ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ခဲကနံၣ်အံၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ ရ့ၣ်နီၣ်သိကျးတနီၤနီၤန့ၣ် သိတအိၣ်လၢၤဘၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ တၢ်လီၤသးအ့န့လၢပှၤနီသိလ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တချုးဖဲလၢ ပဒိၣ်ပှၤကူၣ်လိာ်တၢ်ကရၢ အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဃး သိတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်ဘၣ်အခါ ခွံစလဲဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး, James McGrath စံးဝဲဒၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်အံၤ ဖျါလၢ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတအိၣ်နီတမံၤဘၣ်. ဟးဝ့ၤဝီၤဝဲသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ. အလီၢ်အိၣ်လၢပကဘၣ်မၤန့ၢ်သိလၢ တၢ်ကနီထီၣ်စဲးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒီး ပကဘၣ်မၤစှၤလီၤကွံာ် သိဒွဲၣ်ခိသွဲန့ၣ်လီၤ. ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်ဧၢ, တၢ်ဟ့ၣ်လီၤနၤစ့န့ၣ်လၢနကဘၣ်မၤတၢ်မၤအံၤအဂီၢ်လီၤ. ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်နတၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲတနီၤ.”
ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်ဘၣ်တၢ်ဆီသနံး လၢပှၤထီဒါတၢ်ကရၢဒီး ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ် လၢအကမၤတၢ်တတခါခါ ဒီး တၢ်မၤစှၤလီၤသိဒွဲၣ်ခိသွဲန့ၣ်လီၤ.
ပဒိၣ်ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်ကရၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဝံၤန့ၣ်, Anthony Albanese ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲလၢ ပဒိၣ်ကမၤစှၤလီၤဝဲခိသွဲ လၢရ့ၣ်နီၣ်သိဒီး သိဒွဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် သၢလါန့ၣ်လီၤ.
“တနံၤအံၤန့ၣ် ပမၤဘၣ်လီၤက့ၤသိအပှ့ၤ မ့ၢ်လၢ ပနၢ်ပၢၢ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်သနံးဒိၣ်မးအဃိန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါစ့ၢ်ကီးပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢ အဒိးကမျၢၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢ သ့သ့ၣ်တဖၣ်, ကဒိးဝဲဒၣ်အီၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤစၢၤ တၢ်ကတီၤ သိဒွဲၣ် လၢ ဟီၣ်ကဝီၤဒီး စဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်လၢ အလိၣ်ဘၣ်ဝဲသိဒွဲၣ်သပှၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယသ့ၣ်ညါဘၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ, လီၢ်ကဝီၤတနီၤနီၤန့ၣ် မၤဝဲတၢ်မၤနီၣ်ကီၢ် လၢအမၤစှၤလီၤ တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ် အဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲဝ့ၢ်ဒိၣ်ဝ့ၢ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပသူသိဒွဲၣ်မ့ၢ်စှၤလီၤန့ၣ်, ပဆှၢသိသ့ၣ်တဖၣ်ဆူ ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ လၢတၢ်ဆီၣ်နံးဘၣ်အီၤနးမးသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ် ကန့ၢ်အါဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ပဒိၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ တၢ်မၤစှၤလီၤသိအပှ့ၤအံၤအဃိ တၢ်တယာ်လၢ အကမၤစှၤလီၤသိအပှ့ၤ, လၢအမ့ၢ် သိတလံထၢၣ်န့ၣ် အပှ့ၤကစှၤလီၤ ၂၆.၃ စဲၣ် (ပၠါ) န့ၣ်လီၤ. ဒီးပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအမ့ၢ်ပှ့ၤပၢနုာ်လီၤသိ ၆၅ လံထၢၣ်အခါ ကပာ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဝဲစ့ ၁၉ဒီလၣ် န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအသီတခါအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်ကပတုာ်ကွံာ် တၢ်ထၢကျဲမုၢ်အဘူးအလဲ လၢသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်သၢလါန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပာ်လီၤနီၣ်ထိၣ်နီၣ်တဲာ်အံၤခဲလၢာ်န့ၣ် တၢ်မုၢ်လၢပာ်လၢ အကလီၤလၢဝဲ စ့တိာ်ကျဲၤ လၢအအါန့ၢ် ဒီလၣ် ၂.၅ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers, စံးဝဲဒၣ်, တၢ်သူတၢ်စွဲအံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟံးမူဒါ လၢတၢ်လိၣ်ဘၣ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဟီၣ်ခိၣ်အဂၤက့ တၢ်ကဲထီၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ တၢ်အိၣ်သးလၢအလီၤဘၣ်ဖဲပလိၤန့ၣ် ပတဃုထၢအီၤဘၣ်, နာ်သက့ ပဃုထၢလၢပကဘၣ်ခီဆၢအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢကဘှါရှဲ မ့တမ့ၢ် ကကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ် တၢ်ဆီၣ်သနံးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် တၢ်လၢပမၤသ့န့ၣ်ပကမၤဝဲဒၣ်အီၤ, ဃုာ်ဒီးကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ်, ပကမၤသကိးတၢ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. အဃိ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤစၢၤတစိၣ်တလီၢ်, လၢအဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်, ပှဲၤဒီးတၢ်ဟံးမူဒါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤဘၣ်ဃးဝဲဒီး တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ် တၢ်ဆီၣ်သနံးလၢ အဘၣ်ဝဲဒၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ် အစ့တိာ်ကျဲၤ, လၢအမ့ၢ်ထုးစှၤလီၤကွံာ် သိဒွဲၣ်အပှ့ၤတနီၤန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့မ့ၢ် ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အဂ့ၢ် ဒ်သိး Richard Holden န့ၣ်အဝဲစံးလၢ, တၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤကွံာ် သိဒွဲၣ်ခိသွဲန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်သဖှိထီၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်ကိၢ်ဂီၤ, လၢအကအိၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤထီၣ်စ့သိၣ်သွံဒီး စ့အ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“အမ့ၢ်ကီခဲထဲလဲၣ်နာ်က့န့ၣ် ပလိၣ်ဘၣ်အီၤ, ဒီး ပနၢ်ပၢၢ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး ဟံၣ်ဒူၣ်ကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်သနံး, လၢကပာ်အါထီၣ်တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤဖဲသနူအံၤအပူၤ, အလီၢ်န့ၣ်, ပကဘၣ်ထုးထီၣ်ကွံာ်တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤဖဲသနူအံၤအပူၤ, ဒီးတၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤ သိအပှ့ၤအဃိ တၢ်သူအီၤကအါထီၣ်, အတစှၤလီၤဘၣ်. အဃိတၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ကမၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်မ့ၢ်မၤအီၤထဲသၢလါဧိၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့အါမးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢခိၣ် Angus Taylor ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤ သိ ခိသွဲ စးထီၣ်လၢအပူၤကွံာ် မုၢ်ဖီဖး—မုၢ်ယဲၢ်နံၤန့ၣ်လံ, ဒီး ဖဲမုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤအနံၤန့ၣ် အဝဲ ပာ်တၢ်ကမၣ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်လၢအမ့ၢ်ပှၤတီခိၣ်ရိၤမဲတၢ်အဂံၢ်စၢ်, ဖဲလၢထံကီၢ်အံၤဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးတၢ်တတၢၤတနါ တၢ်ကီတၢ်ခဲအခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲကတိၤတၢ်ဖဲတၢ်သံကွၢ်စံးဆၢ အတၢ်ဆၢကတီၢ်အခါ, ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ ပှၤပၢၤစ့ Tim Wilson စံးလၢ တၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤတၢ်အပှ့ၤအံၤ ကဒုးအါထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢထံကီၢ်အဂီၢ် လၢအမ့ၢ် ထံကီၢ်အံၤ ဒ့ၣ်ကမၣ်ကအါထီၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢအတဒ်သိးဒီးကရၢစၢဖှိၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်န့ၣ်, ခီဖျိလၢပဒိၣ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤခိသွဲအဃိ စ့သိၣ်သွံတအိၣ်အါထီၣ်ဘၣ်န့ၣ် ပဒိၣ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤကသ့ဧါ.”
Dr Chalmers တဲဘၣ်ဝဲဘျီၣ်ဒိၣ်လၢ တၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကရဲၣ်ကျဲၤအီၤပှဲၤဒီးတၢ်ဟံးမူဒါ မူးမူးနီၣ်နီၣ် ဖဲစ့တိာ်ကျဲၤလၢအကဟဲကဒါတဘျီအပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘျီၣ်ဒိၣ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ, တၢ်ဆၢကတီၢ်စှၤန့ၢ်လွံၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လံ စ့အပိၣ်လၢ အလီၤလၢ ဒီလၣ် ၁၁၄ဘံလယၢၢ်, တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ တၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်န့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ဟံးမူဒါဂ့ၤဂ့ၤ လၢပှၤထီဒါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တိၢ်နီၣ်အီၤတဘၣ် ဘၣ်. ဖဲလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်စ့ဖဲစ့တိာ်ကျဲၤအပူၤတခီန့ၣ်, အခဲအံၤ လါမးရှးကလၢၤလီၤ. စ့တိာ်ကျဲၤန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲလါမ့ၤခံနွံတနွံအပူၤ, ဒီးပကဆဲးမၤဝဲတၢ်ဆၢတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ကူၣ်ထီၣ်ဖးလီၤလၢအပှဲၤဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်ထံတၢ် ခံခီယၢ်ခီလၢအအိၣ်ပှဲၤဒီး ကျိၤကျဲမူးမူးနီၣ်နီၣ်, နာ်သက့ ကမ့ၢ်ဝဲကျိၤကျဲလၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ်ပာ်သးကျၢၤမုဆှု လၢအမ့ၢ် တၢ်သကဲးပဝးအဂ့ၤတခါ ဖဲပဒိၣ်လၢ အအိၣ်ဒီး တၢ်ဟံးမူဒါဒီးတၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.”
