ဖဲအပူၤကွံာ်တနွံန့ၣ် ပဒိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအကမၤစှၤလီၤဝဲကီၢ်ချၢပှၤဟဲနုာ်လီၤဟးထီၣ်နီၣ်ဂံၢ်ကျိၤ, လၢအမ့ၢ် တုၤလီၤဖဲ ၂ဝ၂၈နံၣ်န့ၣ် အနီၣ်ဂံၢ်ကအိၣ်က့ၤဖဲ ၂၂၅,ဝဝဝ ဂၤ, လၢအဘၣ်လိာ်သးဒီး လါမ့ၤ စ့တိာ်ပာ်စရီအတၢ်ပာ်ဖျါပာ်စၢၤအသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆီတလဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါ အါမးန့ၣ် ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိ, ပှၤဟးကသုၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိဒီး ပှၤဟးလိာ်ကွဲ အလံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်ကလူၤပိာ်ထွဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢအဂီၢ် ပဒိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ အကမၤဃံးဒိၣ်ထီၣ်တၢ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ အကဆီတလဲမၤန့ၢ်လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဖဲအလံာ်ခီကီၢ်သးသမူဘူးကလၢၤအခါ ကန့ၢ်ဘၣ်လံာ်ခီကီၢ်တခါကဒီးအဂီၢ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲအတၢ်ဟးထီၣ်နုာ်လီၤဆူကီၢ်အဂုၤအဂၤတဘ့ၣ်ဝံၤ ဟဲက့ၤနုာ်လီၤအိၣ်ကဒါက့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၇သီအနံၤန့ၣ် ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် ထိးနံးဘၢၢ်ခ် (Tony Burke) ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ လ့ၢ်ဘၢၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအမ့ၢ် တုၤလီၤဖဲ ၂ဝ၂၈နံၣ်န့ၣ် ကမၤစှၤလီၤဝဲ ကီၢ်ချၢပှၤဟဲနုာ်လီၤဟးထီၣ်နီၣ်ဂံၢ်ကျိၤ တုၤလၢ ၂၂၅,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ပှၤနုာ်လီၤကီၢ်ပူၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤကျိၤကျဲသနူသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကဘၣ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်အီၤ အလီၢ်အိၣ်ဝဲသပှၢ်ကတၢၢ် နာ်သက့ တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ် လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် တုၤဝဲဒၣ်လၢတၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်က့ၤအီၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်, ဒီး ဖဲတၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤထံကီၢ်အံၤအက့ၢ်အဂီၤအပူၤ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး အတၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါလၢ တၢ်ကဘၣ်ပာ်ပနီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤနုာ်ကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပလိၣ်ဘၣ်အီၤ. အိၣ်ဒၣ်လၢ ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ် အကဘၣ်မ့ၢ်ဒ်သိး အီစထြ့လယါကီၢ် လိၣ်ဘၣ်အီၤအသိးဒီး ဘၣ်လိာ်အသးဒီး ပမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် တၢ်လိၣ်ဘၣ်စရီ လၢအလီၤဆီလိာ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”
Mr Burke စံးဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးလၢ တၢ်ထုးဖျါထီၣ်အီၤဖဲ လါစဲးထ့ဘၢၣ် ၁၇သီ ဂီၤခီန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲ ဖဲလ့ၢ်ဘၢၣ်အဖီလာ်အံၤ, တၢ်ဆါသံသတြိၤဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ချၢပှၤဟဲနုာ်လီၤဟးထီၣ်နီၣ်ဂံၢ်ကျိၤ လၢအအိၣ်ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၂၉၂,ဝဝဝ ဂၤအံၤ တုၤလီၤဖဲတနံၣ်အံၤလါမးရှးအတီၢ်ပူၤန့ၣ် လီၤစှၤကွံာ်ဝဲ ဘူးထီၣ်လၢတဝာ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
