တၢ်စးထီၣ်မၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤသုးတၢ်မၤလိဖဲကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤ

အီစထြ့လယါကလံၤသုး — Royal Australian Air Force, စးထီၣ်မၤဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ သုးတၢ်မၤလိ အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဖဲ Northern Territory—ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤဒီး သုးတၢ်မၤလိအံၤ ကယံၤဝဲဒၣ် တုၤလၢဆူမဲာ်ညါသၢနွံန့ၣ်လီၤ. Exercise Pitch Black သုးတၢ်မၤလိတနံၣ်အံၤန့ၣ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် ပာ်ဖျါအီၤဒ်အမ့ၢ်သုးတၢ်မၤလိလၢအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်မၤအါထီၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသိၣ်မှံၤသနၢၣ်တၢ်အကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

---

ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

တၢ်လၢ Exercise Pitch Black သုးတၢ်မၤလိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ကဘီယူၤအဘ့ၣ် ၁ဝဝ ဒီး ပှၤသုးဖိ လၢအဟဲန့ၢ်လၢထံကီၢ်လၢအမၤသကိးတၢ် ဒီး သိၣ်မှံၤ ၂၁ဖုသ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်မၤဝဲသုးတၢ်မၤလိ, လၢအဆီလီၤဝဲအတၢ်လီၢ်ဖဲ ဒါဝ့ ဝ့ၢ်ချၢ ဒီး ကအိၣ်ဝဲဒၣ်တုၤလၢ လါအီကူာ် ထီၣ်တဝာ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢ Pitch Black န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် သုးတၢ်မၤလိအလုၢ်အလၢ်တခါလၢအဘၣ်တၢ်မၤတ့ၢ်အီၤဖးယံၤလံန့ၣ်လီၤ.

သုးတၢ်မၤလိအံၤ အီစထြ့လယါကီၢ် တူၢ်လိာ်ခီၣ်ဆၢမၤအီၤ အဆိကတၢၢ်တဘျီအခါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၁၉၈၁နံၣ်, RAAF Base Williamtown သုးတၢ်လီၢ် လၢအအိၣ်ဖဲနယူဆီၣ်သ်ဝံအပူၤန့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်လံၤလံၤ, ကလံၤသုး အတၢ်မၤလိ လၢအယံၤဝဲဒၣ် သၢသီအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤလဲၢ်ထီၣ်အါထီၣ်အီၤတုၤလၢ သၢနွံ — လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ အတၢ်မၤသကိးလၢအအိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးအကလုာ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတၢ်အိးထီၣ် သုးတၢ်မၤလိအံၤအခါ, ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးစံၤ ကတိၤလီၤတၢ်ဆူ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဒီး လီၢ်ကဝီၤသုးကျိၤ လၢအအိၣ်ဟဲန့ၢ်လၢ RAAF ကလံၤသုးတၢ်လီၢ် ဖဲ ဒါဝ့ အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“တၢ်မၤပာ်အီၤအိၣ်လၢအနံၣ် ၄ဝလံ, နာ်သက့ တၢ်မၤလိအံၤဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဒီးဂ့ၤထီၣ်န့ၢ်လၢညါအခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်န့ၣ် အရ့ဒိၣ်န့ၣ်ဒ်လၢညါအပူၤကွံာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ် တၢ်ဘျုးလၢနဟ့ၣ်လီၤနသးဒီး ယမုၢ်လၢ်လၢ နတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖဲအံၤန့ၣ် နကန့ၢ်ဘၣ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဒီး တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်တကးဘၣ် ကမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်လၢအအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သူၣ်မုာ်သးမုာ်န့ၣ်လီၤ.”

စးထီၣ်လၢ ၁၉၈၈နံၣ်န့ၣ် Pitch Black သုးတၢ်မၤလိအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤ တနံၣ်န့ၣ် ခံဘျီ နာ်သက့ ဖဲ ၂ဝ၂ဝနံၣ်န့ၣ် တၢ်တမၤဘၣ်အီၤဘၣ် ခီဖျိလၢ COVID-19 တၢ်ဆါသံသတြိာ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ကဘီယူၤကၠဲး လၢအယူၤချ့မးသ့ၣ်တဖၣ်, အကဟဲတုၤလီၤအစိကတၢၢ်တဘ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဖံးလံးပံကလံၤသုး အကဘီယူၤ, ဒီးစးထီၣ်လၢ ၂ဝ၂၄နံၣ် သုးတၢ်မၤလိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲအတၢ်ဟဲက့ၤကဒါအဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ်လီၤ.

လၢအဝဲသုးကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အခၢၣ်စး, တစိၢ်တလီၢ်သုးကျိၤခိၣ်, သုးခိၣ်ဒိၣ်စိ Thomas Ryan Seguin ကတိၤလီၤတၢ် ဃုာ်ဒီး လံာ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလၢအဘၣ်တၢ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်အီၤလၢ အီစထြ့ယတၢ်ဒီသဒၢဝဲၤကျိၤန့ၣ်လီၤ.

“ပအိၣ်ခိးကွၢ်လၢ် တၢ်မၤအါထီၣ်တၢ်မၤလိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး မုၢ်လၢ်လၢ ပကယူၤဘၣ် အက့ၢ်အဂီၤအကလုာ်အါန့ၢ်ဒ်လၢ ၂ဝ၂၄နံၣ်အခါဒီး ပခိးကွၢ်လၢ်ကဒီးအသီတဘျီ လၢပက ကဟုကယာ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲဝဲဒၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ ကမၤသကိးဘၣ်တၢ်ဒီး ပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်မၤသကိးတၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ဃုာ်ဒီး ပှၤလၢအကဟဲတုၤလီၤဆူမဲာ်ညါတနွံသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.”

