အါန့ၢ်တၢ်အဒိအတဲာ်: ပှၤထူလံၤဖိ fashion-ဖဲၣ်ရှ့ၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤဒ်လဲၣ်

နမ့ၢ်ဟဲအိၣ်ဘၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤဖိတခါအတီၢ်ပူၤန့ၣ် အတၢ်အိၣ်ဆိး လုၢ်လၢ်အဒိအတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သးလီၤကဆှၣ် ဖှံဖှံညီညီဖိ ထဲလဲၣ်န့ၣ် နကသပလီၢ်ဘၣ်နသးန့ၣ်လီၤ. နကထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကူကၤ တၢ်လိာ်ကွဲအတၢ်ကူတၢ်သိးသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒိးလပီခီၣ်ဖံး အကလုာ်တၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ကူသိးလၢ တၢ်သိးအီၤမုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိ အလုၢ်လၢ်က့ၢ်ဂီၤ လၢအဂၤတကပၤအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်န့ၣ်, ပှၤအိၣ်အါမး ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟဲတုၤသီအခါ အတနၢ်ဟူဘၣ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဘီးရကၠံၤနၢၤ ဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ ဒံၤစဲနၢၤ—ပှၤတ့တၢ်အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ပာ်တ့ၢ်လံဝဲဒၣ် တၢ်ကူတၢ်ကၤဒီး တၢ်ဒဲးကံၣ်ဒဲးဝ့ၤပီးလီသ့ၣ်တဖၣ် န့ၢ်လၢအနံၣ်အထိအါမးလံ— ဒီး တုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဒံးဝဲဒၣ် မူးမူးနီၣ်နီၣ် န့ၣ်လီၤ. နကထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်အီၤဖဲ တၢ်လဲၤဟးထီၣ်ပာ်ဖျါသးအပျဲၢ်စီၣ်တၢ်ဟးကျဲဖီခိၣ်, ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဂဲၤလိာ်ပာ်ဖျါ fashion—ဖဲၣ်ရှ့ၣ် အပူၤဒီး ဖဲကိးနံၤဒဲးကူကၤသ့ၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ.

Back in Blak Runway 2025 Source: AFP / WILLIAM WEST

Key Points

• ပှၤထူလံၤဖိ သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ သ့ၣ်တဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ကူကၤ တၢ်ပီးတၢ်လီ အက့ၢ်အဂီၤ လၢအဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါလိာ်အသးဒီး အဝဲသ့ၣ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သး, ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်သးဒီး အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအကျိၤကျဲ အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢနံၣ်အကထိအါမးလံန့ၣ်လီၤ.
• ပှၤထူလံၤဖိ ပှၤတ့တၢ်အက့ၢ်အဂီၤ—ဒံၤစဲနၢၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်ကဖၢလၢသး လၢတၢ်ကဲခၢၣ်စး သကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. 
• ပှၤထူလံၤဖိ fashions—ဖဲၣ်ရှ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အါတက့ၢ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး ဒွဲလၤတၢ်မၤ လၢပှၤထူလံၤဖိ အပှၤခဲၣ်တၢ်ဂီၤဒွဲလၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် တ့ထီၣ်အီၤ လၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအမံၤဒီး အဘူးအလဲန့ၣ်လီၤ. 
• ပှၤထူလံၤဖိ ဒံၤစဲနၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအတီခိၣ်ရိၤမဲဝဲ တၢ်အိၣ်စံၢ်အိၣ်ကျၢၤ လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢအဝဲသ့ၣ် လုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်သ့ၣ်ညါအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

• Where can you find First Nations fashion today?
• What makes First Nations fashion different? 
• Is First Nations fashion sustainable?
• Creating pathways for First Nations creatives
• Can I wear Aboriginal brands?

တချုးပှၤနုာ်လီၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ပှၤထူလံၤဖိ သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ကူကၤ လၢအဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါလိာ်အသးဒီး အဝဲသ့ၣ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သး, ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်သးဒီး အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအကျိၤကျဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်ကူကၤအီၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်, ဟဲန့ၢ်တၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ထွဲဘၣ်ဘျးလိာ်သးဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပှၤထူလံၤဖိ ဒံၤစဲနၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်ဒံးဝဲဒၣ် fashion-ဖဲၣ်ရှ့ၣ် လၢကျိၤကျဲဒ်အံၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်တမံၤလၢအစိာ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဃဲၤပူတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ, လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤဒီး တၢ်ကဟုကယာ် ကီၢ်တၢ်လီၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ် ကိးမုၢ်နံၤဒဲးတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်လီၤ.