လ့ၢ်ဘၢၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢခံကတၢၢ် လၢကမၤစှၤလီၤဝဲနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် ကရူၢ်လၢအဘၣ်ထံးအိၣ်ဝဲအါမး, ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤထံချၢကီၢ်ချၢလၢအအိၣ်ဆိးတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤဟးဆှၣ်ကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤထၢၣ်ဝံချၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဒ်သိးလၢ ထီမ် စံးတ့ၢ်အီၤဖဲတၢ်ကတိၤဆှၢနုာ်လီၤအသိးန့ၣ်, တၢ်ဆီတလဲလၢပမၤအီၤအံၤ, ဘၣ်တၢ်ကွဲးဖုၣ်ပာ်ဖှိၣ်န့ၢ်အီၤဖဲတၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီသၢထံၣ်အဖီလာ်: လၢအမ့ၢ် ပှၤလၢအဟဲတုၤ, ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်, ဒီး ပှၤလၢအဟးထီၣ်က့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အါမးကျါတနီၤန့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိ လၢအလံာ်ခီကီၢ်တၢ်အိၣ်သးဆီတလဲအသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအဝဲသ့ၣ်တၢ်မၤလိဝံၤ ဒီးမ့ၢ်တဆဲးထီၣ်ဝဲတၢ်မၤလိတီၤလၢအထီန့ၢ်အလီၢ်ဘၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ဟးထီၣ်က့ၤဝဲန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိ အဟံၣ်ဖိဃီဖိ လံာ်ခီကီၢ်န့ၣ် တၢ်ကထုးသံကွံာ်အီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်လၢပကမၤအီၤန့ၣ်, ယကတဲဘၣ်ဝဲဒၣ်အတၢ်ပျဲပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်ပျဲပူၤန့ၣ်မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လၢအရ့ဒိၣ်တခါအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ပတပျဲအဝဲသ့ၣ် ပၢနုာ်လီၤဃုာ်ဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဖဲထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဖျိထီၣ်ကၠိဝံၤအလီၢ်ခံ လံာ်ခီကီၢ်စရီအပူၤလၢၤဘၣ်. ပှၤလၢအပၢနုာ်လီၤပာ်လံအဟံၣ်အဖိဃီဖိဒီး အိၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိဖဲအံၤလံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ပတထုးဖးအဝဲသ့ၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်. ပှၤလၢအအိၣ်ပာ်စၢၤလံဖဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အကအိၣ်ဝဲဒ်အလီၢ်လီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိလၢအအိၣ်ပာ်ခဲကနံၣ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ကအိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်, International Students Representative Council of Australia—အီစထြ့လယါကီၢ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိခၢၣ်စးကီၣ်ကးကရၢ အကရၢခိၣ် Weihong Liang, ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကမၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအီၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ပှၤကၠိဖိလၢ အန့ၢ်ပာ်လံ လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ကအိၣ်ဒ်သိးသိးဒီးတၢ်အံၤဧါန့ၣ်အတအိၣ်ဖျါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဒ်ဘၣ်. လၢအမ့ၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟဲတုၤအခါ မ့ၢ်အဟဲစိာ်နုာ်လီၤ အဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၢ်တန့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ပဒိၣ်လၢ အကမၤလဲၢ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် တၢ်ပျဲပူၤ သနူအံၤ ဆူပှၤလၢအန့ၢ်ပာ်စၢၤလံလံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဖဲတနံၤအံၤ မ့တမ့ၢ်ဘၣ် မုၢ်နံၤမုၢ်သီလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတခါခါ. တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်မး, ခီဖျိလၢ ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ဖဲအဝဲသ့ၣ်ရဲၣ်ကျဲၤအတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအခါ, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကမၤအီၤဒ်သိးသနူအလီၢ်လံၤအသိးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤလၢအစိာ်ဝဲဒၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ် အတၢ်အိၣ်သးတဒ်သိးဒီးတၢ်အံၤဘၣ် — အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အကဆဲးဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဒံးဝဲဒၣ် secondary visas— လံာ်ခီကီၢ်လၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တခါလၢအလီၤဆီလိာ်အသးဒီး One Nation သနူ, လၢအဘိးဘၣ်ရၤလီၤစ့ၢ်ကီးဝဲဖဲအပူၤကွံာ်တနွံ, လၢအစံးဝဲဒၣ် အကထုးသံကွံာ် လံာ်ခီကီၢ်တၢ်လီၢ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒီး ကမၤစှၤလီၤကွံာ်ဝဲ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်တုၤလၢ ၇ဝ,ဝဝဝ ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
ထိးနံးဘၢၢ်ခ် စံးဝဲဒၣ် ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အစရီန့ၣ် တၢ်ကမၤသီထီၣ်စ့ၢ်ကီးအီၤ လၢအကပၣ်ဃုာ် တၢ်ဟ့ၣ်ဆိလၢညါ စဲးဖီကဟၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ, တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်, တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့, ဂံၢ်ဘါတၢ်အိၣ်ယၢၤဒီး သဲစးတၢ်စိကမီၤလုၢ်ဘၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့, အဝဲစံးဝဲဒၣ်, တၢ်တပျဲပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲစိာ်နုာ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်န့ၣ် အဘျုးအဖှိၣ်တအိၣ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ ကကဲထီၣ်က့ၤတၢ်အဆၢလၢ အခိၣ်ခံကဒါလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပဆိကမိၣ်လၢ ပှၤကညီတဖုဃီအံၤ, နီၣ်ဂံၢ်တခါဃီအံၤ, လၢအမ့ၢ် ၇ဝ,ဝဝဝအံၤ အကအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲအံၤ, နာ်သက့ အဝဲသ့ၣ်အကျါန့ၣ် ဟဲကိးဃုာ်ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိမ့ၢ်တန့ၢ်နီတဂၤလၢၤဘၣ်န့ၣ်, ကသံၣ်သရၣ်ဒီကထၢၣ်ကအိၣ်က့ၤပှဲၤဂၤလဲၣ်, အခဲအံၤန့ၣ်. ကသံၣ်သရၣ်ဒီကထၢၣ်လၢအဟဲဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤအမျးကယၤ ၅ဝ န့ၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်လံာ်ပတံအပူၤန့ၣ်ပာ်လီၤဝဲဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးဟဲကိးဃုာ်ဝဲဒၣ်. တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအဟဲကိးဃုာ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ် အိၣ်ထဲလဲၣ်. အိၣ်ဝဲ ၅ဝမျးကယၤ. နၢးစ် ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ဒီး ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲသူၣ်က့သးပှၢ် အပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအဟဲကိးဃုာ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်အိၣ်ထဲလၣ်. အိၣ်ဝဲဒၣ် သၢပူခံပူန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ထုးစှၤလီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အဂၤတခါန့ၣ်ပာ်လီၤဝဲတၢ်ပညိၣ်ဖဲ ပှၤဟးကသုၣ် ပှၤတၢ်မၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် (Working Holiday Makers) လၢအတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်ဘၣ်ဘျးလိာ်အသးဒီး ပှၤထၢၣ်ဝံချၢဖိ အလံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲခံနံၣ်တနံၣ်ဒီး သၢနံၣ်တနံၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်လိၣ်ဘၣ်လၢအအိၣ်ပာ်စၢၤ လၢကဖံးတၢ်မၤတၢ်ဖဲ ခိခိၣ်ဒူသဝီ ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် အကအိၣ်ဒံးဝဲ ဒ်အလီၢ်လီၢ်အသိး, နာ်သက့ ဆူမဲာ်ညါန့ၣ် တၢ်ကမၤဝဲအီၤဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ် နီၣ်ဂံၢ် အနီၣ်ထိၣ် လၢတၢ်ကဘုးတၢ်ဖး — တၢ်ဖီၣ်မဲသနူကျိၤကျဲန့ၣ်လီၤ.
