တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese တူၢ်လိာ်မုာ်ဝဲ ထံကီၢ်အံၤ အပှၤထံဖိကီၢ်ဖိအသီသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲ Flag Raising and Citizenship — တၢ်ဟ့ၣ်လီၤထံဖိကီၢ်ဖိလံာ်အုၣ်သးအမူးလၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲခဲၤဘၤရၤ ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၂၆သီအနံၤ Australia Day—အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ကအိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးသကိးအဂီၢ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တခါလၢ တၢ်ကက့ၤကွၢ်ထံဆိကမိၣ်ကဒါက့ၤ ဘၣ်မနုၤလၢ “ပဝဲဒၣ်ခဲလၢာ်ပဘူၣ်ပတီၢ်ဂ့ၤမးလၢပကိးအီစထြ့လယါကီၢ်ဒ်အမ့ၢ်ပဟံၣ်ပဃီအသိးလဲၣ်” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအသူၣ်ကံၢ်သးလဲ လၢအမ့ၢ် ပသဲစးတၢ်ဘျၢ, ပလုၢ်ပပှ့ၤ, ဒီးပပှၤထံဖိကီၢ်ဖိ လၢနမၤဝဲ တၢ်အၢၣ်လီၤအီၤဖဲတနံၤညါအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးပှၤကညီ လၢအမ့ၢ်ဝဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီစထြ့လယါကီၢ်အခီပညီန့ၣ်လီၤ. အဲၣ်လိာ်ကွံလိာ်ပသး ဒီးတဘၣ်သူၣ်ဟ့သးဟ့လိာ်သးတဂ့ၤ. အိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိ, တဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးတဂ့ၤ. အိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤ, တဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ်လၢ အတဂ့ၤဘၣ်တဂ့ၤ. ဒီး တၢ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ အိၣ်ဒီးတၢ်ဃူတၢ်ဖိး, တဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖးတဂ့ၤ.”
ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၂၆သီအနံၤန့ၣ် ပှၤကဲထီၣ် အီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ,ဝဝဝ ဘျဲၣ် လၢအဟဲန့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢထံကီၢ်အါန့ၢ်အဘ့ၣ် ၁၅ဝ ဒီး တၢ်မၤတၢ်ဟ့ၣ်လီၤထံဖိကီၢ်ဖိလံာ်အုၣ်သးအမူးသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၃၂၅ မူးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲအီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ဘူးထီၣ်ဝဲဒၣ် ထံဖိကီၢ်ဖိနီၣ်ဂံၢ် သၢပူတပူ — မ့မ့ၢ်လၢတၢ်ယာ်နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၈.၆ ကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံကီၢ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤလီၤဆီလိာ်အသးအိၣ်အါကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ၂ဝ၂၁နံၣ် တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, Ferkhonda Ahmadi ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးထီၣ်ကွံာ်အသး ဖဲကီၢ်အးဖကၣ်နံးစတးအပူၤ ဒ်သိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲကတိၤတၢ်ဒီး SBS Pashto တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအခါ ဘၣ်ဃးအီစထြ့လယါ ထံဖိကီၢ်ဖိ တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤအံၤ, ယကဘၣ်မၤလၤကပီၤအီၤအလီၢ်န့ၣ် လၢယဂီၢ် မ့ၢ်ဝဲမုၢ်တနံၤလၢ ယဆိကမိၣ်ထံကဒါက့ၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပှၤတဂၤလၢအဟဲဆူအီစထြ့လယါကီၢ် ဒ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲတဂၤအသိး, ယမၤလိဘၣ်လၢ မုၢ်နံၤအဝဲအံၤအိၣ်ဒီးတၢ်ဆါဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်လၢပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အံၤ ဆီတလဲကွံာ်ဝဲဒၣ် ယတၢ်ထံၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤဒုးသ့ၣ်နီၣ်ယၤလၢ တၢ်ဘၣ်ထွဲဘၣ်ဘျးအခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် တၢ်ဒိကနၣ်, တၢ်မၤလိတၢ်ဒီး တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲ ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်အံၤ အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအမ့ၢ်အတီန့ၣ်လီၤ. လၢယဂီၢ်, အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤန့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သ့ၣ်ညါဆၢက့ၤတၢ်အဘျုးဒီး တၢ်ဟံးမူဒါ, တၢ်သ့ၣ်ညါဆၢက့ၤတၢ်အဘျုး လၢတၢ်ဟ့ၣ်ပှၤတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး အိၣ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါ, ဆၢထၢၣ်သကိးဒီးတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲပှၤလၢအပၢဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤကဲထီၣ်ဝဲထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤသဘျ့ဖဲ၁၉၉၄နံၣ်, နာ်သက့ ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤကိးနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ဃ့ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ကဆီတလဲကွံာ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤ, လါယနူၤအါရံၤ ၂၆ သီအံၤန့ၣ်လီၤ.