You can see Aboriginal and Torres Strait Islander fashion at national events like Australian Fashion Week. Credit: Rob Hookey/Getty Images

မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပှၤထူလံၤဖိ ဖဲၣ်ရှ့ၣ်န့ၣ် နဃုထံၣ်အီၤသ့ဖဲလဲၣ်?

အဘီးရကၠံၤနၢၤ ဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ fashion-ဖဲၣ်ရှ့ၣ် န့ၣ် အတအိၣ်ဖျါထီၣ်ဖဲ တၢ်ကစီၣ်တဝၢ လၢတၢ်ပာ်ညီနုၢ်ပာ်ဖျါအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ အါအါဘၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤညါန့ၣ်လီၤ. ကတီၢ်ဖဲလၢ ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ ကူကၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဝဲဒၣ်ဖဲ ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး တၢ်မၤမူးပွဲအပူၤအခါ, ပှၤကီၢ်မုၢ်နုာ်ဖိ တၢ်ကူတၢ်သိး အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပၢနုာ်အီၤ ခီဖျိ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်, ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပဒိၣ်သနူသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ် အနံၣ်တဆံ အတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်အံၤ စးထီၣ် ဟဲဆီတလဲထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.

အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ fashion—ဖဲၣ်ရှ့ၣ်န့ၣ် နထံၣ်အီၤဖဲ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပတီၢ်တၢ်မၤမူးသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး Australian Fashion Week, ဖဲပှၤထူလံၤဖိ တၢ်ဒုးနဲၣ်ပြၢ Country to Couture ဒီး တၢ်ပာ်ဖျါအီၤဖဲ မဲးကစံ သန့ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး Vogue န့ၣ်လီၤ. တၢ်စးထီၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အသီဒ်သိး First Nations Fashion + Design ဒီး National Indigenous Fashion Awards သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤပာ်ဖျါစ့ၢ်ကီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လၢအမ့ၢ် ပျဲၢ်စီၣ်သဘျ့လၢ ပှၤထူလံၤဖိ တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Caption: Artist and designer Grace Lillian Lee employs traditional Torres Strait Island weaving techniques to create her sculptural pieces, as showcased at Paris Fashion Week 2025. Credit: Foc Kan/WireImage/Getty Images

ပှၤတဂၤလၢ အအိၣ်ခိးကွၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆီတလဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Dunghutti ဒီး Anaiwan ကလုာ်ဒူၣ်စၢၤသွဲၣ် ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်, Yatu Widders Hunt န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ် လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲပှၤတဝၢ Aus Indigenous Fashion န့ၣ်လီၤ.

ယဟးကွၢ်ဃုစ့ၢ်ကီးကျဲလၢ ကဘျးစဲဒီး ယနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ယဲတၢ်က့ၣ်ပနီၣ်ဒီး ဘၣ်ဃးစိၤခ့ခါခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤထူလံၤဖိ အတၢ်က့ၣ်ပနီၣ်, ဒီး လၢယကမၤတၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် ယထံၣ်လၢ ဖဲၣ်ရှ့ၣ် န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကျဲလၢအဂ့ၤဒိၣ်မးတဘိန့ၣ်လီၤ.

Yatu Widders Hunt

Whadjuk Noongar ကလုာ်ဒူၣ်စၢၤသွဲၣ် ပှၤဒုးနဲၣ်တၢ်အဒိ (model)—Nathan McGuire မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ် Mob in Fashion တဂၤန့ၣ်လီၤ.

မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ အဝဲထံၣ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤထူလံၤဖိ ဖျိးစိအါထီၣ်ဖဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အခိၣ်သ့ၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး ပပှၤကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကထံၣ်ဘၣ်အီၤဒီး ပတၢ်ဃံတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤအီၤဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ တၢ်ပညိၣ်အိၣ်ပာ်ဝဲဒၣ်လၢ အကဘၣ်ကဲထီၣ်နီၣ်ကီၢ်န့ၣ် နသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတမ့ၢ်ဧါ.”

Whadjuk Noongar model and Mob in Fashion founder Nathan McGuire. Credit: Nathan McGuire

တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဒုးလီၤဆီထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤထူလံၤဖိ အဖဲၣ်ရှ့ၣ်လဲၣ်?

ပှၤထူလံၤဖိ အလံာ်မံၤပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ် မ့ၢ်တၢ်တဲပာ်ဖျါထီၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အတၢ်ဃဲၤပူအဂ့ၢ်အကျိၤ တဆီဘၣ်တဆီ မ့တမ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဘျးစဲဒီး အထံကီၢ်တၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ, ဖဲအံၤန့ၣ်, တၢ်လၢ ‘Country’ ထံကီၢ်န့ၣ် တၢ်ပာ်အီၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်, ထံကျိထံကွာ်, မူကပိာ်လိၤ, ပှၤတဝၢဒီး လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤန့ၣ်လီၤ.

အတၢ်အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါစုအါဘျီန့ၣ် အတၢ်ဘျးစဲအိၣ်ဒီး တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ, ကျိာ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ လၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတခါခါအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဆဲးကျံးထုးထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟဲန့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤခဲၣ်တၢ်ဂီၤဒွဲလၤအတၢ်မၤဘျးစဲ လၢပှၤထူလံၤဖိ ပှၤသ့ဒွဲလၤပီညါ သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါအမံၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်အီၤအဘူးအလဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်မံၤပနီၣ် လၢအမၤတၢ်ကယီယီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်အါမး, လၢအရၤလီၤဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်ဖှိၣ်ဆံးဆံးသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ တၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤဒီး တၢ်အကံၢ်အစီ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤတ့တၢ်အက့ၢ်အဂီၤ—ဒံၤစဲနၢၤ လၢအမၤတၢ်မၤအံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Yolŋu ကလုာ်ဒူၣ်စၢၤသွဲၣ် ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ဝီ Liandra Gaykamangu န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤပၢဝဲဒၣ် တၢ်ကူသိး လံာ်မံၤပနီၣ် Liandra န့ၣ်လီၤ.

“ထီဘိန့ၣ်ပအိၣ်ဒီး အလွဲၢ်, လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤဒီး တၢ်သးဖှံ လၢအစဲၤနီၣ်ကတၢၢ်, ပသူဝဲဒၣ် ဖဲၣ်ရှ့ၣ် ဒ်သိး တၢ်အိးထီၣ် တၢ်ကွဲမုာ် ပှၤလၢအတမ့ၢ်ဖဲပပှၤတဝၢအပူၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကသ့ဘျးစဲဒီးပှၤ ဒီ မၤလၤကပီၤ တၢ်လီၤဆီလၢအအိၣ်ဖှိၣ်သကိးတပူၤဃီ ဒ်သိးအီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်က့ၣ်ပနီၣ်ဒီး အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ ခီဖျိ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ ပာ်ပနီၣ် ပနံာ်တၢ်ကၤ အတၢ်ပနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်ပဆဲၤကျံးထုးထီၣ်အီၤဒ်သိးပနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲလုၢ်လၢ်တၢ်ဘၣ်သးအသိး. စးထီၣ်လၢအခီၣ်ထံးလံၤလံၤန့ၣ်, တၢ်ဆဲးကျံးထုးထီၣ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ် ပဆွဲအီၤလၢပနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲဒီး တၢ်ထုးထီၣ်ပာ်ဖှိၣ်ကိးခါဒဲးန့ၣ်အိၣ်ဒီးအခိၣ်တီ ဒီး တၢ်ဆဲးကျံးထုးထီၣ်အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်အခိၣ်တီန့ၣ်လီၤ.”

Liandra Gaykamangu

နမ့ၢ်ဖးဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကွဲးဖဲ တၢ်ကွးထီၣ်ဖဲကူကၤအလိၤ မ့တမ့ၢ် ဆဲးကွၢ် လီပှာ်ယဲၤသန့န့ၣ်, နကထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ဘၣ်ဃး ထံကီၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤတဝၢ တခါခါ အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤထူလံၤဖိ ဖဲၣ်ရှ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤစ့ၢ်ဧါ?

ပှၤထူလံၤဖိ ကူကၤ အတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်သူဝဲဒၣ် ထဲဒၣ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲလၢ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, ပှၤထူလံၤဖိ တ့ထုးထီၣ်န့ၢ်တၢ်အမံၤတၢ်မၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟဲစိာ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် စိၤခ့ခါသီ ဖဲၣ်ရှ့ၣ် အတၢ်ဆိကမိၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဃုထၢဝဲဒၣ် တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ်, မၤစှၤလီၤကွံာ်တၢ်ကမှံၤ, ဟးဆှဲးတၢ်တ့ထုးထီၣ်တၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ် ဒီး သူၣ်ထီၣ် တၢ်ရ့ာ်လိာ် ဒီး ပှၤခဲၣ်တဂီၤ ဒွဲလၤကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤတ့တၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်သးန့ၣ်လီၤ.

