လါခူးလါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလါတလါလၢ ကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်လိာ်အသးဒီး မၤလၤကပီၤဝဲဒၣ် လါခူးကံၢ်စုအမူးသးဖှံ ကူသိးထီၣ်ဝဲဒီး ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူ ကူသိး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်, တနီၤန့ၣ် ကူသိးဝဲ အလွဲၢ်ဝါ, လွဲၢ်ဂီၤ, အလွဲၢ်သူ, ဒီး အလွဲၢ်လါ, ဒီးတနီၤနီၤန့ၣ် ကူသိးဝဲ ကညီကူသိးလၢ အလွဲၢ်အိၣ်အကလုာ်ကလုာ် ဒီးဖျါဃံဖျါလၤဂ့ၤမးန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
အပူၤကွံာ်လၢညါ လါခူးကံၢ်စုအမူးန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲ လါခူး လါပှဲၤအနံၤတနံၤန့ၣ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ခီဖျိလၢ ကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဆိးလီၤမုၢ်ပြံပြါဝဲဒၣ် သ ကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အဃိ, တၢ်မၤလၤကပီၤ လါခူးကံၢ်စုအမူး မုၢ်နံၤမုၢ်သီဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ တၢ်အိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲအဖီခိၣ် ဒီးလီၤဆီလိာ်ဝဲအသးန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးသကုၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အသိး ကညီဖိလၢအဟဲတုၤအိၣ်ဆိးဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်, ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး တနံၤအံၤ လါခူးလါထီၣ် ၂သီအနံၤ, လါအီကူာ် ၁၅ သီ မုၢ်ဘူၣ်—မုၢ်ဃုနံၤန့ၣ် မၤလၤကပီၤသကိးဝဲလါခူးကံၢ်စုအမူးဒီးပှၤဟဲထီၣ်မူးတဘျီအံၤအိၣ်အါန့ၢ်အဂၤ ၄ဝဝ န့ၣ်လီၤ.
စီၤအါအဲၣ်စိလၢအမ့ၢ် အီစထြ့လယါကညီကလုာ်ကရၢ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ဝဲၤဒ့ — Australian Karen Organisation-Victoria, ကရၢခိၣ်ဒီး ပှၤတီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤ လါခူးကံၢ်စုအမူးတဘျီအံၤအကျါတဂၤ စံးဝဲဒၣ် တနံၣ်အံၤမူးန့ၣ်လၢပှဲၤထီၣ်ဘးဝဲဒ်တၢ်တိာ်ပာ်အီၤအသိးဒီး စံးဘျုးစံးဖှိၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤဟဲမၤလၤကပီၤသကိးမူးအံၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.
ကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးဖဲ မဲလ်ဘၢဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဖဲဝ့ၢ်မုၢ်နုာ်တကပၤ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ဝ့ၤရဘံၤ ကဝီၤဒ့တၢ်လီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
မူးအံၤဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤဖဲဂီၤခီ အနၣ်ရံၣ် ၁ဝ ဒီး ကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးသကုၤမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်တၢ်လီၢ်အါတီၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲသကိးဝဲဃူဃူဖိးဖိး လၢအပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး လီၢ်ကဝီၤခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ကီၢ်ပယီၤကလုာ်ဒူၣ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး တမှံၤတပျီၤအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
မူးအံၤဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤဒီး တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲဆူအီစထြ့လယါပှၤထူလံၤဖိ ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပိာ်ထွဲထီၣ်က့ၤအသးဒီး ခိၣ်နၢ်တၢ်ကတိၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံမူးအံၤပိာ်ထွဲထီၣ်အသးဒီး မိၢ်ပၢ်ဖံဖု တၢ်ကွဲဝံကလၤ ဒီး ကံၢ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် မုၣ်လိၣ်ဘိဒီး ခွါလိၣ်ဘိသ့ၣ်တဖၣ်အစု, ဒီးဖဲန့ၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ မိၢ်ပၢ်ဖံဖု သူၣ်က့သးပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကံၢ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် ကမျၢၢ်လၢအဟဲမူးအံၤ ဒီး အဲၣ်ဒိးကံၢ်စုသ့ၣ်တဖၣ် အစုန့ၣ်လီၤ.
လါခူးကံၢ်စုန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကညီဖိလုၢ်လၢ်ထူသနူတခါ လၢအအိၣ်ပာ်တ့ၢ်လၢပျၢၤလံၤလံၤ တချုးလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲတုၤလီၤဒ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကံၢ်သကိးစုဖဲလါခူးအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် မိၢ်ပၢ်ဖံဖုလၢအပျၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်နာ်တခါ လၢအကွဲက့ၤဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အကလၤန့ၣ်လီၤ.
