ကၠိ၁၂တီၤ အတီၤပူၤကိးဖျၢၣ်ဒဲး ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါ အစှၤကတၢၢ်တဂၤန့ၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် မ့တမ့ၢ် ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်သိး ပှၤလၢအဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ်လၢ ယီၤကူၣ်ဆး—AI ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤနဲၣ်လီၤ မုၣ်ခွါတၢ်မၤအၢအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်လၢလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ မုၣ်ခွါတၢ်မၤအၢန့ၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—AI အတၢ်ပၣ်ဃုာ်အိၣ်ထဲလဲၣ်, ဒီး ယီၤကူၣ်ဆး—AI အံၤ ဆီတလဲဝဲဒၣ် ပှၤသစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒ်လဲၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဃုမၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်, တၢ်မၤဝဲထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါ, ဒီး တၢ်လၢတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါအံၤ ထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအလီၤဖုးသံပျီၢ်သံန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢတၢ်အံၤအဃိ ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်လၢပှၤသးစၢ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ဝဲပဒိၣ်ဒီး တၢ်ကရၢကရိဒီးပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအကလူၤထီၣ်ဝဲဒၣ် စဲးဖီဟၣ်တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီလၢအလဲလိာ်ချ့မးအံၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်: တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်သူၣ်အုးသးအုးတၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ် လၢပှၤဒိကနၣ်ဖိတနီၤနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဖဲ ၂ဝဝ၇နံၣ်န့ၣ်, Sonya Ryan အဖိမုၣ်, Carly, ဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤ ဖဲလၢအကဲထီၣ်တၢ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လီၤလၢ အီးလဲ—လီမုၢ်ပျီ ဖိသၣ်မုၣ်ခွါတၢ်မၤအၢ အလါအါမးဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်လံၤလံၤ, အဝဲစးထီၣ်ဂဲၤလိာ်တၢ်လၢ တၢ်ကမၤဃံးဒိၣ်ထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ ဒ်သိးလၢအထီဒါဝဲဒၣ် အီးလဲ—လီမုၢ်ပျီ ဖိသၣ်မုၣ်ခွါတၢ်မၤအၢ တၢ်မၤဆါပယွဲန့ၣ်လီၤ.
“စဲးဖီကဟၣ်အံၤ မၤလီၤဖုၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်တြီတံာ် လၢတၢ်ကမၤဆါပှၤတဂၤဂၤအဂီၢ်, အပူၤကွံာ်လၢညါအခါန့ၣ် ကမၤတၢ်ဒ်အံၤအဂီၢ် ပှၤအဝဲန့ၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲစဲးဖီကဟၣ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နာ်သက့အခဲအံၤန့ၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤဆါပယွဲ အတၢ်ပီးတၢ်လီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲအမံးနံးအတီၢ်ပူၤ လၢအသူဝဲဒၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—AI တၢ်ပီးတၢ်လီအတၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်, အဃိန့ၣ်, ယီၤကူၣ်ဆး—AI န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲစဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဆါပယွဲဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့ၢ်စ် ရဲယၢၢ်—Ms Ryan စံးဝဲဒၣ် ပှၤဂုာ်ဆူၣ်ဖျိဆူၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် သူဝဲစဲးဖီကဟၣ်လၢအလဲလိာ်သးထီဘိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်သုးအသးလၢ (တၢ်တဲသကိးတၢ်ဖဲလီမုၢ်ပျီအီးလဲအပူၤ) အီးလဲ—ခၠဲၣ် ဆူ ဆိးရှၢၤမံးဒံးယး (ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ) အဖီခိၣ်, ဒီးအခဲအံၤန့ၣ် သူဝဲဒၣ် artificial intelligence — ယီၤကူၣ်ဆးအံၤန့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်, တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါ ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်တယာ်ကွၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီ, လၢအဘၣ်ဃးဒီး, အီစထြ့လယါဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ မုၣ်ခွါတၢ်မၤဆါပယွဲအပူၤန့ၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—AI အံၤ နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဝဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ ပှၤအီစထြ့လယါသးနံၣ် ၁၆နံၣ် တုၤ ၁၈နံၣ် အါန့ၢ်အဂၤ ၁၈ဝဝ (၁၈၉၄) အအိၣ်န့ၣ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤ မုၣ်ခွါတၢ်မိၢ်န့ၢ်သးလီတၢ်ဂီၤ လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်သးလီၤပလိာ်ဘၣ် လွံၢ်ခါအကျါ အါန့ၢ်တခါန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး AI န့ၣ်လီၤ.
