တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ပှၤဒိးတ့ဒိးဖျီသးတဂၤအဂီၢ် တၢ်ဖျီအမုၢ်နံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤ မ့ၢ်မုၢ်နံၤလၢအပှဲၤဒီး တၢ်သးဖှံအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ပိာ်မုၣ်တဂၤ လၢပကိးအီၤ Layla — တမ့ၢ်အမံၤနီၣ်ကီၢ်ဘၣ် — အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအထီဒါလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲအဝဲသးနံၣ်အိၣ် ၁၅နံၣ်အခါ, တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤလၢကၠိပူၤဒီး ဖျီန့ၢ်ဆူၣ်အီၤဒီးအတခွါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤ အနံၣ် ၅ဝ ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် အဝဲအတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် အါတက့ၢ်ဆှၢအီၤဆူကျဲလၢအကမၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢစးထီၣ်သီအခါန့ၣ်, ယတအဲၣ်ဒိးယတၢ်အိၣ်မူအံၤနီတစဲးဘၣ်. ခီဖျိလၢယဘၣ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီဖဲသးနံၣ်အိၣ် ၁၅နံၣ်အခါအဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲယသးနံၣ်ပှဲၤထီၣ် ၁၆နံၣ်န့ၣ် ယန့ၢ်ဝဲဒၣ်ယဖိခွါတဂၤ. ဒ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအသိး အတမ့ၢ်တၢ်ညီဘၣ်. မ့ၢ်တၢ်လၢအကီမး. မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်သပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ. ယတၢ်အိၣ်မူဒီတစိၤ ယဘၣ်လဲၤခီဖျိအီၤန့ၣ် အတညီနီတစဲးဖိဘၣ်.”
ခဲကနံၣ်အံၤအဝၤန့ၣ်အတအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီးသံဝဲဒၣ်လံ.
ဘၣ်ဆၣ်နသာ်က့ အဝဲစံးဝဲဒၣ် အတၢ်ဖှီၣ်တၢ်နးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဆဲးအိၣ်ဝဲဒၣ်, ဒီးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် အဝဲအတၢ်ရ့လိာ်ဒီး အဖိနွံဂၤန့ၣ်လီၤ.
“လီၤဂာ်ဒ်သိးယတဲနၤအသိးန့ၣ်... ဘူးထီၣ်လၢ ၁၃နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်, လၢအအိၣ်တုၤအခဲအံၤန့ၣ်, ယဘၣ်ထံၣ်လိာ်သးဒီး သးဂ့ၢ်ဝီကသံၣ်သရၣ်. ယတမ့ၢ်ပှၤသးစၢ်လၢၤဘၣ်. ယဘူးထီၣ်ကပှဲၤ ၆၅နံၣ်လံ. ဒ်သိးယကသးဖှံန့ၣ် ယကျဲးစၢး သပှၢ်ပှၢ်. နာ်သက့ ယမၤအီၤတန့ၢ်ဘၣ်.”
Rand Faied မ့ၢ်ဝဲဟံၣ်ဖိဃီဖိဂ့ၢ်ဝီပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢ Layla တဲဘၣ်အီၤအခဲအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်တခါဘၣ်.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီ လၢအကဲထီၣ်တ့ၢ်အသးခီဖျိ တၢ်မၢဆူၣ်မၢဆီး, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး, မ့တမ့ၢ် တၢ်လီန့ၢ်ဝ့ၤန့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲတုၤလၢ တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်ဖဲတၢ်အိၣ်မူတစိၤသးအပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်မၤဟးဂီၤသးတၢ်တူၢ်ဘၣ်, မၤဆူးမၤဆါသးတၢ်ဆိကမိၣ်ဆိကမးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တ့ၢ် မုၣ်ခွါသွံၣ်ထံးတၢ်ရ့လိာ်အတၢ်မၤဆူးမၤဆါန့ၣ်... ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢ အကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်လၢအဂ့ၤ, ပှဲၤဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်န့ၣ်လီၤ.”
Ms Faied, ဃုာ်ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် စံးဝဲဒၣ်, ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ လၢကမၤပတုာ်ကွံာ် တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် ကၠိသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးမူဒါ မၤတၢ်သ့ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် အတၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲ Centre to Counter Child Exploitation တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲ တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂ဝ၂၄—၂ဝ၂၅နံၣ် အတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၁၈ခါ, လၢအအါန့ၢ်ဒံး အပူၤကွံာ် ကျိၣ်စ့နံၣ်အတီၢ်ပူၤ လၢအအိၣ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၉၁ ခါန့ၣ်လီၤ.
