တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်— တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ကပာ်ဖျါအီၤအံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤသံလီၤနီၣ်ကစၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကဲထီၣ်သးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဖဲ Tumbler Ridge သဝီ, လၢအမ့ၢ် သဝီဖိလၢအအိၣ်ယံၤဒီးခူဝ့ၢ်တၢ်လီၢ် ဒီးအိၣ်ဝဲဖဲ British Colombia တၢ်ပၢအပူၤန့ၣ်လီၤ.
Darian Quist, မ့ၢ်ပှၤကၠိဖိတဂၤဖဲ Tumbler Ridge Secondary School ကၠိ, လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၁၇နံၣ်ဒီး ဖဲတၢ်ခးတၢ်ကဲထီၣ်အခါန့ၣ် အဝဲအိၣ်ဖဲတီၤပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်လၢယအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်မၤလိတၢ်ဘှီစဲးဖီကဟၣ်—mechanic အတီၤပူၤ လၢယကတဲာ်ကတီၤဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤတနီၤ လၢယသိလ့ၣ်အဂီၢ် ဒီးဖဲန့ၣ်အခါ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဒၢလွဲသီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် လၢယတနၢ်ဟူဘၣ်အီၤဒ်အံၤနီတဘျီဘၣ်. ဒီးပကၠိခိၣ်န့ၣ် ဟးထီၣ်လဲၤတဲဘၣ်ဝဲဒၢးကိးဖျၢၣ် လၢအမ့ၢ် 'ကးတံာ်လီၤသုတြဲၤခဲလၢာ်ဒီး ဝံာ်တံၢ်ကွံာ်အနီၣ်ဝံာ်'. ယဲယတကးတံာ်ယတြဲၤဘၣ်. အသီအခါန့ၣ် ယဆိကမိၣ်ဒၣ်လၢ အတဘၣ်နီတမံၤဘၣ်ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ်အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး. နာ်က့ တုၤလၢတၢ်ကဲထီၣ်ဘံဘူသးတဘျီ, ပသ့ၣ်ညါက့ၤလၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ကဲထီၣ်သးသပှၢ်ကတၢၢ်, ပကးတံာ်ပတြဲၤ ဒီး ဆီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤဒီး ထး စီၤနီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးလၢ အဝဲဒီးပှၤဂုၤပှၤဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ကးတံာ်လီၤအသးဒ်န့ၣ် ကဘၣ်ဝဲဒၣ် ခံနၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ်ဃၣ်ဃၣ်, တုၤလၢပၢၤကီၢ်ဟဲကိးဟးထီၣ်အဝဲသ့ၣ်မး ဟးထီၣ်ဘၣ်ဝဲဒီးပၢၤကီၢ်လဲၤဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူ လီၢ်ကဝီၤ ပှၤတဝၢ ဝဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပၢၤကီၢ်မူဒါခိၣ် Dwayne McDonald စံးဝဲဒၣ် ပှၤလၢတၢ်နာ်လၢအမ့ၢ် ပှၤခးတၢ်တဂၤန့ၣ် သံဝဲဒၣ်ဒီးတၢ်ပူၤလီၢ်လၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲခးလီၤအသး ဒီး အမ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ် တၢ်သ့ၣ်ညါဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤအဖၢမုၢ်ဒီး တုၤလီၤဖဲအပတီၢ်အံၤန့ၣ် ပှၤလၢတၢ်နာ်လၢအမ့ၢ် ပှၤခးတၢ်တဂၤအံၤ ဘၣ်မနုၤလၢ အဘၣ်နုာ်လီၤခးတၢ်လဲၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် တၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤဒ်ဘၣ်, နာ်သက့ တၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အဝဲပိာ်မုၣ်အံၤ မ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲကၠိဖိလီၢ်လံၤတဂၤဖဲကၠိအံၤန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤလၢတၢ်နာ်လၢအမ့ၢ် ပှၤခးတၢ်တဂၤအံၤန့ၣ် တၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢအမ့ၢ် Jesse Van Rutzalar သးနံၣ်အိၣ် ၁၈နံၣ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲ Tumbler Ridge တဂၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢအခီဆၢတၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤသ့ၣ်တဖၣ် မၤန့ၢ်ဝဲကျိခံခိၣ်, တခိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲကျိလၢအဖးထီဒီး တခိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒ်သိးကျိလၢတၢ်တ့ဘှီထီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်ကသ့ၣ်ညါဘၣ် ကျိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိဟဲန့ၢ်ဖဲလဲၣ် ဒီး ဖဲတၢ်ခးတၢ်ကဲထီၣ်သးအပူၤ အတၢ်ပၣ်ဃုာ်ဂဲၤလိာ်အိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အကါဒိၣ်တခါဒီး တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဆဲးမၤအီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ Tumbler Ridge တီၤခၢၣ်သးကၠိန့ၣ် ဂ့ၢ်ဝီၢ်အူပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်န့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢတၢ်ခးသံအီၤ ဃုဂၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် ကၠိသရၣ်မုၣ်တဂၤ, ကၠိဖိပိာ်မုၣ်သၢဂၤဒီး ကၠိဖိပိာ်ခွါခံဂၤ ဒီးပှၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အသးနံၣ်အိၣ်ဝဲဖဲ ၁၃နံၣ်ဒီး ၁၇နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
ပိာ်မုၣ်ဒိၣ်တုာ်တဂၤဒီး ပိာ်ခွါသးစၢ်တဂၤ ဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢအသံဝဲဒၣ်ဖဲ လီၢ်ကဝီၤ တၢ်လီၢ်တတီၤအပူၤ ဒီး ပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢတၢ်နာ်လၢအမ့ၢ်ပှၤခးတၢ်တဂၤအံၤ အမိၢ်ဒီး အဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါယၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပၢၤကီၢ်ခိၣ် McDonald စံးဝဲဒၣ် အပူၤကွံာ်လၢညါအခါန့ၣ် ပၢၤကီၢ်လဲၤတ့ၢ်ဘၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ကဘၣ်ဖဲအပူၤကွံာ် ခံနံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ပၢၤကီၢ်လဲၤတ့ၢ်ဖဲဟံၣ်အံၤ ဒီး မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်ကျိခးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်ဖဲ တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ယတဲအီၤသ့န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ လၢခံတတီၤဖိန့ၣ် ကျိခးတၢ်အကစၢ်လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ် ဃ့ထီၣ်က့ၤဝဲလၢ တၢ်ကက့ၤဟ့ၣ်လီၤကဒါအကျိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်က့ၤဟ့ၣ်လီၤက့ၤဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲလၢနၢ်ဟူဘၣ် တၢ်ခးတၢ်ကဲထီၣ်တၢ်ကစီၣ်အံၤတဘျီ, ကီၢ်ခဲနဒၢ်ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Mark Carney သုးကွံာ် အတၢ်လဲၤဆူ Munich Security Conference ဘံၣ်ဘၢဂ့ၢ်ဝီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ် လၢတၢ်ကမၤအီၤဖဲကီၢ်ကၠၢမနံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲတဲဘၣ် ပှၤဃုထၢတၢ်ကစီၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ထံကီၢ်အံၤအိၣ်ဝဲလၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
“တဂီၤအံၤန့ၣ် လၢပှၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် မုၢ်နံၤကီခဲတနံၤန့ၣ်လီၤ. မိၢ်ပၢ်, ဖံဖု, ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်, ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါ ဖဲ Tumbler Ridge ကမံပုၢ်ထီၣ်ဝဲဒီး ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဘၣ်အီၤ. ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်သးအုးဃုာ်ဒီးသု. ကီၢ်ခဲနဒၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်တပူၤဃီဒီးသုန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဘၣ်စ့ၢ်ကီး ပှၤလၢအလဲၤခီဆၢဟံးထီၣ်မူဒါအဆိကတၢၢ်ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤဃုာ်ဒီး ပှၤတဝၢ ကရၢဖိသ့ၣ်တဖၣ် ခီဖျိလၢအဝဲသ့ၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
“ကၠိသရၣ် သရၣ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ကၠိပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မၤအီၤခဲလၢာ် ဖဲတၢ်ကဲထီၣ်သးအၢအၢသီသီအံၤအပူၤ. ယတဲဘၣ်လံ Peace Tower လၢအအိၣ်ဖဲအံၤဒီး ပဒိၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢအအိၣ်ဖဲထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤခဲလၢာ် ကထုးလီၤကွံာ်နီၣ်တယၢ်တဝာ် လၢဆူမဲာ်ညါနွံသီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဂာ်ဝဲတၢ်အံၤ, ပကမၤလိန့ၢ်တၢ်လၢတၢ်အံၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အခဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ ပကဟဲပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးတပူၤဃီ ဒ်ပှၤခဲနဒၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤလၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအပူၤ, တၢ်အိၣ်သးအၢအၢသီသီသ့ၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးကဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလိာ်သးတဂၤဘၣ်တဂၤ, ကသးအုးဃုာ်သကိးတပူၤဃီ, ဒီး ဒိၣ်ထီၣ်သကိးတပူၤဃီန့ၣ်လီၤ.”
Tumbler Ridge, ဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဆိးအိၣ်ဝဲဒၣ် ၂၄ဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်, လၢအအိၣ်ဖဲ Canadian Rockies ကစၢ်ခီၣ်ထံး, ဘူးဝဲဒၣ်ဒီး Alberta ကီၢ်စဲၣ်တၢ်ပၢကီၢ်ဆၢ, စီၤစုာ်ယံၤဝဲဒၣ်ဒီးဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် ကံလိမံထၢၣ်အကယၤအါမးန့ၣ်လီၤ.
ကတီၢ်ဖဲလၢပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးမၤဝဲ တၢ်ဃုမၤန့ၢ်တၢ်စံးဆၢလၢ တၢ်သံကွၢ်အါမးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အခါ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်ပာ်ကဲထီၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်အုးသးအုးန့ၣ်လီၤ.
ကစီၤပၤ King Charles III, လၢအမ့ၢ် ကီၢ်ခဲကနၣ်အခိၣ်, ပာ်ဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီး အဝဲအတၢ်သးအုးဒီး စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်မၤသးအံၤ မ့ၢ်တၢ်လီၤကမၢမၣ်ဒီး လီၤသးအုးသပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ. ထံကီၢ်ခိၣ်နၢ်အဂုၤအဂၤလၢအပၣ်ဃုာ် ကီၢ်ကၠၢနံၣ် အခိၣ် Fredrich Merz ဖရီးဒရစ် မေးယာ, ကီၢ်ယူၤခ့ၣ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Keir Starmer, ဖြၣ်စ့ၣ် ကီၢ်ခိၣ် Emmanuel Macron ဒီး ယူၤကရ့ကီၢ်ခိၣ် Volodymyr Zelenskyy သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ဆှၢလီၤ အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသး တၢ်သးအုးဃုာ်ဒီး ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဖဲ တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤအကတီၢ်န့ၣ် ဆဲးကျိးဘၣ် Lifeline ဖဲလီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် 13 11 14 မ့တမ့ၢ် ဆှၢဃီၤလံာ်တၢ်ပရၢအဖုၣ်ဖဲ လီတဲစိစိာ်စုနီၣ်ဂံၢ် 0477 13 11 14, သ့ဝဲဒၣ်အသိး ကိးလီတဲစိဖဲ Suicide Call Back Service လီတဲစိနီၣ်ဂံၢ် 1300 659 467 စ့ၢ်ကီးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
