ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
“အီစထြ့လယါကီၢ်ကဆီလီၤဝဲ E7A Wedgetail ဖဲထံက့ၣ်ကျိၤအပူၤ လၢကမၤစၢၤ တၢ်ဒီသဒၢဒီး တြီဆၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိဒီး ထံဖိကီၢ်ဖိအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. Wedgetail အံၤ အကဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤစၢၤဒီး တၢ်ခိးကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတၢ်လၢတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤဖးယံၤအဂီၢ်, အကမၤစၢၤတၢ်ဒီသဒၢဒီး ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဖဲ ထံက့ၣ်ကျိၤ အဖီခိၣ် ကလံၤကျိၤအဟီၣ်ကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအသီခါလွံၢ်နွံအံၤ လၢကမၤစၢၤ ထံက့ၣ်ကျီၤ ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အနီၣ်ကစၢ်တၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအဂီၢ် အီစထြ့လယါတၢ်ဒီသဒၢသုးကျိၤ အပှၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကဆီလီၤပာ်အီၤ. လၢန့ၣ်အမဲာ်, ဒ်သိးတၢ်ခီဆၢကဒါ တၢ်ဃ့ထီၣ်အသိး, ယပဒိၣ်န့ၣ် ကဟ့ၣ်လီၤဝဲ ပတီၢ်ထီ, မျိာ်သၣ်လၢ တၢ်ခးအီၤန့ၢ် တုၤတယံၤတဘူးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆူ United Arab Emirates အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese, အတၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ တၢ်လဲၤဆီလီၤ RAAF E7A Wedge-tail ဖဲ United Arab Emirates လၢလွံၢ်နွံအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Albanese စံးဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤအံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ တၢ်ဒီသဒၢထံဖိကီၢ်ဖိ ဒီး Iran အတၢ်ဒုးထီဒါန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဒီသဒၢဝဲၤကျိၤ ကိတိာ် Richard Marles စံးဝဲဒၣ် ဖဲလါမးရှး အသီ ၁ဝန့ၣ် အီစထြ့လယါသုးဖိ ၈၅ ဂၤ ဟးထီၣ်လဲၤတၢ်လၢ တၢ်မၤစၢၤအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပတၢ်ဃ့ထံၣ်လိာ်သးတနံၤအံၤဒီး တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢပမၤအီၤဖဲတနံၤအံၤန့ၣ်, တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဒီသဒၢထံက့ၣ်ကျီၤ ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်အခီၣ်တဃာ်လၢ တၢ်လဲၤဆီလီၤပာ်လီၤ ပပှၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး သုးတၢ်ပီးတၢ်လီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”ခဲကနံၣ်အံၤ ပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢအအိၣ်ဖဲ UAE အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အဂၤ ၂ဝ,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ.
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဂ့ၢ်ဝီဒီးတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤဝဲၤကျိၤ အတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ လၢအဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲ ဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလံန့ၣ်လီၤ.
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ် Penny Wong စံးဝဲဒၣ် ပှၤထံဖိကီၢ်ဖိအါန့ၢ် ၂,၆ဝဝ ဂၤဟဲက့ၤကဒါဝဲဒီး မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ဆူမဲာ်ညါနွံလၢကဟဲအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပှၤလၢအရဲၣ်ကျဲၤပာ်လၢ ကဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲ Qatar အပူၤ အိၣ်ဒံးဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
“ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ်ပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးဟးထီၣ်ကွံာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လၢ, ဟးထီၣ်ကွံာ်အခါအံၤ. ကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ် အတအိၣ်အါအါလၢၤဘၣ် နာ်သက့ ဖဲကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒံးအခါန့ၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်. ပှၤလၢအဒိးသန့ၤသးဒီး အီစထြ့လယါ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဖဲ United Arab Emirates အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ကဟးထီၣ်ကွံာ်ခဲလၢာ်အဂီၢ် ယဟ့ၣ်လီၤပာ်တၢ်ကလုၢ်ဆူ DFAT အအိၣ်လံန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲနးဒိၣ်ထီၣ်ဒီး တချုးအက့ၤဂ့ၤထီၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် အကနးဒိၣ်ထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ် အဃိန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ UAE အပူၤ ဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်ဒီသဒၢ ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဒုးမူထီၣ်ပာ်အီၤ, ဒီးဖီၣ်ဘျီကွံာ်ဝဲဒၣ် Iran ကျိစုကဝဲၤလၢအခးဟဲနုာ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် အါန့ၢ် အခါ ၁,၅ဝဝ လံန့ၣ်လီၤ.
တုၤလီၤခဲကနံၣ်အံၤ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သး ထံကီၢ် ၁၂ ဘ့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖ့ၣ်ထုးနုာ်လီၤအီၤ ဖဲ US ဒီးအံးစရ့ အတၢ်ဒုးလိာ်သးဒီး Iran ဒီး Hezbollah အပူၤန့ၣ်လီၤ.
Mr Albanese စံးဝဲဒၣ် အတၢ်ပၣ်ဃုာ်အံၤ အတအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သးလၢ အကဒုးထီဒါ Iran အဂီၢ်ဘၣ်.
