ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဖဲ ဘဲးနံးစွဲလါ (Venezuela) ကီၢ်ပူၤအဃိ တုၤလီၤခဲကနံၣ်အံၤ ပှၤသံနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ် တလၢကွံာ်ဝဲဒၣ် အဂၤ ၁၄၅ဝ လံ ဒီး တၢ်မၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်ကွၢ်ဃုက့ၤ ပှၤလၢအကအိၣ်မူလီၤတ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ပှၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လဲၤတုၤလီၤဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤလံ ဒ်သိးလၢကမၤစၢၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤဘဲးနံးစွဲလါ ထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤ တၢ်သးအ့န့ မ့ၢ်လၢ ပဒိၣ်အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဟီၣ်ခိၣ်ဟူးဖဲ ဘဲးနံးစွဲလါ ကီၢ်ပူၤအဃိ ခဲကနံၣ်အံၤ ပှၤသံနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ် တလၢကွံာ်ဝဲဒၣ် အဂၤ ၁၄၅ဝ လံ ဒီး လၢတၢ်မၤစၢၤ ပှၤအိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ပှၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လဲၤတုၤလီၤဝဲဒၣ်ဖဲထံကီၢ်အံၤလံန့ၣ်လီၤ.
ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢနဲၢ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်ဝဲၤဒၢး အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ Stephane Dujarric, စံးဝဲဒၣ်, လၢတၢ်မၤပူၤဖျဲးမၤစၢၤတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် ဝဲၤကျိၤဝဲၤဒ့သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤမၤစၢၤတၢ်ကရူၢ်အဖု ၃ဝ လၢအအိၣ်ဒီးပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိ အါန့ၢ်အဂၤ ၁,၆ဝဝ, ဃုာ်ဒီးထွံၣ်အဒု ၁ဝဝ, လၢအဟဲန့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ခဲကနံၣ်အံၤ ဟဲတုၤလီၤဝဲဒၣ်ဖဲ ဘဲးနံးစွဲလါအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ — WFP (World Food Program) စံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢကဟ့ၣ်ဒုးအီၣ်ဝဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအါန့ၢ် အဒူၣ် ၁ဝ,ဝဝဝ ဖဲဘဲးနံးစွဲလါကီၢ်ပူၤ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ခံလါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ပှၤဘဲးနံးစွဲလါဖိလၢအပှဲၤဒီး တၢ်သးဟးဂီၤ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးသ့ၣ်တဖၣ် ကျဲးစၢးဃုကွၢ်က့ၤဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် အဘူးအတံၢ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဖဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢအလီၤပှီၢ်ကွံာ် အကူးအကျီသ့ၣ်တဖၣ်အဖီလာ် ဒီး တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကအိၣ်မူဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ် စှၤလီၤဝဲဒၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
Yamile Santana, လၢအဖိခွါဒီးအမါ ပၣ်ဃုာ်ဖဲပှၤလၢအလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါတဂၤစံးဝဲဒၣ်, လၢတၢ်ကထုးကွံာ် တၢ်လီၤပှီၣ်အကူးအကျီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ပီးတၢ်လီသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်.
“အဝဲသ့ၣ်တဲဝဲဒၣ်လၢ ပှၤကညီလၢအအိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲန့ၣ်. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ လၢကထုးကွံာ် တၢ်လီၤပှီၢ်အကူးအကျီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် စဲးဖီကဟၣ်ဒီး တၢ်ပီးတၢ်လီ သ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်. ယအဲၣ်ဒိးဃ့ဝဲဒၣ်— ဝံသးစူၤ — ပှၤလၢအဂံၢ်အဘါအိၣ် မၤစၢၤတၢ်အံၤန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မ်အသုကဆှၢလီၤဝဲဒၣ်အပှၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢကမၤစၢၤပှၤအဂီၢ် ဒီး မ်အသုတပာ်ပတုာ်ကွံာ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ကွၢ်ဃုသ့ၣ်တဖၣ်တဂ့ၤ... ခီဖျိလၢတနံၤအံၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တဲဘၣ်ယၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးပတုာ်ကွံ တၢ်ကွၢ်ဃုတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အဃိ, တဘၣ်ပာ်ပတုာ်အီၤဒံးတဂ့ၤ, မ့ၢ်လၢ ပတၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်ဒ်လၢ ပှၤလၢပအဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဟဲက့ၤအိၣ်ဖျါထီၣ်က့ၤလၢအသးသမူအိၣ်ဒံး. ဝံသးစူၤ ပတုာ်တၢ်ကွၢ်ဃုအံၤဒံးတဂ့ၤ.”
ပှၤမုာ်သးမၤလီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤဂီၢ်မုၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ် မၤစၢၤဝဲတၢ်လၢ တၢ်ကွၢ်ဃုက့ၤပှၤအိၣ်မူလီၤတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ် မ့ၢ်လၢပဒိၣ်အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢပှဲၤဒ်သိးလၢအကြၢးအိၣ်ဝဲအသိးဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
Yeison Marcano လၢအမ့ၢ် ပှၤဆါတၢ်ဖဲကျဲခိၣ်တဂၤစံးဝဲဒၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအါဒံအါဂၤန့ၣ် လၢတၢ်မၤစၢၤတၢ်အံၤအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်လၢ အပာ်မၤအသးန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဝဲၤဒ့ထဲတဖုဧိၤလၢအမၤစၢၤပှၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ CICPC (တၢ်မူးတၢ်ရၢ်ပၢၤကီၢ်). အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ဆၢထၢၣ်အိၣ်သကိးဝဲတပူၤဃီဒီးပှၤ, မ့မ့ၢ်လၢပၢၤကီၢ်ဒီး ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် သုးဘံၣ်ဘၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် တဟဲမၤစၢၤပှၤဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အဟဲလၢ အကအီၣ်ဝဲဒၣ်ပလီၢ်ကဝီၤတၢ်အီၣ်အဂီၢ်ဒီးဒိတၢ်ဂီၤ ဒီးပာ်မၤသးဒ်သိးအမၤသကိးဃုာ်တၢ်မၤဒီးပှၤ. ကူကၤ ယူးနံးဖီ လၢအဝဲသ့ၣ်သိးအီၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ်အတမၤဘၣ်အၢဝဲဘၣ်. ဝဲပအိၣ်ဖဲအံၤအိၣ်သၢသီလံ.”
