တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
တၢ်စးထီၣ်ကဒါက့ၤ တၢ်ဟးကွၢ်ဃု ပှၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးသး Dezi Freeman, လၢအမ့ၢ်ပိာ်ခွါတဂၤလၢ အပဒ့ၣ်ဟးဆှဲးအသးလၢပၢၤကီၢ်န့ၢ်ဝဲယဲၢ်လါလံန့ၣ်လီၤ.
Mr Freeman အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ်လၢအလိၤ လၢအမၤသံဝဲဒၣ်ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါခံဂၤ ဒီး မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ ပၢၤကီၢ် သၢဂၤတဂၤန့ၣ် နးနးကလဲာ် ဖဲလၢအပူၤကွံာ်တနံၣ် လါအီကၢၤအတီၢ်ပူၤ တၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်လံာ်လၢတၢ်ကဘၣ်လဲၤကွၢ်ဃုဖီၣ်တၢ်ဖဲ ဝံးထိရံယါ ခိခိၣ်တၢ်လီၢ် လၢအဘူးဒီး ဝ့ၢ်ဖိ Porepunkah အခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂သီ, မုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤ ဂီၤခီဂီၤဂီၤအခါန့ၣ်, ပၢၤကီၢ်လၢအသ့တၢ်ကူၣ်တရံးရဲၣ်ကျဲၤစဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်ဝဲအတၢ်ဃုကွၢ်တၢ်အသီ, လၢအက့ၤကဒါဝဲဆူ ကစၢၢ်ကလိကျါ လၢအဘူးဖဲ တၢ်ပာ်ကမၣ် Mr Freeman ခးဝဲဒၣ်ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဝံးထိရံယါပၢၤကီၢ် ပှၤဃိထံ သမံသမိးတၢ် Adam Tilley စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်စးထီၣ်ကဒါက့ၤတၢ်ကွၢ်ဃုတၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအသီန့ၣ်လီၤ.
“ပအိၣ်ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်ဒီး နယူစံၣ်လဲၣ်ကီၢ် ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢအဂ့ၤကတၢၢ်ဖဲအံၤ, လၢကမၤဝဲတၢ်ကွၢ်ဃုဃိထံတၢ်ဖဲ Mount Buffalo ဟီၣ်ကဝီၤ လၢအဘူးကတၢၢ်ဒီး တၢ်လီၢ်လၢတၢ်ကထံၣ်ဝဲဒၣ် Freeman န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဟးလူၤဃုဖီၣ်ပှၤအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါလၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲဝံးထိရံယါအပူၤ, ဒီး မ့ၢ်ဘၣ်တဲလၢတၢ်မၤရဲၣ်ကျဲၤလိၤလိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကွၢ်ဃုဖီၣ်တၢ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”
တနွံညါအံၤန့ၣ် တၢ်ကွၢ်ဃုတၢ်အံၤ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤပာ်အီၤယဲၢ်သီ ဒီး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါကပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်ကွၢ်ဃုဖီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် အါန့ၢ်ဝဲအဂၤ ၁ဝဝ, လၢအပၣ်ဃုာ် ပၢၤကီၢ်လၢ Search and Rescue Squad, Critical Incident Response Team, ထွံၣ်လၢအဟးကွၢ်ဃုတၢ်သ့စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒြိကဘီယူၤဖိကရူၢ်လၢအဟးကွၢ်ဃုတၢ်, ဃုာ်ဒီး ပှၤမုာ်သးမၤကလီ ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအကမၤသကိးတၢ်တပူၤဃီဒီး လီၢ်ကဝီၤပၢၤကီၢ်ဒီး ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟးကွၢ်ဃုတၢ်အံၤ ပာ်လီၤဝဲတၢ်ပညိၣ်ဖဲ Mount Buffalo National Park ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤ ၁.၃စကွဲ ကံလိမံထၢၣ်, လၢအအိၣ်ဘျးလိာ်အသးဒီး အပူၤကွံာ်တၢ်ကွၢ်ဃုၢ်အလီၢ်ဖဲလါဒံၤစဲဘၢၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဃိထံတၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ Tilley စံးဝဲဒၣ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤ တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဟဲဂ့ၤထီၣ်ဝဲဒၣ် နာ်သက့, တၢ်စးထီၣ်ကဒါက့ၤ တၢ်ဟးကွၢ်ဃုတၢ်အသီ လၢကထံၣ်န့ၢ် Mr Freeman အဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်အိၣ်သးလၢ အတာ်တၢ် အကီအခဲ အါမးန့ၣ်လီၤ.