အဃိလၢတၢ်ထိၣ်ဃူနီၣ်ဂံၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ် အီစထြ့လယါ သးစၢ်လၢအအိၣ်ဖဲ ကၠိအတီၤ ၁၂တီၤ ကိးတီၤဒဲးအပူၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ်ပၣ်ဃုာ်ဝဲတဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲပှၤမၤတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒီး ခၢၣ်သးပတီၢ် သရၣ်ဒိၣ်စိ Tim Cubitt လၢ Adelaide ဖၠၣ်စိမိၤ, ဒီးအဝဲစံးဝဲဒၣ်, ဖဲတၢ်မၤသးတနီၤနီၤအပူၤန့ၣ်, ပှၤဂုာ်ဆူၣ်ဖျိဆူၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ သူဝဲဒၣ် အဲးဖ်တခါ လၢတၢ်ကိးအမံၤမ့ၢ်ဝဲ, Nudify apps, ဒီး အဲးဖ်အံၤ ပျိးလဲကွံာ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်ဘ့ၣ်ဆ့အတၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးဟးနီၤလီၤဝဲဒၣ်ဆူပှၤဂုၤပှၤဂၤအအိၣ် လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်အၢၣ်လီၤဟ့ၣ်ခွဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“AI န့ၣ် တၢ်သူအီၤန့ၢ်ညီဒိၣ်ထီၣ်. တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တ့ထီၣ်ဘှီထီၣ်အသး လၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲသ့, အဃိတၢ်အဝဲအံၤ တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ ကျိၤကျဲအသီလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိန့ၢ်တၢ်ဂီၤ လၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ, ဒီး တဘၣ်ဟးဟုၣ်န့ၢ်ဝဲ မ့တမ့ၢ် ဟးဃ့န့ၢ်လွဲန့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤတဂၤဂၤအအိၣ် ဒ်သိးအပူၤကွံာ်လၢညါအသိးလၢၤဘၣ်.”
ဖဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ဖိသၣ်ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်အါဖဲ တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ် လၢတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဖိသၣ်မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ တၢ်မၤဆါပယွဲ လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး AI အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, နာ်သက့ မ့မ့ၢ် ဖိသၣ်ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဖိသၣ်မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ တၢ်မၤပယွဲ ကိးကလုာ်ဒဲးအပူၤ လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး AI အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Cubitt စံးဝဲဒၣ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီး တၢ်ဖီၣ်ကမဲ မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ တၢ်ဃ့န့ၢ်ဆူၣ်ကျိၣ်စ့ အလုၢ်အလၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်ကမ့ၢ်ခီဖျိလၢ အပူၤကွံာ်န့ၣ် ဖိသၣ်ပိာ်ခွါ မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ကသူအီၤအဂီၢ်န့ၣ် အိၣ်စှၤဒိၣ်မး, လၢတၢ်ဟုၣ်န့ၢ်ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဂီၤ, တၢ်ကမၤပျံၤမၤဖုးအီၤဒီးမုၢ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်ဂီၤ မ့တမ့ၢ် ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤဒီးဃ့ကညးန့ၢ်အီၤလၢကဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဂီၤ ဒီး ဖီၣ်ကမဲဃ့န့ၢ်ကျိၣ်စ့လၢတၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အတအိၣ်ဘၣ်, ဒီးမ့မ့ၢ်အခဲအံၤန့ၣ်, ခီဖျိလၢ AI အဃိ, ပနာ်လၢအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်အလိၤအါထီၣ် ခီဖျိလၢ အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်တ့ဒုးအီၣ်ထီၣ်န့ၢ်တၢ်ဂီၤ လၢအနီၣ်ကစၢ်မၤဒၣ်အတၢ်သ့သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအိၣ်အါထီၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လီၤလီၤဆီဆီလၢပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဖဲလၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်လဲၤခီဖျိဘၣ် အီးလဲ—လီမုၢ်ပျီ မုၢ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်မၤဆါပယွဲအခါ အဝဲသ့ၣ် ဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢ ယီၤကူၣ်ဆး—AI အိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Cubitt စံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ပှၤပာ်လီၤသနူကျိၤကွာ်သ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ အကဘၣ်စးထီၣ်ဆိကမိၣ်ထံတၢ်ဘၣ်ဃး အဝဲသ့ၣ် တၢ်ခီဆၢကဒါက့ၤ တၢ်မၤဆါပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤသးစၢ်တဂၤ လၢအမ့ၢ်တဲဖျါထီၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢအမ့ၢ် ပှၤတူၢ်ဘၣ် မုၢ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်မၤဆါပယွဲ ဖဲ AI ပျဲၢ်စီၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်, ပဝဲဒၣ်န့ၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ ပကဘၣ်မၤအီၤဒ်သိး ပျဲၢ်စီၣ်အံၤကဆှၢဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဆူပှၤတဂၤဂၤအအိၣ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤပှၤသးစၢ်အံၤသ့န့ၣ်လီၤ. ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ တၢ်ဒ်သိးအံၤသ့ၣ်တဖၣ် အတအိၣ်ဒံးဘၣ်. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢအရ့ဒိၣ်သပှၢ်ပှၢ်လီၤ, လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤန့ၢ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး လၢ AI ပျဲၢ်စီၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်အဂ့ၤစ့ၢ်ဧါန့ၣ်အလီၢ်အိၣ်လၢ ပကဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤ, AI ပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်အတဲကဒါက့ၤ ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်.”
တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤအီၤလၢ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဝဲၤလီၢ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ဖိသၣ်လၢအလီၤမၢ်ဒီးတၢ်မၤန့ၢ်တၢ်အဘျုးလၢအဖီခိၣ် (International Centre for Missing and Exploited Children Australia) တၢ်ကရၢကရိ ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ်, တၢ်ထီဒါတၢ်မၤန့ၢ်တၢ်အဘျုးလၢဖိဒံဖိသၣ်အဖီခိၣ် (Centre to Counter Child Exploitation) ဝဲၤကျိၤန့ၣ်လီၤ.
ICMEC အီစထြ့လယါ ပှၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ်ဒိၣ် Colm Gannon ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢ စဲးဖီကဟၣ်ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကစူးကါဝဲဒၣ်တၢ်ပူၤဖျဲး ဖဲအဝဲသ့ၣ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် စဲးဖီကဟၣ်အက့ၢ်အဂီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီန့ၣ် သရၣ်ဒိၣ်စိ Cubitt စံးဝဲဒၣ်, စဲးဖီကဟၣ် အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး မၤန့ၢ်တၢ်အဘျုးလၢ ဖိသၣ်ဆံး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤအဖီခိၣ်န့ၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်အိၣ်ခိးကွၢ်အီၤ အါထီၣ်ဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Colm Gannon စံးဝဲဒၣ် ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ် လၢတၢ်ကဘှါရှဲဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဖဲ တၢ်ပာ်ဖျါအံၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“စဲးဖီကဟၣ်က့ၢ်ဂီၤသနူတၢ်သူၣ်ထီၣ်ကရၢဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ သ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ၈၅မျးကယၤန့ၣ် အဲၣ်ဒိးအိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်လီၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤ. ပဒိၣ်အတၢ်ခီဆၢကဒါက့ၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တအဲၣ်ဒိးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် AI သဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်, အဃိတၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲဒၣ် AI စဲးဖီၣ်ကဟၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ် ဒီး တၢ်ဒီသဒၢ မ့တမ့ၢ် အပတီၢ်လၢ ပမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤန့ၣ် ထီၣ်တဲာ်လိာ်ဝဲဒၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.”
