တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
Israel ခးလီၤတၢ်ကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲ Lebanon ကလံၤထံးတၢ်လီၢ်တကပၤသ့ၣ်တဖၣ် ဃ့ၢ်နုာ်ဝဲဒၣ်ဆူ ထံကီၢ်အံၤအဝ့ၢ်ခိၣ် Beirut အပူၤန့ၣ်လီၤ.
Nadia al-Salman, မ့ၢ်ဝဲပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး လၢအဟဲန့ၢ်ဖဲ Majdal Zoun, ဝ့ၢ် (လၢအအိၣ်ဖဲ Lebanon ကလံၤထံး Tyre ကီၢ်ဆၣ်အပူၤ) တဂၤစံးဝဲဒၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်ဃ့ၢ်ကွံာ်အံၤ အတမ့ၢ်ခီဖျိလၢအဝဲသ့ၣ်ပျံၤ US ဘၣ်.
“ပဟးထီၣ်ကွံာ်လၢပဟံၣ်ပဃီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတမ့ၢ်လၢပပျံၤတၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ပျံၤကီၢ်အမဲရကၤအဃိဘၣ်, မ့မ့ၢ်တခီန့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်မၤပှဲၤ ပတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဒီး သဲစး မူဒါ လၢတၢ်ဒီသဒၢလီၤပနီၣ်ကစၢ်သးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတမ့ၢ် တၢ်လၢအမၤပျံၤမၤဖုးပှၤဘၣ်, ဒီး ဖဲပတၢ်တြီဆၢအကျဲပူၤအံၤ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အတမ့ၢ်ပှၤလၢ အကဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ပှၤလၢ ပကဂုာ်က့ၤဆူလီၢ်ခံ နီတစဲးဘၣ်.”
ဖဲလၢကီၢ်အမဲရကၤဒီး Israel တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ဒီး Iran နုာ်လီၤဝဲဒၣ်ဆူ သၢသီအတီၢ်ပူၤအံၤ, Lebanese ဆူၣ်ချ့ကိတိာ်စံးဝဲဒၣ် ဖဲ Israel အတၢ်ခးလီၤတၢ်အပူၤ ပှၤသံအစှၤကတၢၢ်အိၣ် ၅၂ဂၤဒီး ဘၣ်ဒိၣ်ဘၣ်ထံးအိၣ်အါန့ၢ် အဂၤ ၁၅ဝန့ၣ်လီၤ.
လၢဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ နဲၣ်ရွဲၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် Antonio Guterres အခၢၣ်စး, ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ Stéphane Dujarric စံးဝဲဒၣ် တၢ်အိၣ်သးဖဲဟီၣ်မဲာ်ဖံးပျီပူၤန့ၣ် ဟဲဆူၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ချ့မးန့ၣ်လီၤ.
“ဖဲ Lebanon လၢအမ့ၢ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဒီး ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် ခံဖုလၢၤအိၣ်အလီၢ်အံၤ, တၢ်ဖ့ၣ်ဆၢသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲဆူၣ်ထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ခးလိာ်သးလၢအဟဲခီဂာ်နုာ်ဖဲ Blue Line အပူၤန့ၣ် ပအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်သပှၢ်ပှၢ်. တၢ်အိၣ်သးဖဲဟီၣ်မဲာ်ဖံးပျီပူၤန့ၣ် လဲလိာ်အသးချ့မးဒီး တၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပအိၣ်ခိးကွၢ်အီၤဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး Israel တဲလၢ Hezbollah အတၢ်ခးတၢ်ဒီး Israel အတၢ်ခးလီၤမျိာ်သၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပသ့ၣ်ညါပာ်သူၣ်ပာ်သးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ."
Israel ဒီး Hezbollah ပှၤဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ် အဘၢၣ်စၢၤတၢ်ခးလိာ်သးဟဲဆူၣ်ထီၣ်အဖီခိၣ်, အဝဲစံးဝဲဒၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢးလၢကတဲသကိးဘၣ်တၢ် ဒ်သိးကမၤစၢ်လီၤ တၢ်အိၣ်သးလၢအဟဲခီဂာ်နုာ်ဆူ Blue Line အပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်လၢ အကအိၣ်ဒီးတၢ်ပၢၤသူၣ်ပၢၤသးလၢအထီကတၢၢ်ဒီး ဃ့ထီၣ် ပှၤခံကပၤလၢာ်အံၤလၢ ကဖီၣ်ဂၢၢ်ဃာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပတုာ် တၢ်ထီဒုၣ်ထီဒါလိာ်သး အတၢ်သးလီၤပလိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢကမၤစၢ်လီၤဒီး ဖီၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤဃာ် တၢ်အိၣ်သး လၢအခီဂာ်နုာ်ဖဲ Blue Line ပူၤအဂီၢ် ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢခၢၣ်စးလီၤဆီလၢ Lebanon အဂီၢ် Jeanine Hennis-Plasschaert, ဒီး ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢသုးခိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် UNIFIL သုးမူဒါခိၣ် သုးခိၣ်ဒိၣ် (Diodato) Abagnara ခံဂၤလၢၤ ဆဲးကျိးလိာ်သးဒီး ပှၤပၣ်ဃုာ်ခံခီခံကပၤလၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
အဃိ တၢ်လၢ Blue Line န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်?
မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢ ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ ဖဲ ၂ဝဝဝ နံၣ်အခါ, တၢ်လၢ Blue Line န့ၣ် တိၤလီၤအသးဒီတကျိၤဖဲ Lebanon ကလံၤထံး တၢ်မဲာ်ညါန့ၣ်, ဒီးအယံၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၂ဝ ကံလိမံထၢၣ်, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အဟီၣ်ကဝီၤနီၣ်ဝံာ်ခံတခါန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤအတမ့ၢ်ထံဆၢကီၢ်ဆၢဘၣ်, နာ်သက့န့ၣ် တၢ်ပာ်အီၤဒ်အမ့ၢ် ပနိကျိၤတဘိလၢ လၢတၢ်ဘၣ်ဂုၤက့ၤသးအဂီၢ်, လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤလီၤတံၢ်လၢ Israel သုးကွံာ်အသးလၢ Lebanon ကလံၤထံးတကပၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်လၢ Blue Line ပနိကျိၤအံၤ ထီဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်စိၢ်တလီၢ်တခါ, ဒီး UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon) ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢသုးခိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ခိးအံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ်တစိၢ်တလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Israel မ့ၢ်ဂ့ၤ, Lebanese ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ အမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးမၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတခါ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်တၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢအဘူးဒီး Blue Line အံၤန့ၣ် ကဘၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါဆိဝဲဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢသုးခိးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤဆၢကဒါက့ၤတၢ်လၢ တၢ်ခးသံ Iran တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခိၣ် Ali Khamenei အဂီၢ် ဟ့းစဘိးလး—Hezbollah စံးလၢ အဝဲသ့ၣ် ခးလီၤမျိာ်သၣ်ဒီးဒြိသ့ၣ်တဖၣ် အခိၣ်တိၤလိၤဆူ အံးစရ့တကပၤ ဝံၤအလီၢ်ခံ Israel စံးလၢ အဝဲသ့ၣ် ခးဝဲဒၣ်တၢ်လီၢ်လၢအဆဲးလိာ်သးဒီး Lebanon Shi'ite Muslim Hezbollah ပှၤဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် Tehran သိၣ်မှံၤခိၣ်ကျၢၢ် လၢအအိၣ်ဖဲ Middle East အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်တဖုန့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်, Lebanon ပဒိၣ် တြီဝဲဒၣ် Hezbollah သုးဒီး တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်မၤတခါလၢ တၢ်တဆိကမိၣ်ပာ်အီၤဘၣ်ဒီး မ့ၢ်တၢ်လၢ Hezbollah သ့ၣ်တဖၣ် ပဲၤအၢပဲၤသီအီၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ်မၢ Hezbollah လၢ အကဟဲဟ့ၣ်လီၤတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး သုးသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကိးအီၤလၢအမ့ၢ် တၢ်လၢအတဖိးသဲစးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
Israel စံးဝဲဒၣ် Hezbollah ပ့ၢ်ရှါခိၣ် Hussein Makled ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်ခးလီၤတၢ်ပှၤသံသ့ၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ.