“ပှၢ်တပှီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တီၣ်မး ယိာ်မး. ထီၣ်ကၠိ လီၤညၢၣ်အါမး. ဘၣ်တတီၤတီၤန့ၣ် မ့ၢ်နယီၢ်လီၤဘၣ် တၢ်မနုၤလဲၣ်မး နတသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်. နဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်သးသပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကွၢ်ဃုတၢ်တဘျီအံၤအပူၤန့ၣ် ပအိၣ်ဒီး ပှၤလၢအသ့ၣ်ညါ ကီၢ်စဲၣ် မ့တမ့ၢ် ခိခိၣ်လီၢ်ကဝီၤအံၤအဂ့ၢ် အဂ့ၤကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢကမၤစၢၤပှၤ, တချုးဖဲ တၢ်သံကွၢ်သံဒိးအံၤစးထီၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် ယတဲသကိးဘၣ်တၢ်ဒီး ယပှၤမၤသကိးတၢ်တဂၤ ဒီးအဝဲတဲဘၣ်ယၤ တၢ်အိၣ်သးန့ၣ် ကီဒိၣ်ထီၣ်, ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်ဖံးခိၣ်အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်ဖးဒိၣ်တခါလၢပှၤကိးဂၤဒဲးတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲလၢဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ အကူာ်အကျီ အါန့ၢ်အခါ ၂,ဝဝဝ ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ဂ့ၢ်အထိးဖိတခါန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ကျဲဝဲဒၣ် တၢ်မၤတၢ်ဃုကွၢ်တၢ်အသီအံၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဃိထံတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဝဲတၢ်ပညိၣ်လီၤဖဲဆၢကတီၢ်နၣ်ရံၣ်လၢအရ့ဒိၣ် ခံနၣ်ရံၣ် ဖဲလၢပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤကွၢ်ဃုတၢ်ဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်လၢအဘၣ်ထွဲဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ ဘၣ်ဃးတၢ်မၤကမၣ်မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤသွံၣ်ထံး အဂ့ၢ်တဂၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလၢ တိနိၣ်လိာ်သးဒီး ပှၤလၢတၢ်ပာ်ကမၣ်လၢအလိၤတဂၤအံၤအခါန့ၣ် ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ Vadim de Waart- Hottart လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၃၄နံၣ် ဒီး ပှၤဃိထံတၢ် မူဒါခိၣ် Neal Thompson လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၅၉နံၣ် ခံဂၤ ဘၣ်တၢ်ခးသံကွံာ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပိာ်ခွါလၢတၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ်အီၤလၢအခးတၢ်တဂၤအံၤ တၢ်ထံၣ်အီၤလၢခံကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲဂီၤခီ အနၣ်ရံၣ် ၁ဝ. ၄၅ မံးနံး ဖဲ Buckland River ထံကျိ မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤ ပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ ပှၤသ့ၣ်ညါထွဲတၢ် Jude Wilson အတၢ်တဲ, လၢအမ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤပိာ်ခွါတဂၤ လၢအနၣ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ခးကျိသီၣ်တထံၣ်ဖဲ ၁၂နၣ်ရံၣ် ၂၉မံးနံး မုၢ်ဆါခီန့ၣ်လီၤ.
“ပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၤတလၢကွံာ်. ယဟးထီၣ်ဖဲအံၤ ဒီးယဖံ ဒီး ယနၢ်ဟူကျိသီၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်ခံတထံၣ်. ယသးပူၤန့ၣ် ယဆိကမိၣ် အ့—မ့ၢ်မတၤဒုလဲၣ်. မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ် အဃိ ယဟးကွၢ်တရံးတၢ်. ဖဲလၢတၢ်လီၢ်ခံလၢန့ၣ်တကပၤန့ၣ် ညီနုၢ်န့ၣ် ပှၤခးတၢ်အိၣ် နာ်သက့ အဝဲသ့ၣ်သူဝဲဒၣ် ကျိ ရဲးဖၢၤ လၢနကနၢ်ဟူအသီၣ်ထွဲကဒီးတထံၣ်. နာ်က့အခဲအံၤန့ၣ် အကလုၢ်သီၣ်လီၤဂာ်ဒ်သိး ကျိလၢတၢ်တ့န့ၢ်အီၤဖဲဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဝံးထိရံယါပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤဃိထံတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်နာ်ဝဲဒၣ်လၢ Mr Freeman အံၤ အမ့ၢ်အိၣ်ဒံးဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်, ပိာ်ခွါလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၅၆နံၣ်တဂၤအံၤ တၢ်အိၣ်သးအိၣ်အါလၢအသးသမူတအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အဝဲသ့ၣ် အိးထီၣ်ပာ်ဒ်ဝဲဒၣ် တၢ်အိၣ်သးလၢ အကဲထီၣ်အသးသ့ဒ်ဝဲဒၣ်တနီၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် ပိာ်ခွါလၢတၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ်လၢအလိၤတဂၤအံၤ ဟးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤလံ, မ့တမ့ၢ် ဘၣ်တခီ ပှၤကပာ်ခူသူၣ်ဃးအီၤအိၣ်ဝဲတနီၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢတၢ်မၤကမၣ်သဲစးကွီၣ်မ့ၣ်ဂ့ၢ်ဝီ ဖဲ မးခွါရံး ဖၠၣ်စိမိၤ Dr Vince Hurley စံးဝဲဒၣ်, Mr Freeman အံၤအမ့ၢ်အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်, ကစၢၢ်ကလိ ပှၢ်မုၢ်သီထိအံၤ အကဒုးအိၣ်မူအီၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးတအိၣ်အါအါဘၣ်.
“လီၤတံၢ်တခါန့ၣ် အကဘၣ် ဂုာ်လိာ်ဝးလိာ်အသးဒီး မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိီၣ်တၢ်အီ မ့တမ့ၢ် ထံမ့ၢ်အိၣ်နာ်က့န့ၣ် အနီၣ်ကစၢ်တၢ်ကိၢ်သဝံကိၢ်သအူးန့ၣ် အကဘၣ်ကွၢ်ဃုမၤစှၤလီၤဝဲဒၣ်န့ၣ် လီၤတံၢ်လံ - တၢ်ဂ့ၢ်နီၣ်ကီၢ်လၢ ADF ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤဆိပာ်ဖဲတၢ်လီၢ်အံၤန့ၣ်, အကဟးကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်အိၣ်သးလၢအဝဲကအိၣ်မူဘၣ်အဂီၢ်ဒီး ဖဲန့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤတၢ်လီၢ်အံၤအပူၤ အကအိၣ်မူဘၣ်ဝဲ တနံၤအဂီၢ် မ့ၢ်အကလိၣ်ဘၣ်ဝဲ ခဲလိရံး ထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်နီၣ်နီၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်လဲၤစိာ်ဃုာ်ဒီး နယူဆီၣ်သ်ဝံ ထွံၣ်ကွၢ်ဃုတၢ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် — မ့ၢ်ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ပိာ်ခွါအံၤသံလံ, မ့ၢ်တၢ်တခါလၢ အတလီၤကမၢကမၣ်လၢယဂီၢ်ဘၣ်.”
ပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အၢၣ်လီၤပာ်အသးလၢ အမ့ၢ်တထံၣ်န့ၢ် Dezi Freeman တစုန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တပာ်ပတုာ် အတၢ်ကွၢ်ဃုအံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