စးထီလၢ ၁၉၈၃နံၣ်လံၤလံၤန့ၣ် ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် မုၢ်နံၤအံၤအိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါအီၤ, လၢပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်အီၤဒ်အမ့ၢ် Day of Mourning, တၢ်သးအုးအမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၂၆သီ, မုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤအနံၤန့ၣ်, သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ ပှၤကညီလၢအထိကလးအါမး ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်တၢ်ပာ်သး လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်သးလၢ Invasion Day—တၢ်နုာ်လီၤဂုာ်ဆူၣ်ဂုာ်ပျိတၢ်မုၢ်နံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ် Camp Sovereignty တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါအလီၢ်န့ၣ်, Black People's Union ပှၤကတိၤတၢ်ပၢ Keiran Stewart-Assheton တဲဘၣ်ဝဲ ပှၤလဲၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လၢ, တၢ်မၤလိန့ၢ်တၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲနီၣ်ဝံာ်ခံလၢ တၢ်ကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါထီၣ်အီၤနီၣ်နီၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲနတၢ်လီၢ်ဒီးနအိၣ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. နအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢတၢ်ဟုၣ်န့ၢ်အီၤဒီး တၢ်တဟ့ၣ်လီၤအီၤဘၣ်အဖီခိၣ်. အဃိန့ၣ် အဘီးရကၠံၤနၢၤဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢနအိၣ်ဆိးဖဲအဖီခိၣ်အံၤ တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်ကဲထီၣ်အသးန့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါအီၤစ့ၢ်ကီးဧါ. နမ့ၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်တခီ, လဲၤဒီး မၤတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ, မၤလိန့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဃး တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤခံးသူ လၢတၢ်ဟဲနုာ်လီၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ်ဖဲအံၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် တဘၣ်ပတုာ်အီၤဖဲန့ၣ်တဂ့ၤ, နီၣ်နီၣ်တခီ အိၣ်ဒီးတၢ်ဘျးစဲဒီး တၢ်ဂဲၤလိာ် ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် ဒီးနလီၢ်ကဝီၤပှၤကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီးဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်.”
မ့မ့ၢ်ဖဲဆ့ၣ်ဒနံၤန့ၣ် လၢတၢ်အိၣ်ခိးကွၢ် ပှၤပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ထီဒါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်ဆီလီၤပာ်ဝဲဒၣ် ပၢၤကီၢ် ၁,၅ဝဝဂၤန့ၣ်လီၤ.
Kumanjayi Walker အဖု, Ned Hargraves ကတိၤလီၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်တၢ်ဖဲ ဆ့ၣ်ဒနံၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါအပူၤန့ၣ်လီၤ.
Mr Walker အံၤ ဖဲ ၂ဝ၁၉နံၣ် လါမ့ၤ ၉သီအနံၤန့ၣ် Northern Territory—ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ Zachary Rolfe ခးအီၤလၢကျိသၢထံၣ် ဖဲ Yuendumu တၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Hargraves လၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိ သံတ့ၢ်ဖဲတၢ်ဒုးဃာ်အပူၤခံဂၤစံးဝဲဒၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးလၢပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကဆိကမိၣ်ကွၢ်ထံကဒါက့ၤဝဲ တၢ်ဖှီၣ်တၢ်နးလၢ အီစထြ့လယါပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဆဲးတူၢ်ဘၣ်အီၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
“ပအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤမၢ်ကွံာ်သ့ၣ်တဖၣ်. ပဘၣ်ဖှီၣ်ဘၣ်နး သပှၢ်ပှၢ်, တၢ်ဖှီၣ်တၢ်နးလၢအအါမးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပကဘၣ်ဆဲးဘၣ်ဖှီၣ်ဘၣ်နးဒ်အီၤထဲလဲၣ်.”
တကတီၢ်ဃီန့ၣ် March for Australia — တၢ်ဟးထီၣ်လဲၤပာ်ဖျါသးလၢအီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးအီၤသကုၤဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအလဲၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်လဲၤထီၣ်ပာ်ဖျါသးလၢအီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိး, တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤတၢ်ဆီၣ်သနံးသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကိးအီၤ “တၢ်ထီဒါအီစထြ့လယါသးသဟီၣ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်”သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဒါအံၤအပူၤတဂၤစံးဝဲဒၣ် အဝဲတူၢ်ဘၣ်လၢ တၢ်လဲၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ March for Australia တၢ်လဲၤဟးထီၣ်ပာ်ဖျါသးဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်ပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
“မ့မ့ၢ်ဒ်န့ၣ်တခီ တၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးတဲအီၤန့ၣ် ပကဘၣ်ဃ့ခွဲးလၢ ပှၤတဂၤဂၤ အအိၣ်, တၢ်အဝဲန့ၣ်တမ့ၢ်အီစထြ့လယါဘၣ်. ယအဲၣ်ယထံယကီၢ်ဒိၣ်မးဒီး ယထံၣ်ဘၣ်လၢ အလီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်ကယီယီလံ. တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးန့ၣ်, လၢယဂီၢ်တၢ်အံၤမ့ၢ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤသ့. ယအဲၣ်ဘၣ်ပှၤကိးဂၤဒဲးလၢအဟဲသကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ- ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် ဝံသးစူၤ အံးထွဲကွၢ်ထွဲဆိဘၣ်အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတဲအီၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. ယဟဲအိၣ်ဖဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲလၢတၢ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.”
၂ဝ၂၆နံၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤ အံၤ ဟဲတုၤလီၤဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်ခးသံတၢ်ဂီၢ်မုၢ်ကဲထီၣ်ဖဲ Bondi ဝံၤအလီၢ်ခံတယံၤတမီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲလီၢ်ကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးတပူၤဃီဖဲတၢ်ခးသံတၢ်ကဲထီၣ်အလီၢ်, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ထံကဒါက့ၤ သညူးသပှၢ် ဒီး တၢ်မၤလၤကပီၤ, ဟ့ၣ်တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲဆူ ပှၤ၁၅ဂၤ လၢအဘၣ်တၢ်ခးသံအီၤဖဲလါဒံၤစဲဘၢၣ် ၁၄သီအနံၤန့ၣ်လီၤ.
