အီစထြ့လယါကီၢ် ကရၢလၢအအိၣ်ခိးကွၢ်ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၢ်ဝဲ စူဖၢၣ်မၣ်ကဲၣ် တၢ်မၤဘျးစဲ Coles ဖဲကီၢ်စၢဖှိၣ်စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်န့ၣ်လီၤ. ACCC ကရၢအံၤ ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲဒၣ် Coles လၢ အလံၣ်အီၣ်လီအီၣ် ပှၤပှ့ၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်ဃး အဝဲသ့ၣ်ဒုးလီၤတၢ်အပှ့ၤဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီ အကလုာ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်မူးတၢ်ရၢ်တခါလၢ အဘၣ်ဃးဒီး ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသဲစးဂ့ၢ်ဝီ အတကွီၣ်ဖးလဲၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
Coles စူဖၢၣ်မၣ်ကဲၣ် တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤကျးအပူၤ တၢ်ကိးသတြီအံၤ အကလုၢ်သီၣ်ဝဲဒၣ်ယိယိဖိန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ စူဖၢၣ်မၣ်ကဲၣ် တၢ်မၤဘျးစဲ Coles အံၤ ခဲကနံၣ်အံၤ ဒီသဒၢဝဲဒၣ် အတၢ်ဒုးလီၤတၢ်အပှ့ၤ အလုၢ်အလၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဖဲကီၢ်စၢဖှိၣ်စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအီစထြ့လယါဖိတၢ်ပြၢဒီးပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိကရၢ—Australian Competition and Consumer Commission အံၤ ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲဒၣ် Coles လၢ အတၢ်ပာ်ပနီၣ် ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်သူတၢ်ဖိတၢ်လံၤအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတဘၣ်လိာ်အသးဒီး တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ် Coles တခီစံးဝဲဒၣ်လၢ အဝဲတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအဂီၢ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်အပှ့ၤအံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်အမ့ၢ်အတီ, ဒီး တၢ်ဖိတၢ်လံၤအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်လုၢ်ဘၢအီၤလၢ စ့သိၣ်သွံအတၢ်ဆီၣ်နံး လၢအမ့ၢ်စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
Allan Fells မ့ၢ်ဝဲ ACCC ကရၢ ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလီၢ်လံၤတဂၤစံးဝဲဒ်အံၤ, “တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲနံၣ်ယၤဖှိၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.”
Mr Fells စံးဝဲဒၣ်, “ကျးလၢအအိၣ်သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်ဖိတၢ်လံၤ ဒီး တၢ်ကစဲးကစိၤ လၢတၢ်လိၣ်ဘၣ်သူအီၤနီၣ်နီၣ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိဒီးဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ် လၢအကကွဲၢ်အါမးန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် Coles အံၤ ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်အီၣ်လိးထီၣ်အီၤ လၢအကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲစ့ အကကွဲၢ်အါမး, ဒီး အသူးအသ့ၣ်လၤကပီၤစ့ၢ်ကီး ကဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, တၢ်ဒ်အံၤအမဲာ်ညါန့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤ တကပၤန့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဘံဘူအသး. နာ်သက့ မ့ၢ်ကွၢ်လၢအဂၤတကပၤတခီန့ၣ်, တၢ်သံကွၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ယိယိဖိတခါ, မ့ၢ် Coles အံၤ အယိအတီ ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါဧါ, တၢ်အပှ့ၤလီၤ ကိးမုၢ်နံၤဒဲးလၢအပာ်ဖျါဝဲန့ၣ် မ့ၢ်အမ့ၢ်အတီဧါ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ ပာ်လီၤဝဲတၢ်အပှ့ၤအံၤတစိၢ်ဖိ ဝံၤန့ၣ်မၤထီၣ်ကဒါက့ၤဝဲဒ်အပှ့ၤအလီၢ်လီၢ်အသိး ဒီး တဲဝဲလၢ အမ့ၢ်တၢ်ဒုးလီၤတၢ်အပှ့ၤဧါန့ၣ်လီၤ.”
