဝဲဒၣ်လၢ နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်အက့ၢ်အဂီၤအသီအိၣ်အါန့ၢ်အခါ ၉ဝ ဟဲအိၣ်ထီၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဆံးကိးဖိသ့ၣ်တဖၣ်, လၢထံကီၢ်ဒ်သိး အ့ရှၢၢ်, အးဖြံကး ဒီး လးတ့း အမဲရကၤသ့ၣ်တဖၣ်ရဲၣ်ကျဲၤလၢကတ့ထုးထီၣ်အီၤန့ၣ်, ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တာ်တၢ်အသီလၢနၠူချံယါတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Dr Findlay စံးဝဲဒၣ်, “အဃိဖဲဖူးကူးရှံမါတၢ်ဂ့ၢ်ကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ထံကီၢ်အါဘ့ၣ် အဝဲသ့ၣ်မၤကွၢ်ဝဲ တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကိးအီၤ, တၢ်ဆီၣ်သနံးစဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်အတၢ်မၤကွၢ်, လၢအဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်ဒွးဃုာ်ဝဲဒၣ် ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးအကလုာ်ကလုာ် လၢအကဲထီၣ်အသးဖဲယပၣ်ကီၢ်ဒီး လၢတၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆးအံၤအဖီခိၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အါမး စးထီၣ် လုၢ်ဖိမၤန့ၢ်ဝဲတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ ထံကီၢ်လၢအသီဒီးနၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢ ကလုၢ်ဖိတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်အကလုာ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်, လၢတၢ်ကိးအီၤ မီးကၠူလး စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်ဆံးကိးဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ, ဖဲနမ့ၢ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဃး အယူနံးလၢအအါန့ၢ်ဒံးတဖျၢၣ်ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤအယံၤ, ဒီး ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် လၢစဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်ဆံးကိးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် ဖဲအတၢ်လီၢ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ခိးကွၢ်အီၤတအိၣ်ဘၣ်အခါ, တၢ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢတၢ်ပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်န့ၣ် ဆီတလဲကွံာ်အသးခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ, လၢကပတုာ်တၢ်တ့ထုးထီၣ်စုကဝဲၤဒီးစဲးဖီကဟၣ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အသီ, လၢအမ့ၢ် SMRs သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်, အလီၢ်အိၣ်သပှၢ်ကတၢၢ်လၢ ပကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထံဝဲဒၣ် တၢ်ပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, ဒီးတၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်နၠူချံယါအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်ဟဲအါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်သတူၢ်ကလာ်အံၤတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ဖဲခဲကနံၣ်အံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤထံဂ့ၢ်ကီၢ်ဂ့ၢ် အတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် ကီၢ်အမဲရကၤဒီး အံးစရ့ အတၢ်တဲလီၤတံၢ်လၢအဘၣ်ဃးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဒုး Iran န့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကတြီဃာ်ဝဲဒၣ် Iran ကီၢ် အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်နၠူချံယါကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ Dr Findlay စဲးဝဲဒၣ်, ဖဲလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ထုးကွံာ် နၠူချံယါ စုကဝဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကအိၣ်ဒီး တၢ်ဒိဘၣ် လၢအထီဒါလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ကဆိကမိၣ်ဝဲလၢ, Iran န့ၣ်အမ့ၢ်အိၣ်ဒီး နၠူချံယါကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလံန့ၣ်, တၢ်ခးလိာ်သးအံၤအတဟဲကဲထီၣ်ဘၣ်, ဒီး အဝဲသ့ၣ် ကဆိကမိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်နာ်က့လိၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီးနၠူချံယါကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်ကတြီဝဲဒၣ် တၢ်ဟဲမၤအီၤဒ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအကဲထီၣ်သးဒီး