တၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲဒီး NDIS အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ် တနၤဃီအတီၢ်ပူၤ ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ တူၢ်လိာ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံ, ပှၤကညီလၢအကထိကလးအါမး တန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢ NDIS အအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤတၢ်ဆီတလဲအံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် NDIS တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ် အကပာ်ဝဲဒီးအနီၣ်ထိၣ်နီၣ်တဲာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအီၤလၢ Greens ပၣ်တံၣ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးတနီၤ, ဒီး မ့မ့ၢ်ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်လၢ ပှၤနီၣ်ခိနီၣ်သးတဆူၣ်တချ့ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤကရီကဒးအီၤ ဒီး အကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂီၢ် ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤထီၣ်အသးလၢ ကဟံးမူဒါဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အခါ, လၢတၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲအဂီၢ် တၢ်သမံသမိးနီၣ်ဝံာ်ခိၣ်သ့ၣ်အကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဒီကလုာ်သးနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတလၢတပှဲၤတဆူၣ်တချ့တၢ်အုၣ်ကီၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ—National Disability Insurance Scheme (NDIS) န့ၣ် တၢ်ကဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အီၤအဂီၢ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤလံန့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ကတီၢ်လီၤ တၢ်စဲပနီၣ်အဂီၢ် တချုးဖဲတၢ်ဆှၢကဒါက့ၤဆူ လ့ၢ်ဘၢၣ်ဖီၣ်ဂၢၢ်ဃာ် ဘျီၣ်ဒိၣ်လာ်ခီအအိၣ်ဒံးဘၣ်အခါန့ၣ် ကရၢစၢဖှိၣ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲတၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပဲၤထံနီၤဖးလၢ အဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ Grattan Institute ကရၢ ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်အဖီလာ်န့ၣ် ပှၤကညီလၢအကထိကလးအါမး ကဘၣ်တၢ်ထုးကွံာ်အီၤလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ကတြီအီၤလၢ အကနုာ်လီၤဆူ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤတၢ်ဆီတလဲအံၤ အတၢ်မၤကွၢ်အသီ — လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤအဖၢမုၢ်အံၤအပူၤန့ၣ် — ပှၤလၢအပတံထီၣ်တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် တချုးတၢ်ဆၢတဲာ် ဘၣ်ဃးအဝဲသ့ၣ်ဟူးဂဲၤမၤတၢ်န့ၢ်အကံၢ်အစီဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ကသမံသမိးအီၤအပတီၢ်အါမးန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤကွၢ်အသီအံၤ ကမၤပှဲၤဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးအက့ၢ်အဂီၤ လၢအအိၣ်ပာ်စၢၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤလၢအနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတလၢတပှဲၤတဆူၣ်တချ့ဘၣ်အကရၢမိၢ်ပှၢ်—People With Disability Australia ကရၢခိၣ် Megan Spindler-Smith စံးဝဲဒၣ် အဝဲအပှၤတဝၢန့ၣ်အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ကအုကစွါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ ကအိၣ်ထီၣ်, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ထီၣ်. တၢ်လၢပတဲဘၣ်ဃးအီၤဖဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ပှၤကညီလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ ကဟးထီၣ်လၢအလီၢ်မံအပူၤ, ကလဲၤဆူပှၤတဝၢအပူၤ, လဲၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နထုးစှၤလီၤကွံာ်အတၢ်မၤစၢၤအဃိ ကဲထီၣ်ဝဲလၢ နဒုးအိၣ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိ ဒုးအိၣ်သယုၢ်ကွံာ်ဝဲပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အံၤအဃိ သးသမူအါမး ကဆံးလီၤစှၤလီၤကွံာ် - လၢအကဝၢ်ပဲကွံာ် တၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဆီၣ်ထွဲသကိးဖဲ ပှၤကရၢကရိဒီး ပှၤတဝၢအပူၤတဝာ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲတၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤကွံာ်ကျိၣ်စ့ မ့တမ့ၢ် ထုးကွံာ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအခါ, တၢ်လိၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်လၢအကလီၤမၢ်ကွံာ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တၢ်ကဆီၣ်နုာ်လီၤကွံာ်အီၤဆူသနူကျိၤကွာ်အဂုၤအဂၤအပူၤ မ့တမ့ၢ် ဆူပှၤဂုၤပှၤဂၤအအိၣ်, ဒီး အခီပညီန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်အိၣ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ စးထီၣ်လၢအအိၣ်ထီၣ်ဖဲ ၂ဝ၁၃နံၣ်န့ၣ်, အတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့န့ၣ် ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်, တနံၣ်န့ၣ်ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ဒီလၣ် ၅ဝ ဘံလယၢၢ်, ဒီး ဆူမဲာ်ညါအနံၣ်တဆံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်တယာ်လၢ အကအါထီၣ်ဝဲတုၤလၢ ဒီလၣ် ၁ဝဝ ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အံၤ အကဒုးကဘဲးလီၤဝဲ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ဒီး ဆူမဲာ်ညါလွံၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ကပာ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဝဲစ့ဒီလၣ် ၃၈ ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
Greens ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စး Jordan Steele-John စံးဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ်ဖဲ ကျိၣ်စ့ တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့အံၤအဖီခိၣ်အဃိ ပှၤလၢအနီၣ်ခိနီၣ်သး တဆူၣ်တချ့တလၢတပှဲၤ ဘၣ် အါဒံအါဂၤ တူၢ်ဘၣ်ဒ်သိး အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်ဝံတၢ်ယိာ်တခါန့ၣ်လီၤ.
“ဖဲတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအခါ ဒီးပဒိၣ်ကျဲးစၢးပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲသဲစးတၢ်ဘျၢအံၤအခါန့ၣ်, ပှၤအါဒံအါဂၤ တဲဘၣ်ယၤလၢ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပှၤတဲသကိးအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဝံတၢ်ယိာ်တခါ, ဒီး တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤတမံၤဘၣ်.”
ဆူၣ်ချ့ကိတိာ် Mark Butler စံးဝဲဒၣ် လၢကဒီသဒၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ကျိၣ်စ့အတၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤအဂီၢ်ဒီး ပှၤကရၢကရိတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဖံးမၤဝးတရံးအီၤကန့ၢ်အဂီၢ် တၢ်ဖီၣ်ဃံး တၢ်သူတၢ်စွဲဟဲဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ တၢ်လိၣ်ဘၣ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဝဲအံၤန့ၣ် မၤဘၣ်က့ၤဝဲဒၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအကျိၤအကျဲ, ဒီး ယနာ်လၢ အကအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤဝဲဒၣ်လၢနံၣ်ဆံဖှိၣ်အါမးအဂီၢ်. မ့ၢ်ဝဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ အဆီတလဲမၤဂ့ၤထီၣ် ပှၤကညီလၢအကထိကလးအါမးသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနံၣ်ဆံဖှိၣ်လၢအကဟဲအါမးအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးဆဲးထံၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်မၤသးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီးလၢ ပလိၣ်ဘၣ်သူၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢ ပှၤကညီလၢအတနဆိကမိၣ်ပာ်ဝဲနီတဘျီလၢ အကမၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် NDIS အတၢ်မၤစၢၤ, ပှၤလၢအကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အိၣ်စှၤဒီးလိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဖဲအကြၢးအဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ဖဲတၢ်ခၢၣ်သး လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပညိၣ်လီၤလိၤလိၤ လၢအမ့ၢ် ပှၤပာ်လီၤတၢ်အက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်လီၤအီၤဖဲတၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
မ့ၢ်လၢပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤဝဲတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတပယူၤဃီဒီး ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အါန့ၢ် ၄, ၅ဝဝ ဒီး မၤဝဲတၢ်သမံသမိးဖဲတၢ်ဘၢၣ်တီၤဝံၤအလီၢ်ခံ, လၢကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤသဲစးတၢ်ဘျၢအံၤအဂီၢ် ပဒိၣ်မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် ခံခီယၢ်ပခီ အတၢ်သးလီၤပလိာ်ဒီး ကရၢစၢဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘျီၣ်ဒိၣ်လာ်ခီဒီး ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ ခံခါလၢၤအံၤ တီၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ် ၆၃ ခါန့ၣ်က့, Grattan Institute ကရၢ, ပှၤနီၣ်ခိနီၣ်သးတဆူၣ်တချ့တလၢတပှဲၤဘၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အပှၤပၢဆှၢတၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် Sam Bennett စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢ တၢ်ကဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ပာ်ကျၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤန့ၢ်ဒၣ်ထဲစှၤကိးခါန့ၣ်လီၤ.
“ယမ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤတီတီန့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢပှၤဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ်နီတခါဘၣ်. ယဆိကမိၣ် အဝဲသ့ၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်ဆံးကိးဖိလၢ အအိၣ်ပာ်စၢၤဖဲ သဲစးအပူၤ. တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအါတက့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢပဒိၣ် လၢအကျဲးစၢးမၤလီၤတံၢ် ဒီး ကမၤဝံၤမၤတဲာ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် ပတြီၤဆိတၢ်ဘျၢအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲတၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အပူၤန့ၣ် ကရၢစၢဖှိၣ်န့ၣ် မၤန့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်လၢအမ့ၢ် တၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢလၢ တၢ်လံၣ်အီၣ်လီအီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအပၣ်ဃုာ် တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကမၣ်ဆူ ပှၤဟ့ၣ်လီၤ NDIS အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်အီၣ်ခိၣ်ဖးလာ်ဆှိးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲသဲစးတၢ်ဘျၢအံၤအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်နဲၣ်ကျဲလၢ မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် လၢအမ့ၢ်, တၢ်မၤစၢၤၤမနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤ, ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢတၢ်ဃ့ထီၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်မၤကဒါတၢ်သမံသမိးသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး မၤဆူၣ်ထီၣ်တၢ်ဒီသဒၢလၢပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ Greens ကရၢအတၢ်ဆီၣ်သနံးဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ပဒိၣ်ပာ်လီၤအါထီၣ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအဘၣ်ဃးဒီး ပှၤပတံထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤထွဲမၤထွဲအီၤ လၢအမ့ၢ် တချုးဖဲအဝဲသ့ၣ်ပတံထီၣ် NDIS တၢ်မၤစၢၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် အကဘၣ်မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကူစါယါဘျါ လၢအဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါလိာ်အသး ကိးကလုာ်လုာ်ဒဲး ဒ်အလီၢ်အိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
Megan Spindler-Smith စံးဝဲဒၣ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤနၢၤလၢအရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးပှၤအခဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတနီၤလၢအဂံၢ်ဆူၣ်မး လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ဖီၣ်ဃံးလုၢ်လၢ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢ တၢ်ပာ်အနီၣ်ထိၣ်ဒီး ပှၤနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတလၢတပှဲၤတဆူၣ်တချ့ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဟးထီၣ်ဟးလီၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဒီးတၢ်သဘျ့ — လၢအပၣ်ဃုာ် တၢ်အိၣ်လီၤဆီ, ဂာ်ကသံၣ်ဂ့ၢ်ဝီအတၢ်ဖီၣ်ဃံး, စဲးဖီကဟၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဖီၣ်ဃံး, နီၣ်ခိအတၢ်ဖီၣ်ဃံး, မ့တမ့ၢ် ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်အတၢ်ဖီၣ်ဃံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ — တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါအီၤဒ်အမ့ၢ် — အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတပၣ်ဃုာ်ဖဲန့ၣ်ဘၣ် ခီဖျိလၢ ဖဲတၢ်ဆိကမိၣ်ဒွးဆိပာ်အီၤအပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဖဲတၢ်ကူစါယါဘျါ လၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသးခဲလၢာ်အဖီလာ်န့ၣ် တၢ်မၤအီၤသ့ဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤဂၤ လၢအလိၣ်ဘၣ် NDIS ဒီး အကဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်, နာ်သက့အမ့ၢ်အိၣ်ဖဲတၢ်ကူစါယါဘျါလၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသး တခါခါအံၤအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ အိၣ်ထီၣ်လၢအဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အဂၤတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲၤကျိၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပျဲ တၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤ ပှၤကရၢကရိဒီး ပှၤတဝၢ အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ဒီသဒၢပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲပှၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤအပူၤ လၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအထီကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပထံၣ်အီၤလၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်တခါလၢ အကမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤကညီလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲဒီး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ ၂၄နၣ်ရံၣ်ပှဲၤပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဒိဘၣ် တအိၣ်ဒ်သိးအလီၢ်လီၢ်လၢၤဘၣ်, မ့ၢ်လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ နီၣ်ကီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.”
အခဲအံၤ တၢ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လီၤန့ၣ် အကဃၣ်ကဒါက့ၤအသးဆူ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် စးထီၣ်ဖဲ၂ဝ၂၈နံၣ် လါယနူၤအါရံၤန့ၣ် အဘၣ်ဟံးဝဲဒၣ်မူဒါလၢ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤလၢ ယဲၢ်နံၣ်အဂီၢ်, တၢ်ဆၢတဲာ်ပာ်လီၤလၢအကလီၤလၢဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ဘံလယၢၢ် ၁ဝ, လၢအမ့ၢ်ကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီးခီမီဝဲသ် ကဘၣ်နီၤဖးဟ့ၣ်လီၤအီၤပှဲၤသိးသိးန့ၣ်လီၤ.
တုၤလီၤဖဲအပတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ Thriving Kids အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်လီၤ— တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ အလီၤလၢဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ၄ဘံလယၢၢ်အံၤ ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ဖိသၣ်လၢ အအိၣ်ဒီး အီးထံးစၢၤဖဲအကြၢးဒီး အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ် ကဘဲးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစးထီၣ်အီၤဖဲဃုနွံတနွံအတီၢ်ပူၤ, ဒီးတၢ်ပြၢတၢ်ပြးဟီၣ်ကဝီၤအဖီခိၣ် တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးသ့ၣ်တဖၣ်လီၤဆီလိာ်အသးအါမး, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်သိၣ်တၢ်သီ အမိၢ်ပှၢ်အဖီခိၣ် တၢ်သးလီၤပလိာ်မ့ၢ်အိၣ်နာ်သက့, မ့မ့ၢ်ခွံစလဲန့ၣ် အတနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဒ်ဘၣ်.
Mark Butler စံးဝဲဒၣ် အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢ တၢ်ကပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ် တၢ်သးလီၤပလိာ်လၢကမၤန့ၢ်အီၤဒီး ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. Thriving Kids န့ၣ် တၢ်မၤဝဲဒၣ်အီၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်လံ. တၢ်ကမၤကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်လံတၢ်သးလီၤပလိာ်ဒီးကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢခဲလၢာ်လံ, ကီၢ်စဲၣ်အိၣ်က့ၤဒၣ်ထဲတဘ့ၣ်ဧိၤလၢတန့ၢ်ဘၣ်တၢ်သးလီၤပလိာ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ခွံစလဲ, တၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤ ပလိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်မၤသကိးတပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့မ့ၢ်ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအဂုၤအဂၤခဲလၢာ်န့ၣ် ကသူၣ်ထီၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်မၤကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလံန့ၣ်လီၤ. တချုးဖဲလါယနူၤအါရံၤဒံးဘၣ်န့ၣ် ယနာ်သပှၢ်ကတၢၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ် ကအိၣ်ကတီၤပာ်အသးမူးမူးနီၣ်နီၣ်လံန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အံၤ တၢ်ပာ်လီၤအက့ၢ်အဂီၤဒီး အတၢ်မၤလၢပှဲၤထီၣ်ဘးသ့ၣ်တဖၣ် တဝံၤတတဲာ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် အဝဲပာ်ပနီၣ်ဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢပကဘၣ်မၤအီၤလၢ ကရူၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ဖိသၣ်လၢအသးနံၣ်အိၣ်ခွံနံၣ်ဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤနီၣ်ဒိၣ်တုၤ လၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ဖဲအကြၢးအဘၣ် လၢအအါန့ၢ်အပတီၢ်လၢအဖုၣ်ကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢပကဘၣ်မၤအီၤဒီးကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒ်ဝဲအါမး, ဒီးတၢ်ဆၢကတီၢ်အိၣ်လၢ ပကမၤအီၤအဂီၢ်. ပဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆၢတဲာ်ပာ်သးကျၢၤမုဆှုဒီးကီၢ်စဲၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး, ဒီးဖဲတနံၣ်အံၤစးထီၣ်သီန့ၣ် ကီၢ်စဲၣ်ခိၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးလီၤဝဲတၢ်သးလီၤပလိာ်စုမုၢ်ကျၢၢ်ဒီး ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့လၢ တၢ်ထုးထီၣ်ပာ်ဃာ်အီၤလၢတၢ်အံၤအဂီၢ်. အခဲအံၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်လၢ ပကဘၣ်ဆဲးမၤဝဲဒၣ်တၢ်မၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအဂီၢ်အကရူၢ်န့ၣ် ကဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဆူ ပဒိၣ်အအိၣ် လၢတၢ်ကပာ်လီၤ တၢ်သမံသမိးကျိၤကျဲအသီ ဖဲတနံၣ်အံၤဒီး ဆူမဲာ်ညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
သဲစးတၢ်ဘျၢအသီအံၤ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤပာ်လၢ တၢ်ကက့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤအီၤ ယဲၢ်နံၣ်တဘျီန့ၣ်လီၤ.
