ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ တၢ်ကသူၣ်ထီၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲန့ၣ် သုးအသးဆူမဲာ်ညါတပတီၢ်, လၢအစးထီၣ်ဝဲဒၣ် ခံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်အပတီၢ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢကသူၣ်ထီၣ် Sydney ဒီး Newcastle အဘၢၣ်စၢၤ လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်ဝဲဒၣ်အီၤဖဲ ၂ဝ၂၈နံၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်တိၤကျဲၤအံၤ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး ကျိၣ်စ့အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ ဘူးထီၣ်လၢ ဒီလၣ် ၉ဝ ဘံလယၢၢ်အမဲာ်ညါ ဘၣ်သဂၢၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်ဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ပဲၤထံနီၤဖး ခီဖျိလၢအတၢ်စံၣ်စိၤအိၣ်လၢ အတံာ်တာ်ယံၤ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤဆီၣ်ထွဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဝဲလၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲ လၢအကျိၤအထီအိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၈ဝဝ ကံလိမံထၢၣ်အံၤ အကဒုးဆီတလဲဝဲဒၣ် ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤဟံၣ်ဃီတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးဒီး တၢ်တ့ထုးထီၣ်တၢ် သကုၤ မုၢ်ထီၣ်ကၢၢ်ခိၣ် ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
Newcastle လ့ၣ်ဘၢၣ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ကရၢဖိ, Sharon Claydon စံးဝဲဒၣ် လၢခံကတၢၢ် ဝ့ၢ်အံၤအတၢ်ကဲထီၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့ကျဲ အသးကံၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဖဲကျိၤကျဲလၢအဘၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
Sydney-Newcastle လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျိၤ ကွီၤဘျးစဲအံၤ တၢ်စးထီၣ်တဲသကိးအီၤစးထီၣ်လၢ ၂ဝ၂၂နံၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ Ms Claydon စံးဝဲဒၣ် တၢ်တိာ်ကျဲၤ တုၤဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအပတီၢ် ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ မုၢ်နံၤ လီၤသူၣ်ပိၢ်သးဝးလၢ Newcastle အဂီၢ်- အမ့ၢ်မ့ၢ်ဒံးဒၣ်ထဲ တၢ်အိၣ်သးလၢခံကတၢၢ်အပတီၢ်တခါနာ်သက့ ယအဲၣ်ဒိး ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ဝ့ၢ်အံၤန့ၣ် ဒ်အမ့ၢ်ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲ စးထီၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပတီၢ်အရ့ဒိၣ်မးတခါ လၢလ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့ အကျဲ ခီၣ်ခါဆူမဲာ်ညါတပတီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်တိၤကျဲၤအံၤခံနံၣ်အဂီၢ် တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်အပတီၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် တၢ်စးထီၣ်အီၤလံန့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်ဘၣ်ဝဲအီၤဖဲ ၂ဝ၂၈နံၣ် နံၣ်စးထီၣ်သီန့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ကသူအါထီၣ်ကျိၣ်စ့ ဒီလၣ် ၂၂၉ ကကွဲၢ်န့ၣ်, ကီၢ်စၢဖှိၣ် အတၢ်သူစွဲကျိၣ်စ့လၢအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်သူၣ်ထီၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲ တၢ်တိၤကျဲၤအံၤ ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ဒီလၣ် ၆၅၉.၆ ကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျိၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲ ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ခိၣ်ကံၢ်သးတကပၤန့ၣ် တၢ်ကမၤဝံၤဝဲအီၤဖဲ ၂ဝ၂၇နံၣ်, ဒီးလၢ တၢ်ကကွီၤဘျးစဲထီၣ်အီၤဆူ ဆ့ၣ်ဒနံၤ ကဘီယူၤသန့ အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤလၢ အကဝံၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၂ဝ၄၂နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဝံစိာ်တီဆှၢဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် Catherine King စံးဝဲဒၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲအံၤ မၤစှၤလီၤဝဲဒၣ် Sydney ဒီး Newcastle, ဒီး Sydney ဒီး Central Coast အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်လဲၤတၢ်အဆၢကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အဃိန့ၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့ကျဲအံၤ ကဟဲစိာ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤစှၤလီၤတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအဆၢကတီၢ် လၢနယူခဲၤစၢၤဒီး ဆ့ၣ်ဒနံၤ လၢအကအိၣ်က့ၤဝဲဒၣ်ထဲ တနၣ်ရံၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲ Gosford တုၤဖဲ Sydney န့ၣ် ကဘၣ်ဝဲ အမံးနံး ၃ဝ. လၢမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ဖဲအံၤအဂီၢ် တၢ်အံၤအခီပညီနီၣ်နီၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲဒိၣ်ဒိၣ်အါအါန့ၣ်လီၤ. အခဲအံၤန့ၣ် ပသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤန့ၣ် အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့အိၣ်အါမး. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ နကသူၣ်ထီၣ်လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲတခါအဂီၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် နသူၣ်ထီၣ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ်. လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤ လၢကျိၣ်စ့တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် အတအိၣ်နီတခါဘၣ်. လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်တိာ်ကျဲၤတခါလၢ အပှ့ၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.”
လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့ကျဲပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ — High Speed Rail Authority အခိၣ်ဒိၣ် Tim Parker စံးဝဲဒၣ်, တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ အနီၣ်ဝံာ်ခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဘှါရှဲဟံၣ်ဃီတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ကမၤန့ၢ်ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် လၢကအိၣ်ဆိးဘၣ်ဖဲခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး နယူခဲၤစၢၤ ဒီး တကတီၢ်ဃီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤစၢၤ တၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤဘၣ်ချ့ချ့ဆူဆ့ၣ်ဒနံၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်လံအီၤဖဲ ထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ လ့ၣ်မ့ၣ်အူဃ့ၢ်ချ့အကျဲန့ၣ် အတၢ်ဒိဘၣ်မၤဟူးအိၣ်ဝဲဒၣ်ဒီး ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ် - ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အဲၣ်ဒိး သုးအိၣ်ဝဲဒၣ်ဆူ ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ကွၢ်ဖဲ နယူခဲၤစၢၤန့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လီၢ်ဂ့ၤမးတခါလၢ တၢ်အိၣ်ဆိး ဖံးမၤတၢ်အဂီၢ် - ဒီး တၢ်သူၣ်ထီၣ်ပနံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤဖဲအံၤသ့ဝဲဒၣ်ဒီး လၢအထုးန့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်အသး, စးထီၣ်လၢဆ့ၣ်ဒနံၤ တုၤလီၤဆူ နယူခဲၤစၢၤ ဒီး ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်တိၤကျဲၤအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ကဘၣ်ခူၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲအကျိၤ ၁၁၄ ကံလိမံထၢၣ် ဖဲ Sydney ဒီး Newcastle အဘၢၣ်စၢၤ ဒီး ကဘၣ်ခူၣ်လီၤဝဲဒၣ် ကျဲအယိာ် ၁၁၅ ကံလိမံထၢၣ် ဖဲ ဆ့ၣ်ဒနံၤဝ့ၢ်ခၢၣ်သးတၢ်ပၢ—Greater Sydney န့ၣ်လီၤ.