လၢပှၤပှ့ၤသူတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ပှ့ၤန့ၢ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢအအိၣ်ဒီးပှၤထူလံၤဖိ တၢ်တ့ထုးထီၣ်တၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤဒီး တကတီၢ်ဃီန့ၣ် မၤစၢၤစ့ၢ်ကီး ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်န့ၣ်လီၤ.

Yatu Widders Hunt, founder of online community Aus Indigenous Fashion. Credit: Yatu Widders Hunt

တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကျဲခီလၢပှၤထူလံၤဖိတၢ်တ့ဒုးအိၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်.

ပှၤထူလံၤဖိအဖဲၣ်ရှ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီး တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အနီၣ်ကစၢ်ပၢ တၢ်ဖိတၢ်လံၤ ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ ဒံၤစဲနၢၤသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤဟးဒိ သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤတ့တၢ်အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤဒိတၢ်ဂီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤတ့ထုးထီၣ် ကူကၤ တၢ်ကံနာ်အညၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်တ့ထုးထီၣ်တၢ်ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

Liandra သူဝဲဒၣ် အဝဲအတၢ်ပနီၣ် —brand အမံၤ လၢအကဘျးစဲဒီး ခိခိၣ်ဒူသဝီဒီး ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် ခိခိၣ်ဒူသဝီဒီး ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤန့ၣ် ယသးစၢၢ်ဆၢအီၤဒိၣ်မးဒီး ယ brand—တၢ်ပနီၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ထူၣ်မိၢ်ပှၢ်ဒီးသွံၣ်ကျိၤ လၢတၢ်ကစၢၢ်နုာ်လီၤဒီးဟးထီၣ်အီၤဖဲ အီစထြ့လယါကီၢ် ခိခိၣ်ဒူဝီဒီး ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ လၢပှၤထူလံၤဖိ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ဒီး ပှၤဟးဂဲၤဒိ ဒုးနဲၣ်တၢ်ဖဲအီစထြ့ယလါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤ, တၢ်ဟးပာ်ဖျါသးဖဲထံရုၤကီၢ်ဂၤတၢ်ပြၢကျဲဖီခိၣ်, သ့ၣ်ဖးတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်မၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအဂ့ၤမးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်အဝဲသ့ၣ် နီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် တၢ်သဘျ့, လၢအအါန့ၢ် ပဲတြီလၢပအိးထီၣ်န့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်န့ၣ်လီၤ.”

အဘီးရကၠံၤနၢၤ တၢ်တ့ထုးထီၣ်ပနီၣ်—brands န့ၣ်ယကၤအီၤသ့စ့ၢ်ဧါ? 

နမ့မ့ၢ်ပှၤဟဲတုၤသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် နကအိၣ်ဒီးတၢ်သံကွၢ်လၢအမ့ၢ်: ယကဘၣ်ဘျးစဲလိာ်သးဒီ ပှၤထူလံၤဖိ ဖဲၣ်ရှ့ၣ် လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကျဲ အကျိၤအကျဲ ဒ်လဲၣ်? န့ၣ်လီၤ.

အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးစှၤကိးဘီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤထူလံၤဖိ တ့ထုးထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ brands —တၢ်ပနီၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ‘ally friendly’ ဒံၤစဲ—က့ၢ်ဂီၤ အိၣ်ဖျါရှဲရှဲဖိ, လၢအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ပှၤတဂၤလၢ်လၢ် ကူသိးအီၤသ့န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဖိတၢ်လံၤတနီၤနီၤန့ၣ်, ညီနုၢ် လၢအမ့ၢ် တၢ်ကူကၤ ကယၢကယဲအီၤလၢမူးပွဲ မ့တမ့ၢ် လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတၢ်ပာ်ဖျါတခါခါအဂီၢ်, တၢ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ထဲဒၣ်လၢ အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖိတၢ်လံၤပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါတက့ၢ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါ အတၢ်ပနီၣ် ရှဲရှဲဖိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပနီၣ်—brands အါမး ဟ့ၣ်နီၤလီၤဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဘၣ်ဃး ပှၤခဲၣ်တၢ်ဂီၤဖိ, ပှၤတဝၢဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်တ့တၢ်အက့ၢ်အဂီၤအံၤ အလီၢ်ခံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ကွၢ်ဃုအီၤဖဲ လံာ်က့ကွးလီၤပာ်ဖျါသးဖဲအလိၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

Yatu ရှဲပၠးအါထီၣ်ဝဲဒ်အံၤ.