လၢခံနံၣ်တနံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ကပာ်ပနီၣ်ဝဲနီၣ်ဂံၢ်တၢ်လီၢ် ၄၅,ဝဝဝ, ဒီး သၢနံၣ်တနံၣ်အဂီၢ်နီၣ်ဂံၢ်န့ၣ်ကမ့ၢ်ဝဲ ၅,ဝဝဝ — အဃိပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဖဲ ၃၈,ဝဝဝ ဃၣ်ဃၣ်, လၢအစှၤန့ၢ်အပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဒီးပှၤဟဲဟးသ့ၣ်တဖၣ်အလံာ်ခီကီၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ဆီတလဲအိၣ်ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် — လၢအမ့ၢ် တၢ်စးထီၣ်ဆှၢနုာ်လီၤဝဲဒၣ် ‘တၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ကဆဲးအိၣ်ဆိးအဂီၢ်တန့ၢ်ဘၣ်’—‘no further stay’ န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ဒီသဒၢဝဲဒၣ် တၢ်သုးဆီတလဲသးဆူ တၢ်ဃ့ထီၣ် ပတြီၤဆိလံာ်ခီကီၢ် — bridging visas အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်မၤဃံးထီၣ်တၢ်ဘျၢလၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အပူၤန့ၣ်, ပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး ပဒိၣ်အတၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ် ပှၤလၢတၢ်ကိးအီၤ ‘visa hopping’ သ့ၣ်တဖၣ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ဖဲအလံာ်ခီကီၢ်သးသမူဘူးကလၢၤအခါ ကန့ၢ်ဘၣ်လံာ်ခီကီၢ်တခါကဒီးအဂီၢ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲအတၢ်ဟးထီၣ်နုာ်လီၤဆူကီၢ်အဂုၤအဂၤတဘ့ၣ် ဝံၤဟဲက့ၤနုာ်လီၤအိၣ်ကဒါက့ၤန့ၣ်လီၤ.
လ့ၢ်ဘၢၣ်ကမၤဆူၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲသဲစးတၢ်ဘျၢလၢတၢ်ကမၤပတုာ်ကွံာ် ပှၤလၢအအိၣ်ဆိးတလၢကွံာ် တၢ်ဆၢကတီၢ် (Overstay) သ့ၣ်တဖၣ်, ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤအါထီၣ်ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအဂၤ ၁ဝဝ န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်အိၣ်လီၤဆီအလီၢ် လီၢ်လံၤလၢအဘူးဒီး မဲလ်ဘၢ ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်တၢ်လီၢ်လၢအဘူးဒီးကဘီယူၤသန့န့ၣ် တၢ်ကတ့အါထီၣ် လီၢ်မံအခါ ၂၅ဝန့ၣ်လီၤ.
ကိတိာ် ဘၢၢ်ခ် စံးဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်လီၤအီၤဒ်အံၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢ တၢ်မၤအီၤဒ်သိး ပှၤနုာ်ကီၢ်ဒီးခိသွဲဂ့ၢ်ဝီဘံၣ်ဘၢဝဲၤကျိၤ ICE-အက့ၢ်အဂီၤ တၢ်နုာ်လီၤဖီၣ်ဆူၣ်တၢ်အသိးဘၣ်.
“တၢ်လၢပမၤအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ယိယိဖိတခါလၢ ပကက့ၤကဒါဆူအပူၤကွံာ်လၢညါပအိၣ်ဆိးတ့ၢ်အီၤတချုးဖဲ ၂ဝ၁၅နံၣ် ဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတၢ်မၤတခါလၢ ပှၤထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲကွဲၤထံၣ်ဟူအပူၤ လၢအကဲထီၣ်အသးဖဲ ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤအသိးဘၣ်.”