ဖဲလၢ ဘဲးနံးစွဲလါ ပဒိၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤလီၤမၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤအိၣ်ကတာ်ထီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်လၢအကယၤအါမးအခါ, မ့မ့ၢ် လီပှာ်ယဲၤသန့တဘ့ၣ်လၢ အဆီၣ်ထွဲဝဲဒၣ် ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢန့ၣ်စံးလၢ ပှၤလၢ တၢ်တဂံၢ်ဃုာ်အီၤဖဲစရီအပူၤဘန့ၣ် အအိၣ်အါန့ၢ် အဂၤ ၅၅,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်အမဲရကၤဃုသ့ၣ်ညါထိၣ်ဒွးဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤအတၢ်တယးကွၢ်အပူၤန့ၣ် ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဟူး လၢအဆူၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၇.၂ ဒီး ၇.၅ မဲးဂနံးကၠူၣ် အပူၤ ပှၤသံကအိၣ်အါန့ၢ်အဂၤ ၁ဝ,ဝဝဝ, လၢအပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဖဲ နံၣ်ယၤဖှိၣ်လၢခံကတၢၢ်အံၤအပူၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Latin America ဟီၣ်ခိၣ်ဟူး လၢအကဲထီၣ်အဆူၣ်ကတၢၢ် တၢ်သံတၢ်ပှၢ်အိၣ်အအါကတၢၢ် အကျါန့ၣ်လီၤ.
Miguel Salinas လၢအမ့ၢ် ပှၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ကရူၢ်အကရၢဖိတဂၤစံးဝဲဒၣ်, တၢ်သုးကွံာ် တၢ်ကၢ်တူာ် အကူးအကျီသ့ၣ်တဖၣ် ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဆီဘၣ်တဆီလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး ဘံဘူစၢၤသၢအသးအါမး; ပသူဝဲဒၣ်စဲးဖီကဟၣ်လၢ အဒိၣ်အသွါသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီး ကျိၤကျဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအိၣ်ဒီး ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤတအိၣ်ဘၣ်. အဃိတၢ်လီၢ်တတီၤလၢ ပသုးကွံာ်တၢ်ကူးတၢ်ကျီန့ၣ်, ပဝဲတဂၤစုာ်စုာ်န့ၣ် ပဘၣ်ဆဲးကွၢ်ထံကွၢ်ဆးလိာ်သး, ဘၣ်သူဝဲဒၣ်မဲာ်ချံတၢ်ပာ်ဖျါ, တၢ်အနၢဒီး တၢ်လၢပပလၢၢ်ဘၣ်အီၤသ့သ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့မ့ၢ်လၢပဒိၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဖဲ La Guaira အပူၤန့ၣ်, ပှၤကညီအစိၣ် လၢတၢ်ထုးထီၣ်န့ၢ်အီၤဖဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်လီၤပှီၢ်အပူၤလၢအဒၣ်စ့ၣ်အါမး ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤဖဲတၢ်ချၢတၢ်ပျီပူၤ ဒ်သိးဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကဟဲကွၢ်မၤလီၤတံၢ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဟံၣ်ဖီဃီဖိအါမး အိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ လၢအကသူ စ့ဒီၣ်လၣ် ၃၅ဝ တုၤ ဒီလၣ် ၄၅ဝ လၢအခူၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိအဘူးအတံၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒီး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တဲဘၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ပှၤကညီအစိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကသုးကွံာ်အီၤဆူတၢ်လီၢ်အဂၤတတီၤ ဒီးပာ်အီၤတုၤလၢ တၢ်ခူၣ်လီၤပှၤသံ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲထုးထီၣ်န့ၢ်အီၤတစုန့ၣ်လီၤ.
Ernesto Rojas လၢအစိာ်ဃာ်ဝဲဒၣ်စးခိလံာ်က့လၢအမါသံအဂ့ၢ်တဂၤစံးဝဲဒၣ်, အဝဲန့ၣ်အတၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤ မ့ၢ်လၢအအိၣ်မူဘၣ်ဒ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
“ယဘၣ်အိၣ်ဖဲတၢ်လီၤပှီၢ်အကူးအကျီအဖီလာ် ၅နၣ်ရံၣ်. စးထီၣ်လၢ နၣ်ရံၣ်အဆိကတၢၢ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် (Rojas ဒီးအမါ) ပတဲသကိးတၢ်တုၤလၢအဝဲအလီၤဃံာ်, အိၣ်ဘှ့ၣ်ကွံာ်တစု, အတတဲတၢ်ဒီးယၤလၢၤဘၣ်တစုန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၢ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်တၢ်ကိၢ်သူၣ်ဂီၤသးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒီးယၤသၢမံၤ. ယကိးပသူပသ့းတုၤလၢယဆိကမိၣ် ယသးသ့ၣ်ဖးန့ၣ်လီၤ. ယဆဲးကိးပသူ ကွ့ၢ်ကွ့ၢ် ဒီး ယဆိကမိၣ် လၢတၢ်အံၤအဃိန့ၣ် တၢ်ဟဲမၤပူၤဖျဲးယၤန့ၣ်လီၤ.”