Israel သုး အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဖိ Effie Defrin စံးဝဲဒၣ်, ဖဲလၢ US—Israel သုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဖဲမၤအီၤဖဲ Iran အပူၤအခါ, သုးကဘီယူၤခးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ယူၤဝ့ၤဝီၤဝဲဒၣ်ဖဲ ပှၤ Lebanese မူဒီ ဒီး ခးလီၤဝဲတၢ်ဖဲ Hezbollah ပှၤမၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးတၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ် အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲမုၢ်ဆါခီအခါန့ၣ်, သုးကဘီယူၤဒုးတၢ်လၢအဒၣ်စ့ၣ်အါမး, လၢပ့ၢ်ဆှါဟံးစုနဲၣ်ကျဲအီၤသ့ၣ်တဖၣ် ခးလီၤဝဲကျိချံမျိာ်သၣ်အါန့ၢ်အဖျၢၣ် ၂၅ဝ ဖဲ Iran ပှၤမၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးသုးပဒိၣ် အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်အသူၣ်ကံၢ်သးလဲ Tehran အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်ဒုးထီဒါတၢ်အတၢ်မၤတခါအသိး, ပခးလီၤဘၣ်ဝဲဒၣ်သုးပဒိၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလီၢ်ခၢၣ်သးဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်မၤဝဲၤလီၢ်ခိၣ်ကျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးလၢ Israel သုး စံးဝဲဒၣ်အသိးန့ၣ်,အဝဲသ့ၣ်ခးဟးဂီၤကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်ဃာ် ကျိစုကဝဲၤတၢ်လီၢ်, တၢ်ခးတၢ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ခးထီၣ်မျိာ်သၣ်တၢ်လီၢ် လၢ Iran သိၣ်မှံၤကရူၢ် Hezbollah ပၢအီၤ အါန့ၢ် အခါ ၇ဝန့ၣ်လီၤ.
ပှၤကတိၤတၢ်ပၢအံၤစံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် ကမၤတၢ်ဒ်သိး Hezbollah ကပာ်လီၤကွံာ်တၢ်စုကဝဲၤအဂီၢ်ဒီး ထုးကွံာ်တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးလၢ Israel ထံဖိကီၢ်ဖိ လၢအအိၣ်ဖဲအကီၢ်ကလံၤစိၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲ Beirut ကလံၤထံးကဝီၤဒ့အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်မၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ အကဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးကွံာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
Izdihar Yassin မ့ၢ်ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးတဂၤဒီး မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခဲစၢၣ်ပှၤဆါတဂၤ လၢအတန့ၢ်လဲၤမၤန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ကူစါယါဘျါလၢၤဘၣ် ခီဖျိဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်လၢအဟံၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
“ပမ့ၢ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိဖးဒိၣ်တဖု ဒီး ပဘၣ်ဟဲဃ့ၢ်အိၣ်ဖဲအံၤခဲလၢာ်, ပမၤတၢ်မနုၤကသ့လဲၣ်? ယၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခဲစၢၣ်ပှၤဆါတဂၤ တနံၤအံၤန့ၣ်ယကဘၣ်လဲၤမၤန့ၢ်တၢ်ကူစါယါဘျါဖဲ Nabatieh (ကလံၤထံးတကပၤ) လၢယလဲၤအီၤတသ့လၢၤဘၣ်. ယတမၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါဘၣ်အဃိမ့ၢ်ယအိၣ်ကသ့ဧါန့ၣ်ပှၤသံကွၢ်ယၤ, အပူၤကွံာ်လၢညါဒုယတမၤကွၢ်ဘၣ်အီၤနီတဘျီဘၣ်.”
Feryal Sawan မ့ၢ်ဝဲပှၤလၢအဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်လၢအဟံၣ်အဃီသ့ၣ်တဖၣ်အကျါတဂၤ, ဒီး လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုဝဲဖဲ တၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ် လၢအဘူးဒီး Beirut ပီၣ်လဲၣ်နံၤန့ၣ်လီၤ.
IRAN LEBANON RNF SAWAN VO 21
“ပအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ Dahiyeh (Beirut ကလံၤစိၤကဝီၤဒ့) ဒီး တၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်ဝဲသၢဘျီ. ဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲယဖိသ့ၣ်တဖၣ် အကအီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် Suhur (ပှၤမူးစလံးဖိ ဒုၣ်တၢ်အီၣ်လါအကတီၢ် တချုးမုၢ်ဆ့ၣ်ဝါထီၣ်ဒါဘၣ် တၢ်အီၣ်), မ့ၢ်လၢတၢ်ခးလိာ်သးကဲထီၣ်အဃိ ပတအီၣ်ဘၣ်လၢၤ Suhur လၢၤဘၣ်, ပဟဲဝဲဒၣ်ဖဲအံၤလိၤလိၤ ဒီး ယဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒုၣ်ဃာ်ဝဲတၢ်အီၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤ. ဒ်နထံၣ်အီၤအသိး, ပအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲအံၤ. ပတၢ်ဟဲဝံကလဲၤအသးဒ်လဲၣ်န့ၣ်ယတသ့ၣ်ညါဘၣ်.”