Iran န့ၣ်, ယလီၤတံၢ်တခါလၢ, ကိရံယါကလံၤစိၤန့ၣ်အကကွၢ်ပဲၤထံနီၤဖးဝဲဒၣ်အီၤ ဒီး အကမၤဂၢၢ်မၤကျၢၤထီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ထံၣ်လၢအမ့ၢ်, အဝဲသ့ၣ်တကြၢးပာ်လီၤကွံာ် နၠူချံယါကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဝဲဟ့ၣ်ပလီၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ, ယူအဲၣ်စ်ဒီး အံးစရ့ အတၢ်လဲၤခး စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် Iran အတၢ် ပာ်ကီၤဃာ် ယူရ့းနံးယးဂာ်သဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်, တၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသးဖဲ ဖူးကူးရှံမါန့ၣ် ကဲထီၣ်အသးဖဲ Iran သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“Iran အတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲဒၣ် စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်လၢအခုၣ်တခါ လၢအဝဲသ့ၣ်သူအီၤလၢ တၢ်ထုးထီၣ်လီမ့ၣ်အူဂံၢ်သဟီၣ်အဂီၢ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတအိၣ်ဒီး နၠူချံယါတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒံးဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဃာ်ဝဲဒၣ် ယူးရ့းနံးယး ဂာ်သဟီၣ်လၢအကံၢ်အစီထီၣ်ဘးဂ့ၤမးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် နၠူချံယါတၢ်ပီးတၢ်လီတကလုာ်န့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တအဲၣ်ဒိးတ့ၢ်လီၤမ့ၢ်ပိၢ်ဒီးမၤဖျိးထီၣ်ကွံာ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဆူကလံၤကျါဘၣ်. ကျိၤကျဲအဂၤတမံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် စဲးထုးထီၣ်နၠူချံယါဂံၢ်သဟီၣ်အံၤ အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒိၣ်မး, တၢ်မ့ၢ်လဲၤခးအီၤန့ၣ် အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ် အကကဲထီၣ်ဒ်သိး Chernobyl နၠူချံယါ ဂံၢ်သဟီၣ် စဲးဖီကဟၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး Akiko, လၢအပာ်ဒံးဝဲဒၣ် ဖူးကူးရှံမါ ဒ်သိးအဟံၣ်လီၢ်ဃီလီၢ်တခါသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသး လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သံတၢ်ပှၢ် ပှဲၤဒီးတၢ်သူၣ်အုးသးအုးအံၤ တၢ်မၤလိ လၢတၢ်မၤန့ၢ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
“လၢကဒိကနၣ်ပဒိၣ်အကလုၢ်အလီၢ်န့ၣ်, ယမုၢ်လၢ်သပှၢ်ပှၢ်လၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အကလုၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤဖဲဖူးကူးရှံမါသ့ၣ်တဖၣ်အကလုၢ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ဒီး ဆဲးလဲၤဝဲဒၣ်မဲာ်ညါဒီး က့ၤသူၣ်ထီၣ်က့ၤအသးန့ၢ်ဂ့ၤဂ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲတၢ်တတၢၤတနါအံၤကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ယမုၢ်လၢ်ပှၢ်ပှၢ်လၢ ပဒိၣ်န့ၣ် အကဒိကနၣ်ဝဲ ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အကလုၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဒီး Akiko ဃ့ထီၣ်စ့ၢ်ကီးလၢအကန့ၢ်ဘၣ်က့ၤဝဲအဟံၣ်ဃီလီၢ်ကျဲအတၢ်ဃံတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤတနီၤနီၤလၢအအိၣ်သကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤအံၤ ထံၣ်ဝဲဒၣ် ဖူးကူးရှံမါန့ၣ် ဒ်သိးလၢအမ့ၢ် တၢ်လီၢ်တခါလၢ အဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီး တၢ်တတၢၤတနါအလီၢ်တခါ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖူးကူးရှံးမါန့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲတၢ်လီၢ်တခါလၢအအိၣ်ပှဲၤဒီးန့ဆၢၣ်တၢ်ဃံတၢ်လၤ, တၢ်ဆဲးတၢ်လၤလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်,ဒီး ပှၤကညီလၢအအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သးစွံကတုၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဆိးအလီၢ်တတီၤန့ၣ်လီၤ. အဃိ ၁၅နံၣ်ပူၤကွံာ်အလီၢ်ခံဒၣ်လဲာ်, ပှၤဖူးကူးရှံမါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးလဲၤဆူညါပှဲၤဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိန့ၣ်လီၤ.”