ပှၤနီကဘီယူၤမူဒါခိၣ် Rowan Paice မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါတၢ်ဒီသဒၢသုးကျိၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လၢအလီၢ်လးဒိၣ်တဂၤဖဲ RAAF Base Darwin သုးတၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတၢ်သံကွၢ်သံဒိး လၢအဘၣ်တၢ်မၤလၢ အီစထြ့လယါတၢ်ဒီသဒၢသုးကျိၤ — ADF အပူၤန့ၣ်, အဝဲတူၢ်လိာ်ကွဲမုာ် ဖံးလံးပံ သုးကျိၤလၢအဟဲတုၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီးစံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤခိၣ်သ့ၣ်အတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.

“အဝဲသ့ၣ်ဟဲက့ၤကဒါအဃိမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၤဒိၣ်မး, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤအဘၢၣ်စၢၤ တၢ်နီၤလီၤသကိးပတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ် လၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”

ဖဲ Exercise Pitch Black သုးတၢ်မၤလိလၢအယံၤအနွံအါမးအပူၤန့ၣ်, ကပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆီတလဲသူ ကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်သူသိလ့ၣ်လၢအကလုာ်လီၤဆီလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ် အမဲာ်ညါ ကပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤလိလၢ အဘံဘူကီခဲဒိၣ်မးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဆူမဲာ်ညါနွံလၢကဟဲသ့ၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ် ကမၤအသးလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သုးခိၣ် Paice ဒီး အဝဲအပှၤမၤသကိးဃုာ်တၢ်လၢထံကီၢ်အါဘ့ၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ကီၢ်အမဲရကၤဒီး ကီၢ်အဲကလံး သ့ၣ်တဖၣ်, ရှဲပၠးဝဲ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်, ဖဲအဝဲလဲၤထံၣ်လိာ်ဟံးစုကွၢ်မဲာ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဒီး လီၢ်ကဝီၤသုးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လၢအအိၣ်ဖဲ ဒါဝ့ ဝ့ၢ် ဖဲမုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤ ဂီၤခီအခါန့ၣ်လီၤ.

“ကွၢ်ကီဝဲဒၣ်ကရူၢ်အံၤ တၢ်မၤပှဲၤထီၣ်ကဒါသိဒီး ဂီၤကၢ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် F-35s ဖဲအအိးထီၣ်ပာ်ဝဲစဲးခိၣ်လၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါ. ယူၤဝဲဒၣ်တဘျီဝံၤန့ၣ် ဟဲက့ၤစီၢ်လီၤဝဲဒၣ်, မၤပှဲၤထီၣ်က့ၤဂာ်သဝံ, ဂီၤကၢ်ကဒါက့ၤစုကဝဲၤ ဒီး က့ၤဟးထီၣ်ကဒါကဒီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်ကဘီယူၤအဆိကတၢၢ်တဘ့ၣ်, မ့မ့ၢ်ကဘီယူၤခံဘ့ၣ်တဘ့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါ ကဘီယူၤ F-35 န့ၣ် ဘၣ်တၢ်နီယူၤထီၣ်အီၤလၢ ပှၤအမဲရကၤန့ၣ်လီၤ.”

တကတီၢ်ဃီန့ၣ်, မ့မ့ၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် Penny Wong တခီ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူတၢ်လီၢ်အဂၤတတီၤ; လၢအမ့ၢ် ဖဲလါယူၤလံ အသီ ၂ဝန့ၣ်, အဝဲအိၣ်ဖဲ ဖံးလံးပံ, ဒ်သိးလၢအလဲၤထီၣ်ဝဲဒၣ် အ့ရှၢၢ်မုၢ်ထီၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ် —East Asia Summit Foreign Ministers’ Meeting ဒီး အ့ရှၢၢ်မုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံး ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်—ASEAN Regional Forum သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးလၢထံကီၢ်ခံဘ့ၣ်အံၤ မီၢ်သီအတၢ်ရ့လိာ် ပှဲၤထီၣ် အနံၣ် ၈ဝ အသိး, ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ်အံၤစံးဝဲဒၣ် အဝဲခိးကွၢ်လၢ်လၢကထံၣ်လိာ်အိၣ်ဖှိၣ်တဲသကိးတၢ်ဒီး ဖံးလံးပံ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဂ့ၢ်ဝီ ကိတိာ် လၢကတဲသကိးဘၣ်ဃး တၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်အဂ့ၢ် လၢအဆဲးအိၣ်ပာ်စၢၤလံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်တဲသကိးသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ကမၤလဲၢ်ထီၣ်အါထီၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

“ဖဲလၢတၢ်ပြၢလိာ်သးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်အါထီၣ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်အဆၢကတီၢ်အံၤ, ဒ်သိးကမၤစၢၤ ဟီၣ်ကဝီၤအံၤ အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်, တၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤဒီး တၢ်အီၣ်ကုၤအီပှဲၤအဂီၢ်, အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ ကဘၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီး ASEAN ဘူးထီၣ် အါထီၣ်န့ၢ်လၢအပူၤကွံာ်လၢညါန့ၣ်လီၤ.”

ကိတိာ် Wong စံးဝဲဒၣ် ဂံၢ်သဟီၣ် အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, တၢ်ပီးတၢ်လီပျံၤကွီၤအတၢ်အိၣ်ယၢၤဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤအဂီၢ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်လဲၢ်ထီၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.