လါခူး — လါအီကူာ်အလါန့ၣ် ထံကီၢ်လၢအအိၣ်ဖဲအ့ရှၢၢ်မုၢ်ထီၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤန့ၣ် လါခူးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်စူၤခါ လါတလါ လၢတၢ်စူၤအါမး, ထံဒိၣ်နိယွၤ, လဲၤဘၣ်က့ၤဘၣ် တညီကဲၣ်ဆိးဘၣ် ဒီး ဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်ထူစံာ် မၤခုး တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် ဝံၤဝဲဒၣ် တၢတပတီၢ် အခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ကံၢ်စုအခါ တၢ်ပီးတၢ်လီ လၢတၢ်သူအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လုၢ်ဝါ, မ့ၤတီၤဒုၣ်, ထံခုၣ်, ကထံပီၤ, ပအံဘၢ, ဖီဂံၢ်, တကွံသၣ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖိတၢ်လံၤပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးအခီပညီစုာ်စုာ် န့ၣ်လီၤ. မ့ၤတီၤဒုၣ်န့ၣ်အခီပညီမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီးပှၤတဝၢအတၢ်အိၣ်ဃူအိၣ်ဖိးတၢ်ပနီၣ် ဒီး ထံခုၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်အိၣ်ခုၣ်အိၣ်ကဘးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ် လုၢ်ဝါန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအကဆှဲကဆှီ ဒီးမ့ၢ်ဝဲတၢ်ပနီၣ်တမံၤလၢ မၤနီၣ်ဃါဝဲဒၣ် ကညီကလုာ်န့ၣ်လီၤ. မိၢ်ပၢ်ဖံဖုလၢပျၢၤန့ၣ် ဒ်သိးလၢအကမၤနီၣ်အဖိအလံၤအဂီၢ် ဒီး နီၤဖးအီၤဒီး တၢ်ဝံတၢ်နါ ကသ့အဂီၢ် ကံၢ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်အဖိအလံၤသ့ၣ်တဖၣ်စု ဒီး ပှၤလၢအစုဒ့ကီၤအလိၤ တၢ်ကံၢ်ဃာ်အီၤဒီးလုၢ်ဝါမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် ပာ်ပနီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အမ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်တကွံသၣ်န့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အစၢၤအသွဲၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖှိၣ်သကိးဝဲတပူၤဃီ ဒ်သိးတကွံသၣ်လၢအအိၣ်ဖှိၣ်သကိးဝဲဒၣ်ဖဲတကျုၤဃီအလိၤန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ကထံပီၤန့ၢ်အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကၢၤဃာ်စိာ်မူစိာ်ဂဲၤဝဲဒၣ် ကညီဖိအစၢၤအသွဲၣ် တၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤတခါ ခီဖျိလၢ ကထံပီၤန့ၣ် အကမဲး ကိးတီၤဒဲးန့ၣ် ဟဲမဲထီၣ်ဝဲဒၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ပအံဘၢတခီန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သကိးတပူၤဃီကျၢၤကျၢၤတခါ မ့ၢ်လၢပအံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအပံာ်မးဒီး တၢ်ထုးဖးအီၤတန့ၢ်ညီညီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်သူဖီဂံၢ်အခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်သးစွံကတုၤ တၢ်တူၢ်ခီၣ်တၢ်န့ၢ် ဒ်သိးဖီဂံၢ်အံၤအသိး, လၢအမ့ၢ်ဖီတကလုာ်လၢ တၢ်သူၣ်လီၤ တၢၤလီၤအီၤဖဲလဲၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဖဲလဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် မဲထီၣ်ဝဲန့ၢ်ဒီး အထူၣ်မိၢ်ပှၢ်မ့ၢ်လီၤသံကွံာ်နာ်သက့ အဂံၢ်န့ၣ်တသံညီညီဘၣ် ဒီး အခါမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ် ဟဲက့ၤမဲထီၣ်ကဒါက့ၤဒၣ်အတၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ကညီဖိလုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤအကျါ တၢ်ကံၢ်စုန့ၣ် တၢ်စူးကါစ့ၢ်ကီးအီၤလၢ တၢ်ဒိးတ့ဒိးဖျီသးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကညီဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ်တနီၤနီၤန့ၣ် ဖဲဟံၣ်ဖိဃီဖိတဂၤဂၤ အိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်အခါ မ့တမ့ၢ် ကလဲၤတၢ်ဆူတၢ်လီၢ်ယံၤ တတီၤတီၤအခါန့ၣ် ကံၢ်န့ၢ်ဝဲအစုအိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကံၢ်စုအံၤ မ့မ့ၢ်ဝဲဒၣ် မိၢ်ပၢ်ဖံဖုလၢအပျၢၤ အတၢ်န့ၢ်သါတခါ ဒီး တၢ်ပာ်အီၤလၢအမ့ၢ်မူးတခါလၢ အတဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီး တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တၢ်စူၢ်တၢ်နာ် သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ် နာ်သက့ ကညီဖိတနီၤနီၤန့ၣ် တပာ်ပနီၣ်ဝဲဒ်အံၤဘၣ်.