Helen Schneider မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် မူဒါခိၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ကဝီၤအံၤန့ၣ်လီၤ
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်, လၢဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် အကကဲထီၣ်အသးခီဖျိ ဘၣ်တၢ်ဖျီဆူၣ်, လၢတၢ်ထံၣ်အီၤသ့ဖဲပှၤသးစၢ်တဂၤအိၣ်, တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပျီပူၤတၢ်မဲာ်ညါ ကျိၤကျဲတဘိလၢ တၢ်ဒုးထီဒါဝဲဒၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဒ်သိးလၢပမ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ်အသိးန့ၣ် ကၠိအခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးပာ်လီၤဝဲဒၣ်ပတၢ်ပညိၣ်နီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ဟီၣ်ကဝီၤတခါလၢ ပသ့ၣ်ညါဘၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်ဒီးဖိဒံဖိသၣ် - ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢ အသ့ၣ်ညါမၤနီၣ် တၢ်သကဲးပဝးလၢအဆီတလဲအသးသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ဖဲပှၤတဝၢအပူၤန့ၣ် အကမ့ၢ်ပှၤကညီထဲဖုဧိၤ လၢအသ့ၣ်ညါ မၤနီၣ်ဘၣ်ဝဲ ဖိသၣ်တဂၤ အတၢ်လီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ် အတၢ်ပနီၣ် လၢအညီနုၢ်မၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဃံးဝဲဒၣ် ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်သဘျ့, ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ခိးကွၢ်ထွဲ ကွၢ်ဆူၣ်အီၤထီဘိ, ဒီး ပိာ်မုၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အကတဲဖျါထီၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ ဘၣ်ဃး တၢ်သုးကျဲၤပာ်စၢၤ တၢ်လဲၤဆူထံချၢကီၢ်ချၢအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်ပနီၣ် လၢအဖျါထီၣ်ဆိဆိဖဲကၠိပူၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲဒၣ်တဆဲးဖိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဟးဆှဲး တၢ်မၤဝံၤ ကၠိလံာ်လဲၢ်ဟံၣ်တၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်, ထုးယံၤကွံာ်အသးဒီးအတံၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ်, မ့တမ့ၢ် ဟံးခွဲးလၢတလဲၤထီၣ်ကၠိဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Commander Schneider စံးဝဲဒၣ် ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤအဲၣ်ဒိးမၤသကိးဃုာ်တၢ်ဒီးကၠိသ့ၣ်တဖၣ် လၢကမၤစၢၤ ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢကၠိအတဝၢန့ၣ် အကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်ထဲတခါဧိၤ လၢဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်အိၣ်သးအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအပူၤသ့န့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဒီသဒၢ ဝဲဒၣ်ပှၤတဝၢလၢအဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါ, AFP အိၣ်ဒီးတၢ်သးစဲလၢ အကမၤသကိးတၢ်ဒီး ဟီၣ်ကဝီၤအံၤ ဒ်သိးလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤလီၤတံၢ် ပဟ့ၣ်လီၤ ခိၣ်ဃၢၤတၢ်အိၣ်သး လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးအဒိၣ်ကတၢၢ်လၢ ပပှၤဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ် အတၢ်မူးတၢ်ရၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တခါလၢတၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်ဘၣ်အီၤကီန့ၣ်လီၤ.
Ms Schneider စံးဝဲဒၣ် တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ဟဲအါထီၣ်အမျးကယၤ ၃ဝန့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အတမ့ၢ်လၢ တၢ်ဖျီဆူၣ်တၢ်ဟဲအိၣ်အါထီၣ်အဃိဘၣ်.
“တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ... ယဆိကမိၣ် တၢ်အံၤကမ့ၢ်လၢ ပှၤကညီလၢအတီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအိၣ်အါထီၣ်. တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အါထီၣ်န့ၣ် ကတဲအီၤလၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤကဲထီၣ်အသးအါထီၣ်လီၤန့ၣ် နတဲအီၤတသ့ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပသ့ၣ်ညါပလီၢ်ဘၣ်ပသးမူးမူးနီၣ်နီၣ်လၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီတခါဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲလၢတၢ်ကဲထီၣ်အသးဒီး Layla အခါန့ၣ် အဝဲကၠိန့ၣ် တဃုသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဖျီဆူၣ် အတၢ်ပနီၣ် လၢအအိၣ်ဖျါသ့ ဆိဆိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပၢၤကီၢ် မုၢ်လၢ်လၢ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့န့ၣ် ဒီသဒၢ ဖိဒံဖိသၣ်အဂုၤအဂၤ လၢတၢ်လဲၤခီဖျိလီၤဂာ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