ပဒိၣ်န့ၣ် အခဲအံၤ စးထီၣ်ဆှၢနုာ်လီၤ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူသဲစးတၢ်ဘျၢတခါဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ ဒ်သိးကပျဲ တၢ်ဟံးထီၣ်ကျိၣ်စ့တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒီးတၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအါထီၣ်သိဒွဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကတီၢ်ဖဲ သိအပှ့ၤတၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤတအိၣ်ဘၣ်ဒီး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအိၣ်လၢ တၢ်ဆှၢသိပီးလီ ပျံၤကွီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အခါ, ဂံၢ်သဟီၣ်ကိတိာ် Chris Bowen စံးဝဲဒၣ် သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤ အကရဲၣ်ကျဲၤဘှါရှဲန့ၢ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢအဟဲအိၣ်ထီၣ်ဒီး ပှၤဆှၢနုာ်လီၤသိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူသဲစးတၢ်ဘျၢလၢတၢ်ဆှၢနုာ်လီၤန့ၣ် အဝဲကိးအီၤလၢ တၢ်နုာ်လီၤကျဲၤဃူကျဲၤဖိးတၢ်ဖဲတၢ်ဘၢၣ်စၢၤလၢအရ့ဒိၣ်တခါ, ဒီး စံးဝဲဒၣ်လၢ ပဒိၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး ဂံၢ်သဟီၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲန့ၣ် ခါပာ်စၢၤလံဝဲဒၣ်အခီၣ်ခါဆူမဲာ်ညါတခါလံန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အံၤ ဒ်ယံၤထီၣ်န့ၣ်, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ် အကနးဒိၣ်ထီၣ်. ဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ် တၢ်တတၢၤတနါအံၤ ဆဲးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်တာ်တၢ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်, အဃိန့ၣ် ပကဆဲးမၤဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအသီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တနံၤအံၤန့ၣ်, ပလဲၤအီၤဆူမဲာ်ညါတပတီၢ် ဒ်သိးကမၤလီၤတံၢ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်သးန့ၣ်လီၤ.”
တကတီၢ်ဃီန့ၣ်, Mr Albanese ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ကဒီးဝဲထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသီတဘျီကဒီး, လၢအသုတဘၣ်ကိၢ်သူၣ်ဂီၤသးပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်အါတလၢကွံာ်အခၢးတဂ့ၤ, ဒီး စံးဝဲဒၣ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ်န့ၣ် သိဒွဲၣ်ပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲကူကူယၢယၢဒံးန့ၣ်လီၤ.
အခဲအံၤန့ၣ် ဝံးထိရံယါဒီး ထဲးစမ့နံယါ ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢ အပျဲပှၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိးကလီဘၣ်ဝဲ လ့ၣ်မ့ၣ်အူ, ဘးစ် ဒီး ထြဲး အဃိ, ပဒိၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်သ့န့ၣ် ဖဲအလဲၤဖံးလဲၤမၤတၢ်အခါန့ၣ် အကသူဝဲဒၣ် ဘးစ်ဒီး လ့ၣ်မ့ၣ်အူ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးလၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးလဲၤဝဲဒၣ်ဒ်သိး အဝဲသ့ၣ် Easter တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အသိး သ့ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ပအဲၣ်ဒိးလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးမုာ်လၤသးခုဘၣ်အဝဲသ့ၣ် Easter ဒီး တၢ်ဆဲးပာ်ဝဲဒၣ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်ဆဲးလဲၤဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဆၢကတီၢ်အရ့ဒိၣ်တခါလၢ တၢ်ဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီအလီၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ဒိးသန့ၤအသးဒီးတၢ်အံၤဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်ဃုာ်ဒီး Easter မုၢ်နံၤစီဆှံအဂီၢ်စ့ၢ်ကီး မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအရ့ဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
