ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိးလါပ့းကမံတံး (International Olympic Committee) အိးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဆိကတီၢ်ဃာ် ရှၢၢ်ရှါအိးလါပ့းကမံးတံး (Russian Olympic Committee) လံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ မ့ၢ်လၢတၢ်မၤအီၤဖဲ တချုး တၢ်စးထီၣ် ၂ဝ၂၈နံၣ် လီစ်အဲန်ကၠၢလံးစ် အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအမူး (Los Angeles 2028 Games) ဒ်ဘၣ်အဃိ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီၣ်ခါအရ့ဒိၣ် တပတီၢ်လၢ ရှၢၢ်ရှါ ကက့ၤနုာ်လီၤလိာ်ကွဲဘၣ်က့ၤဖဲ အိးလါဘ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဖဲ ၂ဝ၂၃နံၣ် လါအီးကထိဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ရှၢၢ်ရှါကီၢ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤဖဲ အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအမူး (Olympic Games) အပူၤ မ့ၢ်လၢ ယူးကရ့ အတၢ်လီၢ်တနီၤန့ၣ် ရှၢၢ်ရှါ အိးလါပ့း ကီၣ်ကရၢ ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်သိး အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ပၢ ဖဲလၢအနုာ်လီၤဂုာ်ဆူၣ်န့ၢ်ကွံာ် အဝဲသ့ၣ်ခိၣ်ဃၢၤထံကီၢ် ယူးကရ့ အံၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
သၢနံၣ်ပူၤကွံာ်အလီၢ်ခံ ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်, IOC — ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ အိးလါပ့း ကမံတံး ကရၢခိၣ် Kirsty Coventry စံးဝဲဒၣ် တၢ်တြီတံာ်ဃာ် ရှၢၢ်ရှါ အပှၤလိာ်ကွဲဖိ အတၢ်နုာ်လီၤလိာ်ကွဲဖဲ အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်က့ၤအီၤလံန့ၣ်လီၤ.
“ပအဲၣ်ဒိးမၤလီၤတံၢ်လၢတၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိခဲလၢာ် အိၣ်ဒီးတၢ်နုာ်လီၤ လိာ်ကွဲပြၢဘၣ်ဖဲ အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲအမူး (Olympic Games) အပူၤဒီး ခီဖျိလၢ အဝဲသ့ၣ်ပဒိၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဃိန့ၣ် ပတအဲၣ်ဒိးလၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဟံးမူဒါဘၣ်. ဒီးယနာ်လၢ အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ အခီပညီန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ် ဖဲရ့းစ် အိးလါပ့း (2024 Paris Olympics) ဒီး ၂ဝ၂၆နံၣ် မံးလးနိး ခီးထံနး တၢ်ဂိၢ်ခါတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ (2026 Milano Cortina Winter Games) သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ရှၢၢ်ရှါအပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤလိာ်ကွဲဝဲဒၣ်ဒ်သိး ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲတၢ်ဘၢၣ်စၢၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
ရှၢၢ်ရှါတၢ်လိာ်ကွဲဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် Mikhail Degtyarev စံးဝဲဒၣ် IOC အတၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ ကြၢးမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤပျီကွံာ် ရှၢၢ်ရှါ တၢ်ဃ့ၢ်ဖု ပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်အကျဲ လၢအကနုာ်လီၤလိာ်ကွဲဘၣ်က့ၤဖဲ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ တၢ်လိာ်ကွဲ အပျဲၢ်စီၣ်အဖီခိၣ် — လၢအမ့ၢ်တၢ်ကိးအီၤ ဒ်သိး Los Angeles 2028 Games န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ထံကီၢ်အံၤဘၣ်အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်တနာ်အီၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒံးဘၣ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂ဝ၁၅နံၣ်န့ၣ် Dr Richard McLaren ထုးထီၣ်ရၤလီၤဝဲ တၢ်ပာ်ဖျါအသီတခါ လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ထီဒါတၢ်သူကသံၣ်ဝဲၤကျိၤအဂီၢ် (World Anti-Doping Agency), ဒီးတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအံၤ ထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အုၣ်ကီၤလၢ ရှၢၢ်ရှါ တၢ်ဃ့ၢ်ဖု အပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် သူဝဲကသံၣ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်လီၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်, ဒီး ဖဲ ၂ဝ၁၄နံၣ် ဆိးခၠံး တၢ်ဂိၢ်ခါ အိးလါဘ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢ (2014 Sochi Winter Olympic Games) အပူၤ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဘၢအီၤ လၢအအိၣ်ဒီးပဒိၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢတခါန့ၣ်, မီၤရကိၤ စဲအ့ၣ်တၢ်မၤကွၢ်ကသံၣ်ကသီအလီၢ်အံၤ မၤကွၢ်ဝဲဒၣ် ရှၢၢ်ရှါအပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်သူကသံၣ် လၢအအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ပဒိၣ်အတၢ်နဲၣ်လီၤအပူၤ, လၢအအိၣ်ဒီးသနူလၢ အတပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်သူကသံၣ်ဘၣ်, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢပကိးအီၤ 'disappearing positive methodology' ကျိၤကျဲလၢအဒုးလီၤမၢ်ကွံာ်တၢ်သူကသံၣ်အတၢ်အိၣ်ဖျါ န့ၣ်လီၤ. ခံမံၤတမံၤန့ၣ်, ဒ်သိး ရှၢၢ်ရှါ တၢ်ဃ့ၢ်ဖု ပှၤလိာ်ကွဲဖိ လၢအသူကသံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကနုာ်လီၤပြၢဘၣ်တၢ်ဖဲ အိးလါဘ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢ အပူၤအဂီၢ် ဆိးခၠံး စဲအ့ၣ်တၢ်မၤကွၢ်ကသံၣ်ကသီအလီၢ်န့ၣ် သူဝဲဒၣ်ကျိၤကျဲလီၤဆီန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး ပဒိၣ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအိၣ်ဒီး တၢ်သူကသံၣ် အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ရှၢၢ်ရှါ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်အီၤ တဘျီဝံၤတဘျီန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲလၢ တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်ဘၣ်ဃး မီၤရကိၤ အတၢ်ဂီၤစုဂီၤခီၣ်အိၣ်ဒီး စဲအ့ၣ်တၢ်မၤကွၢ်ကသံၣ်ကသီတၢ်လီၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲ ၂ဝ၁၉နံၣ်န့ၣ် WADA ပာ်လီၤဝဲ တၢ်တြီတံာ် လွံၢ်နံၣ် နာ်သက့ တၢ်တြီဃံးအံၤ လၢခံန့ၣ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢတၢ်လိာ်ကွဲအဂီၢ် သဲစးကွီၣ်ဘျီၣ်—Court of Arbitration for Sport ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤဝဲတၢ်တြီတံာ်အံၤဆူခံနံၣ်န့ၣ်လီၤ.
Kirsty Coventry စံးဝဲဒၣ် မုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ် ရှၢၢ်ရှါ တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိလၢအကဟဲလိာ်ကွဲဖဲ LA Games တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သူကသံၣ်အိၣ်တအိၣ်န့ၣ် IOC ကမၤဝဲဒၣ် တၢ်မၤကွၢ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီတနီၤန့ၣ်, တၢ်ရ့ဒိၣ်နီၣ်နီၣ်လၢပဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤလီၤတံၢ်ပပှၤတဝၢန့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသး လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့, ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ဖဲတၢ်လိာ်ကွဲအပူၤ, ဒီးတၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်လီၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးခီဖျိလၢတၢ်အံၤအဃိန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်ပပာ်လီၤအါထီၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ရှၢၢ်ရှါတၢ်ဃ့ၢ်ဖုအပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ် တချုးလၢ အဟဲက့ၤနုာ်လီၤလိာ်ကွဲကဒါဆူ တၢ်လိာ်ကွဲအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ တခါခါအပူၤဒ်ဘၣ်အခါ တၢ်ကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်သမံသမိးကွၢ်အဝဲသ့ၣ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မ့ၢ်ပာ်လီၤအါထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်နာ်သက့န့ၣ်, တၢ်ဆၢတဲာ်လၢ တၢ်အိးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်တြီတံာ် ရှၢၢ်ရှါ တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒီး တၢ်သူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးဒီး တၢ်သးဟးဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်တၢ်ဃ့ၢ်ဖု — Global Athlete ကရၢ ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်နဲၣ်လီၤတၢ်အခိၣ်ဒိၣ်, Rob Koehler စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိအါမး အိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးန့ၣ်လီၤ.
“အအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤသးဒ့ဒီတမ့ၢ်ဧီၤ. တတူၢ်ဘၣ်ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်တခါဘၣ်, ဒီး တၢ်အံၤန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ဘၣ်လိာ်သးဒီး တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိလၢအကနုာ်လီၤလိာ်ကွဲကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်ဘၣ်.”