အဝဲတဲလီၤတံၢ်ဝဲလၢ အီစထြ့လယါကီၢ် တလဲၤဆီလီၤအသုးကျိၤဖဲ Iran ဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အခဲအံၤ ဖဲမုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သးအပူၤန့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအိၣ်ဝဲ ၁၁၅,ဝဝဝဃၣ်ဃၣ်, ဒီး မ့မ့ၢ်ဖဲ UAE အပူၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် အဂၤ ၂၄,ဝဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤစၢၤပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်မၤစၢၤ UAE ဒီး ထံက့ၣ်ကျီၤ ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်တြီဆၢ တၢ်ဟဲဒုးထီဒါအီၤလၢအတအိၣ်ဒီးအဂ့ၢ်အကျိၤဘၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ပ ပဒိၣ်န့ၣ် တဲပာ်ဝဲရှဲရှဲဖိလၢ ပတမၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ အဒုးထီဒါ Iran ဘၣ်, ဒီး ပတဲပာ်အီၤရှဲရှဲဖိလၢ ပတပာ်လီၤအီစထြ့လယါသုးကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲ Iran အဟီၣ်ခိၣ်ဖီခိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပဆဲးမၤဝဲတၢ်မၤလၢ တၢ်ကပာ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး ဒီး မၤစၢၤပှၤလဲၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢကန့ၢ်ဟးထီၣ်ဘၣ်ကွံာ်ဖဲ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သးအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
Greens ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး David Shoebridge ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကထုးကွံာ် အီစထြ့လယါသုးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲထံက့ၣ်ကျီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤဆီလီၤ ကလံၤကျိၤတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်သနူ (AWAC) တၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်ကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢအတဖိးသဲစးဘၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် လၢတၢ်လဲၤခးကီၢ်ချၢတဘ့ၣ်အဂီၢ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ သုးမုၢ်သံၣ်ဘိအတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤန့ၣ် အတမ့ၢ်အီစထြ့လယါကီၢ် ထံဖိကီၢ်ဖိအတၢ်န့ၢ်ဘျုးဘၣ်.
ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စးအံၤ စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်လဲၤဒုးတၢ်အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်လဲၤဒုးဆိတၢ် တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အကံၢ်စီ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်လၢမတၤဒုအဂီၢ်လဲၣ်န့ၣ်ပသ့ၣ်ညါအီၤ. လၢတၢ်လဲၤဒုး Iran အဂီၢ် တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲလၢတၢ်ကလဲၤပာ်လီၤအီစထြ့လါသုးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်ဖဲထံက့ၣ်ကျီၤအံၤအပူၤ ဒ်သိးအကဒုးအိၣ်ကလီဝဲဒၣ် ကီၢ်အမဲရကၤသုးအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး AWAC လၢယသ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, သုးတၢ်ပီးတၢ်လီဂံၢ်ထံးလၢတၢ်ဆီလီၤပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး လၢအဟဲန့ၢ်လၢကလံၤကျါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဖီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၢ် နာ်သက့ ကလံၤကျိၤ တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးလၢအဟးထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ကျိချံမျိာ်သၣ်လၢ တၢ်ခးနုာ်လီၤအီၤဆူ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အဟီၣ်ကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီး ဒုးနဲၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်ကျဲန့ၣ်လီၤ.”
Mr Shoebridge စံးဝဲလၢ အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ ဒီသဒၢ အပှၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၢ်ဝဲဂ့ၤဂ့ၤ လၢအတလိၣ်သူ တၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤသုးမုၢ်သံၣ်ဘိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် အခဲအံၤန့ၣ် ထံကီၢ်အဂၤလၢအကယၤအါမးသ့ၣ်တဖၣ် က့ၤကိးကဒါအဝဲသ့ၣ်အထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအတမ့ၢ်ခီဖျိသုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအကျိၤအကျဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Shoebridge စံးဝဲဒၣ် လၢတၢ်ကနုာ်လီၤဂီၤစုဂီၤခီၣ်ဒီးကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ်န့ၣ် ပကြၢးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါလၢတၢ်ကသူ မီၢ်သီတၢ်ရ့လိာ်အကျိၤအကျဲန့ၣ်လီၤ.
အဝဲဆဲးတဲဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသဲစးအဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ အီစထြ့လယါကီၢ် ကတီၢ်ယံာ် အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ Donald Trump ဒီး Benjamin Netanyahu တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်လၢအတဖိးသဲစးဘၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပမၤဃာ်သိၣ်မှံၤဒီး UAE တအိၣ်ဘၣ်. ဖဲတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အံၤပူၤ ပတအိၣ်ဒီးတၢ်န့ၢ်ဘျုးနီတမံၤလၢ ပကဘၣ်ထံၣ်အီၤဒ်သိး ပကဘၣ်လဲၤပာ်လီၤ အီစထြ့လယါကလံၤသုး ဒီး သုးခိအဂီၢ်ဘၣ်. အခဲအံၤတၢ်မၤအသးဒ်လဲၣ်န့ၣ် နထံၣ်လီၤ, မ့ၢ်လၢ Donald Trump အတၢ်ဆီၣ်သနံးအဃိ အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်တွံၢ်နုာ်လီၤအီၤကယီယီဆူတၢ်အံၤအပူၤလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်သပှၢ်ကတၢၢ်ဒီးတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်လၢအတဖိးသဲစးဘၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဂံၢ်သဟီၣ်ပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အသး, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အသးန့ၣ်လီၤ. အဃိ လၢအခီၣ်ထံးအခါလံၤလံၤန့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ အီစထြ့လယါကီၢ် ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအီၤလဲၣ်?”