Ms King စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်မ့ၢ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဆိပာ်စၢၤလံအီၤနာ်သက့, တၢ်တယာ်ပာ်လၢ ဆူမဲာ်ညါ အနံၣ် ၅ဝ အတီၢ်ပူၤအဂီၢ် တၢ်အံၤ ကပာ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဝဲ ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဒီလၣ် ၂၅ဝ ဘံလယၢၢ်, အါတက့ၢ်န့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး ယံၤဒိၣ်ထီၣ်ဒီး ဝ့ၢ်ခၢၣ်သးအဃိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤ အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ ခဲလၢာ်န့ၣ် ဘူးထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ၉ဝ ဘံလယၢၢ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပဒိၣ်န့ၣ် ဆိၣ်ကမိၣ်ထံဒံးဝဲဒၣ်လၢ အကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကျိၣ်စ့လၢ တၢ်လိၣ်ဘၣ်အီၤနီၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်ဃုမၤန့ၢ်အီၤဖဲ ပှၤနီၣ်တဂၤပၢ တၢ်ဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤမ့ၢ်တန့ၢ်ဘၣ်သၢပျၢၤန့ၣ် Ms King စံးဝဲဒၣ်လၢ ပဒိၣ်ကဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ဒံးစ့ဒီလၣ် ၅ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢၤစ့န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲဒီလၣ် ၅၅ ဘံလယၢၢ် အခိၣ်အဃၢၤ- အဝဲအံၤန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး လ့ၣ်မ့ၣ်အူသန့ခဲလၢာ်အဂီၢ်, တၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါကျဲတၢ်ပနီၣ်မ့ၣ်အူသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး စဲးဖီကဟၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ပီးလီ လၢအလဲၤထီၣ်လဲၤထီသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး လ့ၣ်မ့ၣ်အူအတွဲခဲလၢာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ် လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူအကျဲ အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ် လီၤလၢဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ၃၁ ဘံလယၢၢ်ဃၣ်ဃၣ် နာ်သက့ ပမၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ လၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူတွဲသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်လိၣ်ဘၣ်ခဲလၢာ်ခဲဆ့အဂီၢ် ဘၣ်အနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်, လ့ၣ်မ့ၣ်အူအမိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်ကျဲအံၤ ပသူအီၤတသ့ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.”
မ့ၢ်လၢအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအိၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်တံာ်တာ်ယံၤအဃိ တၢ်သးဒ့ဒီအိၣ်ဒီး တၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤန့ၣ် Ms King စံးလၢအဝဲနၢ်ပၢၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
လၢညါအခါ တၢ်သးဒ့ဒီလၢအလီၤဂာ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ် တၢ်သူၣ်ထီၣ် ဆ့ၣ်ဒနံၤ မုၢ်နုာ်ကဘီယူၤပျီ, အခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် အမ့ၢ်တဝံၤတတဲာ်ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဒံးဘၣ်နာ်သက့ တၢ်စးထီၣ်သူအီၤကသ့ဝဲဒၣ်ဖဲ ၂ဝ၂၆နံၣ် အီးကထိဘၢၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးလ့ၣ်မ့ၣ်ဃ့ၢ်ချ့အကျဲတၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤန့ၣ် SBS ဟးသံကွၢ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲဆ့ၣ်ဒနံၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်တဲအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, မ့ၢ်ကွၢ်လၢ ဆူမဲာ်ညါ နံၣ် ၅ဝ — နံၣ် ၁ဝဝ အဂီၢ်န့ၣ် ကြၢးလၢပကဘၣ်မၤဘၣ်လိာ်ပသးဒီးတၢ်အံၤ, ဒီးပှၤကညီလၢအကလဲၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒု ကဆိကမိၣ်ဝဲလၢတၢ်ကြၢးဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ, ဒီးတနီၤနီၤတခီဆိၣ်ကမိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဒ်အံၤမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၣ် အကမ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤမးန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်နသာ်က့ တနီၤနီၤန့ၣ်စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့အါမး, စ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကြၢးသူအီၤလၢ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ အရ့ဒိၣ်န့ၣ်တၢ်အံၤအဂီၢ်, ကျိၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကြၢးဘၣ်တၢ်သူအီၤလၢ ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဒီး တၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, သူၣ်အါထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး မၤအါထီၣ်ကသံၣ်သရၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
လ့ၣ်မ့ၣ်အူကျိၤ အကွီၤဘျးစဲအံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် East Coast network လ့ၣ်မ့ၣ်အူပှာ်ယဲၤ အတၢ်စးထီၣ်အခီၣ်ထံးအလီၢ်, လၢအကစးထီၣ်အသးဖဲ ဘြံးစဘဲ ဆူ မဲလ်ဘၢ ဒီးအယံၤကအိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၈ဝဝ ကံလိမံထၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