မ့မ့ၢ်ကညီဖိလၢအတူၢ်လိာ်မၤထွဲ လုၢ်လၢ်ထူသနူ လါခူးကံၢ်စုသ့ၣ်တဖၣ် ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်, ပှၤဘူးဒးဖိမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤခရံာ်ဖိမ့ၢ်ဂ့ၤ ဖီၣ်လိာ်သကိးစုဒီး ကရၢကရိရဲၣ်ကျဲၤ မၤသကိးဝဲလါခူးကံၢ်စုအမူးအံၤဃူဃူဖိးဖိးန့ၣ်လီၤ.
စီၤအါအဲၣ်စိစံးဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်ဖှိၣ်မၤလၤကပီၤသကိးလါခူးကံၢ်စုအမူးန့ၣ် တၢ်ပာ်အီၤတမ့ၢ်ဒ်သိးလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အမူးတခါဘၣ်, နီၣ်နီၣ်တခီမ့ၢ်ဝဲဒ်သိး ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူ တၢ်အိၣ်ဃူအိၣ်ဖှိးအမူးတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.
မူးတဘျီအံၤ ဖဲတၢ်ကံၢ်န့ၢ်သကိးပှၤဟဲထီၣ်မူးသ့ၣ်တဖၣ်အစုအဆၢကတီၢ်န့ၣ်အိၣ်ဃုာ်ဒီးကညီလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်စ့ၢ်ကီးပၣ်ဃုာ်အသိး, ဖဲတၢ်မၤလၤကပီၤမူးအံၤအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီး တၢ်ဘုၣ်အီၣ်ဘုၣ်အီန့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကညီဖီၣ်ကျၢၤမၤဂ့ၤထီၣ်စံၣ်စိၤဆဲးလၤကရၢ ကရၢခိၣ်—၂ လၢအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးကညီသးစၢ် လၢအတီခိၣ်ရိၤမဲကညီတၢ်ဆဲးတၢ်လၤအတၢ်ဂဲၤကလံၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ မီၤစးလ့မၠ့ၣ် စံးဝဲဒၣ် အဝဲဟဲပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်ဖဲလါခူးကံၢ်စုအမူးအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိး စၢၤသွဲၣ်ဆူညါတစိၤ ကသ့ၣ်ညါလီၤက့ၤ အလုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးဖဲ ဘဲၢ်ဒံၢ်ကိၢ်ဒီး ဘြံးစဘဲ တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ရဲၣ်ကျဲၤပာ်ဝဲလၢ ကမၤလၤကပီၤ လါခူးကံၢ်စုအမူးဖဲလါခူးထီၣ်ခွံသီ, လါအီကူာ် ၂၂သီအနံၤန့ၣ်လီၤ.
တနံၣ်အံၤလါခူးထီၣ် ၁၅သီ လါပှဲၤန့ၣ် လီၤဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ လါအီကူာ် ၂၈သီအနံၤန့ၣ်လီၤ.
လါခူးကံၢ်စုအမူးအံၤ တၢ်မၤလၤကပီၤအီၤကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် စိာ်မူစိာ်ဂဲၤဒီး ဟံးဃာ်ကျၢၤက့ၤ ကညီဖိ လုၢ်လၢ်ထူသနူတၢ်ဆဲးတၢ်လၤတခါ ဒီး ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤအီၤဆူသးစၢ်ဖိလံၤဆူညါတစိၤဘၣ်စိၤအစုပူၤဒ်သိးလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤတကလုာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤလၤကပီၤမူးတဘျီအံၤ ဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤမၤအီၤလၢ အီစထြ့လယါကညီကလုာ်ကရၢ—AKO-Vic, ဃုာ်ဒီး အီစထြ့လယါကညီဖီၣ်ကျၢၤမၤဂ့ၤထီၣ်စံၣ်စိၤဆဲးလၤကရၢ — AKP ဒီး ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအီၤလၢ Wyndham City ကီၣ်ကးကရၢ, Comfort Care & Community Services ဒီး PRD Legal သဲစးတၢ်မၤစၢၤဝဲၤကျိၤကရၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