ခဲကနံၣ်အံၤ အီစထြ့လယါဘျီၣ်ဒိၣ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲဒၣ် သဲစးတခါ လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်သိး ခါလံး -Carly’s Law, ဒီးသဲစးအံၤ ကအိၣ်ထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဂဲၤလိာ်ဃ့ထီၣ်အီၤအိၣ်လၢအနံၣ်တဆံန့ၣ်လီၤ. ပှၤသးနံၣ်ဒိၣ်တုာ် လၢအသူဝဲဒၣ် အီးလဲ—လီမုၢ်ပျီဝဲၤကျိၤ လၢတၢ်ရဲၣ်လီၤကျဲၤလီၤ, တၢ်ကတဲာ်ကတီၤ မ့တမ့ၢ် နုာ်လီၤဘျးစဲသးဒီးမုၢ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဒီးဖိသၣ်လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်အီၤဒ်သိး တၢ်မၤကမၣ်ကွီၣ်မ့ၣ်သဲစးန့ၣ်လီၤ.
Sonya Ryan စံးဝဲဒၣ် ဒ်သိးလၢမၤတၢ်ကန့ၢ်အါန့ၢ်တၢ်အံၤအဂီၢ် ပဒိၣ်န့ၣ်အကဘၣ်ဆိကမိၣ်ဆိပာ်စၢၤတၢ်လၢ ခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဂီၤအဝဲန့ၣ် အမ့ၢ်တၢ်နီၣ်ကီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ မ့မ့ၢ်တၢ်လၢ AI တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်န့ၢ်အီၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, ဖိသၣ်လၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်သူအီၣ်အီၤတဂၤအံၤ အတၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်န့ၣ် တဆီတလဲကွံာ်အသးဘၣ်. ဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတူၢ်ဘၣ် တၢ်မဲာ်ဆှး, တၢ်သူၣ်ပျံၤသးပျံၤ, တၢ်မၤမဲာ်ဆှးအီၤသ့ၣ်တဖၣ်တကးဘၣ် အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်ဂၢၢ် အနီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်, ဒီး တၢ်ဂီၤအံၤ အမ့ၢ်တရၤလီၤအသးဖဲကၠိ မ့တမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်တံၤသကိးကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဂီၤဒ်သိးအံၤအိၣ်န့ၣ် ဖိသၣ်အါဒံအါဂၤ အတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်ဘၣ်, တၢ်မၤအၢ ဒီး နီၣ်သးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ ဒီး တၢ်ကိၢ်သူၣ်ဂီၤသး လၢပထံၣ်အီၤဖဲ ဖိသၣ်လၢအဟဲဖဲပတၢ်ကရၢကရိအအိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.”
နၤမ့တမ့ၢ် ပှၤတဂၤဂၤလၢနသ့ၣ်ညါအီၤ ဒီးလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤန့ၣ်, ဆဲးကျိးဘၣ် Lifeline တၢ်ကီတၢ်ခဲအတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲၤကျိၤဖဲ လီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် ၁၃ ၁၁ ၁၄ သ့ဝဲဒၣ်, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ ကိးလီတဲစိဖဲ Suicide Call Back Service ဖဲလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် ၁၃ဝဝ ၆၅၉ ၄၆၇ သ့ဝဲဒၣ် ဒီး လၢပှၤသးနံၣ် ၅နံၣ်တုၤ ၂၅နံၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ကိးဃ့တၢ်မၤစၢၤဖဲ Kids Helpline ဖဲလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် ၁၈ဝဝ ၅၅ ၁၈ဝဝ စ့ၢ်ကီး သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအဂီၢ် လဲၤနုာ်လီၤကွၢ်အီၤဖဲ beyondblue.org.au ဒီး lifeline.org.au လီပှာ်ယဲၤသန့သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတဂၤလၢ်လၢ် လၢအဃုမၤန့ၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဘၣ်ဃး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်မၤဆါပယွဲသ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးကျိးဘၣ် Bravehearts ဖဲလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် ၁၈ဝဝ ၂၇၂ ၈၃၁ မ့တမ့ၢ် Blue Knot ဖဲလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် ၁၃ဝဝ ၆၅၇ ၃၈ဝ သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