“ပှၤထူလံၤဖိ ဒံၤစဲနၢၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ် ပှၤကိးဂၤဒဲးနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်အီၤညီန့ၣ် ယတဲအီၤသ့ဝဲဒၣ်, အဃိန့ၣ် အတမ့ၢ်ထဲဒၣ်လၢပှၤထူလံၤဖိဘၣ်. ဒီးယဆိကမိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၤသူၣ်ပိၢ်သးဝးတခါ ခီဖျိလၢ ပှၤထူလံၤဖိ အတၢ်တဲတၢ်ဃဲၤပူန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲပှၤအီစထြ့လယါဖိ တၢ်က့ၣ်ပနီၣ် အသူၣ်ကံၢ်သးလဲတခါအဃိန့ၣ်လီၤ. ဒီးယဆိကမိၣ်န့ၣ် ပလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤအံၤ အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သူၣ်လဲၢ်သးလဲၢ်ဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဒိၣ်မး, ဒီးပအဲၣ်ဒီး သးအိၣ်ဘၣ်ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် လၢအကအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်ကဖၢလၢသးလၢတၢ်အံၤအဃိ, ဒီး ပထံၣ်အီၤလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤကိးဂၤဒဲး တၢ်က့ၣ်ပနီၣ် အသူၣ်ကံၢ်သးလဲတခါန့ၣ်လီၤ.”

David Jones Indigenous Fashion Projects show during Australian Fashion Week Source: Getty / Jason McCawley for AFW

Nathan ထံၣ်လၢ ဖဲၣ်ရှ့ၣ် န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကျဲလၢအပှဲၤဒီးတၢ်သးဖှံတဘိ လၢပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအသီ လၢအဲၣ်ဒိးဘျးစဲအသးဒီး ပှၤထူလံၤဖိအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကျဲအဂၤတဘိ လၢကပလၢၢ်ဘၣ် တၢ်ဆဲးတၢ်လၤဒီး ဟ့ၣ်နီၤလီၤအီၤဆူပှၤကလုာ် လၢအလီၤဆီလိာ်အသးခဲလၢာ် လၢအတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံကီၢ်အံၤ တၢ်ဃဲၤပူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤအါထီၣ်လဲၢ်ထီၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတခါအသိး, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲကျဲဂ့ၤမးတဘိလၢကဘျးစဲဒီးပပှၤတဝၢန့ၣ်လီၤ. ပှၤအသီဖဲပထံကီၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါအါထီၣ်ပပှၤကလုာ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ် တၢ်လၢဘၣ်ဃုသ့ၣ်ညါအီၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မၤအီၤလၢ ကျိၤကျဲလၢချုးခ့ခါဆၢကတီၢ်, အမုာ်အခုၣ်သ့ဝဲဒၣ်အသိး မၤအီၤလၢလုၢ်လၢ်ထူသနူ, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အကျိၤအကျဲစ့ၢ်ကီးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ပတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အက့ၢ်အဂီၤ ဖဲၣ်ရှ့ၣ် အလီၢ်ပျီအံၤ နကမၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးလုၢ်လၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”

လၢကစးထီၣ်အီၤအဂီၢ်, ပှၤထူလံၤဖိ ဒံၤစဲနၢၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤဟးဒိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နပိာ်ထွဲအဝဲသ့ၣ်ဖဲ ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအဖီခိၣ်သ့ဝဲဒၣ်အသိး, နလဲၤထီၣ်ကွၢ်ကီ ပှၤထူလံၤဖိ တၢ်ဟးထီၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါသး အတၢ်ဒုးနဲၣ်မူး မ့တမ့ၢ် တၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါ တၢ်ဂီၤခဲၣ် အမူးသ့ၣ်တဖၣ်သ့ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ နပှ့ၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢပှၤထူလံၤဖိတ့ထုးထီၣ်အီၤ လၢအအိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ် တၢ်ပနီၣ်လံာ်က့သ့ၣ်တဖၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ တၢ်မၤနီၣ်ဃာ် ‘ally friendly’ န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ကျိၤကျဲတဘိလၢ ပကပလၢၢ်ဘၣ်လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ တကတီၢ်ဃီဖဲလၢပမၤလိသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီး ထံကီၢ်အံၤ အတၢ်ဃဲၤပူ ဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်သ့ၣ်တဖၣ် ခီဖျိတၢ်တခါလၢ ပဝဲကိးဂၤဒဲး နီၤလီၤသကိးအီၤ — လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကူကၤလၢ ပသိးအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.

နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ [e-mail] အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.