University of Melbourne ဖၠၣ်စိမိၤ သဲစးသရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိ Jeannie Marie Paterson စံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤကွၢ်တၢ် အတၢ်မူးတၢ်ရၢ်တခါ လၢအမ့ၢ် ဖဲပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်န့ၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ် ကကျိးထံဝဲဒၣ် 'misleading' တၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်ကမၣ်တၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢ Coles တကပၤန့ၢ်, ကဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဝဲသပှၢ်ပှၢ်လၢ, အဝဲ အစူဖၢၣ်မၣ်ကဲၣ်အံၤ, အခွဲးအိၣ်လၢကမၤအါထီၣ်ဝဲတၢ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်နီၣ်နီၣ်န့ၣ်, အကတဲဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဖိတၢ်လံၤ လီၤလီၤဆီဆီတနီၤနီၤန့ၣ် အပဘၣ်ပဒုးလီၤ ပာ်ဃာ်ဝဲအပှ့ၤ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်တခါအတီၢ်ပူၤ ဒ်သိးလၢအမ့ၢ် တၢ်ကွၢ်န့ၢ်တၢ်လၢ ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိအဂီၢ် ဒီး အခါမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ် ကဘၣ်မၤထီၣ်က့ၤဝဲအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး မၤထီၣ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်အပှ့ၤနီၣ်ကီၢ်, ဒီး မၤလီၤစ့ၢ်ကီးဝဲအပှ့ၤတလီၢ်လီၢ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ကျးလီၤပာ်တၢ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်အဘၣ်အမ့ၢ်အတီ အိၣ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်ဧါန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်ဒ်အံၤ, “အဃိန့ၣ် ဒိးသန့ၤထိၣ်အသးလၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မုၢ်လၢ ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် တၢ်တြီဃာ်သဲစးတၢ်ဘျၢ (လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ACCC အတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်) ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤဖဲ တၢ်ကျးလီၤတၢ်ပှ့ၤအလိၤ (လၢအမ့ၢ် Coles အတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်) တၢ်ခံခါအံၤ အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ် ကမၢတၢ်ဃုထၢဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်အဒိတခါလၢ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဖဲစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်အပူၤ ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၁၆သီအနံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ထွံၣ်ဆၣ် တဘိၣ်လၢ အတယၢၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁.၂ ကံလိ န့ၣ် အပှ့ၤအိၣ်ဝဲ ၄ ဒီလၣ်, လၢအဘူးထီၣ်လၢအလါ ၁ဝ. ဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ် Coles မၤထီၣ်ဝဲဒၣ်အပှ့ၤလၢ ၆ဒီလၣ်လၢအယံၤဝဲဒၣ်တနွံ, ဝံၤန့ၣ်မၤလီၤကဒါဝဲအပှ့ၤ ၄ဒီလၣ် အပၠါ ၅ဝ, ဒီး ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢတၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤလီၤတၢ်အပှ့ၤ 'down down' န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အဒိ ၂၄၅ ခါ အကျါ တခါ လၢ ACCC တီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤ, ဒီး Professor Paterson စံးဝဲဒၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ် အတၢ်ဆၢတဲာ်န့ၣ် ကဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ ပှၤဆါတၢ်ကစီးကစဲး အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
“ACCC တၢ်လိာ်ကွီၢ်အံၤ တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးမ့ၢ်အိၣ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် ပာ်လီၤဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ် ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် လၢစူဖၢၣ်မၣ်ကဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်ကမၣ် ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် သဲစးတခါလၢတၢ်ပာ်လီၤသူအီၤအိၣ်ဝဲဒၣ် တတီၤဖိလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ အကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်တြီဃာ်လၢတၢ်ပာ်လီၤအီၤအံၤ တၢ်မၤကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်အီၤနီၣ်ကီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
နာ်သက့ ကကဲထီၣ်ဒ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် အဝဲစံးဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်ခိးကွၢ် ပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိကရၢအံၤ အဘၣ်မၤနၢၤဝဲတၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ယတဆိကမိၣ်လၢတၢ်ကဟ့ၣ်အီၤတၢ်ကမၣ်ဘၣ်. ယဆိမိၣ်န့ၣ်အတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အတဂ့ၤ, သနာ်က့န့ၣ် ယတဆိကမိၣ်လၢတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤတၢ်ကမၣ်ဒံးဘၣ်.”
တၢ်ထီၣ်တၢ်မူးတၢ်ရၢ်အံၤ တၢ်ဆိကမိၣ်ပာ်လၢ အတံာ်တာ်ယံၤဝဲဒၣ် အသီ ၁ဝန့ၣ်လီၤ.