ယူၤကရ့ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဂ့ၢ်ဝီဝဲၤကျိၤ ကိးဝဲဒၣ်တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤလၢအမ့ၢ် တၢ်ကီတၢ်ခဲတခါ လၢအဒုးဘံဘူဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ အပှၤတဝၢဒီတခါန့ၣ်လီၤ.
Vladyslav Heraskevych မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ယူၤကရ့ တၢ်ဃ့ၢ်ဖု အပှၤလိာ်ကွဲဖိ လၢအနုာ်လီၤလိာ်ကွဲတ့ၢ်ဖဲ မံးလးနိး ခိးထံနးတၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤတဂၤ ဒီးဖဲအတၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်တြီအီၤလၢ အကဖျီၣ်ဝဲဒၣ် ခိၣ်သလုာ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိလၢအသံဖဲရှၢၢ်ရှါတၢ်ဒုးအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဃ့ထီၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် အိးလါပ့းကမံးတံး သ့ၣ်တဖၣ်လၢ အကထီဒါဝဲဒၣ် တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်တြီတံးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤလံာ်ခီကီၢ်ဒီး တၢ်ထီဒါတၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ကြၢးဘၣ်မ့ၢ်တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအီၤဖဲစီၤနီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢပကြၢးဘၣ်နၢ်ပၢၢ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်ကစီၣ်အံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ယူၤကရ့အပူၤန့ၣ် တၢ်ခးလီၤကျိခံမျိာ်သၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ခံသီဆတဘျီထီဘိန့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲတနံၤညါအံၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, ပအိၣ်ဒီး မုၢ်နံၤ လၢအလီၤသးအုးတနံၤ ခီဖျိလၢ အပူၤကွံာ် တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အပူၤ ပှၤသံအိၣ်ဝဲဒၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဒီး အခဲအံၤန့ၣ် ပကထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ်ကဒါ ရှၢၢ်ရှါ နီၣ်တယၢ်တဘျီကဒီးအဃိ, လၢအမ့ၢ်တၢ်လၢ IOC မၤအီၤအံၤ, မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢအလီၤမဲာ်ဆှးဒိၣ်မး ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ ယနၢ်ပၢၢ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ်.”
Kirsty Coventry ကျဲးစၢးတဲလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤကရၢကရိတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်ကဆဲးခိးကွၢ်ဝဲဒၣ် ရှၢၢ်ရှါအတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိးလါပ့းကမံးတံးန့ၣ် ကျဲးစၢးအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်ဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပတဲပာ်တ့ၢ်လံအီၤရှဲရှဲဖိလၢ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ဒီးတၢ်မၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးလၢအကဲထီၣ်သးဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပတပာ်အီၤဒ်သိး တၢ်လၢပထံၣ်အီၤဘၣ်, တမ့ၢ်ဘၣ်. ဒီးပကဆဲးမၤဝဲအီၤဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ Rob Koehler စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢတၢ်လိာ်ကွဲဒီးထံရူၢ်ကီၢ်သဲးန့ၣ် နပာ်လီၤဆီအီၤအီၤတသ့ဘၣ်.
“တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်တဲလၢအမ့ၢ်အတီန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတဲအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢတၢ်လိာ်ကွဲဒီး ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးန့ၣ် ထီဘိၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တပူၤဃီ ဒီး အကဆဲးအိၣ်ဝဲဒၣ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်ပြၢအပူၤ ခဲကနံၣ်အံၤ, လၢအမ့ၢ် အမဲရကၤကီၢ်ခိၣ် အတၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်န့ၣ်လီ. ပထံၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အံၤဖဲရှၢၢ်ရှါအပူၤ. ဖဲရှၢၢ်ရှါတၢ်လိာ်ကွဲအပူၤန့ၣ် ပဒိၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသုးကျဲၤတၢ်. အဝဲသ့ၣ်တၢ်လိာ်ကွဲန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤမၤအီၤလၢ ပဒိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃ့ၢ်ဖုပှၤလိာ်ကွဲဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤတၢ်မၤလိ ဖဲပဒိၣ်တၢ်ပၢတၢ်ဆှၢ တၢ်လီၢ်အပူၤ, အဃိ တၢ်လိာ်ကွဲဒီး ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးန့ၣ် တၢ်နီၤဖးအီၤတအိၣ်ဘၣ်. IOC န့ၣ် အသူဝဲတၢ်အံၤလၢ တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးမၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
