လီခၢၣ်သးစ့တၢးစံးလၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤမၤတၢ်မၤဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါမးတနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်

ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

အီစထြ့လယါကီၢ် စ့သိၣ်သွံအလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ် ဖဲလါမ့ၤအတီၢ်ပူၤ စှၤလီၤပာ်ဝဲဒၣ် ၄မျးကယၤ, ဒီးအခဲအံၤန့ၣ်စှၤလီၤကဒီးဝဲဒၣ်တုၤလၢ ၃.၈ မျးကယၤအဃိ မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒ်လၢ တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်စၢၤအီၤတဆဲးဖိန့ၣ်လီၤ.

သိဒွဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပှ့ၤလီၤအံၤ အါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ် သိအပှ့ၤလီၤ ဒီး ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် ထုးစှၤလီၤန့ၢ်သိအပှ့ၤ တစိၢ်တလီၢ် အဃိန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ စ့သိၣ်သွံန့ၣ် အိၣ်ထၢၣ်ဂၢၢ်ဝဲအသးဖဲ ၃.၆ မျးကယၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers စံးဝဲဒၣ်, နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအံၤပာ်ဖျါဝဲဒၣ် စ့သိၣ်သွံအံၤ သုးဝဲအသးဆူကျဲလၢအဘၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ.

“ပသ့ၣ်ညါလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒ်ဝဲဖဲ တၢ်ဆီၣ်သနံးအဖီလာ်, ပသ့ၣ်ညါလၢ စ့သိၣ်သွံအံၤအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်အါန့ၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးအီၤအသိး, တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ဖဲ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သး ဒီး အပူၤကွံာ်ခံနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်တဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ပသ့ၣ်ညါအီၤ နာ်သက့ ဖဲတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒၣ်လဲာ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢ ပအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲ အပတီၢ်အံၤအဃိ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါတခါ, ခီဖျိလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အဂၤခီတက့ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအဃိ ပမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အပူၤ တၢ်တာ်တၢ်ဒီး စ့သိၣ်သွံ ဆဲးအိၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်န့ၣ် ပပာ်ပနီၣ်အီၤ နာ်သက့, စ့သိၣ်သွံအံၤ စှၤလီၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးလၢပမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအဃိ တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကစီၣ်လၢအဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.”

ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ အပှၤပၢၤစ့ Tim Wilson စံးဝဲဒၣ် ပဒိၣ်အံၤ ဖီၣ်ဂၢၢ်စ့သိၣ်သွံအတၢ်အိၣ်သးတန့ၢ်ဘၣ်.

“မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်အပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ် ဒီး ဖဲအဝဲသ့ၣ်လ့ၣ်ဆီၣ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် ဃၤဂီၤဂီၤဖိအပူၤန့ၣ် န့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဖိတၢ်လံၤထဲတဆဲးဖိ, တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးစ့သိၣ်သွံန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပဒိၣ်အံၤ ဖီၣ်ဂၢၢ်စ့သွၣ်သွံအံၤတန့ၢ်ဘၣ် အမဲာ်ညါန့ၣ် သးစဲလၢတၢ်သူတၢ်စွဲအဃိန့ၣ်လီၤ. ပဒိၣ်အံၤတၢ်မုာ်ဘၣ်အီၤလၢ အဆဲးတိဆဲးခွဲးတၢ်လၢ စ့သိၣ်သွံအဂီၢ်, စ့သိၣ်သွံအဖီခိၣ်န့ၣ် ထၢဝဲခိသွဲ ဒီး ဖဲန့ၣ်ဝံၤဘျီ သူဝးတရံးဝဲဒၣ် စ့သိၣ်သွံအံၤတဘျုးဘျီ လၢအမ့ၢ် တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အစ့ထၢၣ်န့ၣ်လီၤ.”

ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ဂ့ၢ်ဝီ Saul Eslake ဃိထံသမံသမိးဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးလၢခံကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“စ့သွၣ်သွံအံၤ အကကတၢၢ်ကွံာ်ဒီး လီၤတုၤဝဲဒၣ်ဖဲ ၂. ၅ မျးကယၤ ဒ်သိးလီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအဂီၢ် အကဘၣ်ဒ်ဝဲဖးယံၤဒံးနာ်သက့, နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒ်လၢ တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤတစဲးဖိ, အဃိ မၤန့ၢ်အါထီၣ်တၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤလၢအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်န့ၢ်ဝဲတစဲးတမွဲးန့ၣ်လီၤ.”

တချုးဖဲဆူမဲာ်ညါတလါ တၢ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ်ဒီး စ့အ့ၣ် အလုၢ်အပှ့ၤဒ်ဘၣ်န့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်အံၤ လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး ကထိၣ်ကွၢ်စီၤကွၢ်ဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအမဲာ်ညါန့ၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး—RBA ထံၣ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံး တၢ်ဂ့ၢ်ကီတခါန့ၣ်လီၤ.

အဆိကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤထီၣ်လဲၣ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါဒံအါဂၤ တသ့ၣ်ညါဝဲဘၣ်.

ပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးအပူၤတဝာ်ဘျဲၣ်န့ၣ် နာ်ဝဲလၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ အဒုးအါထီၣ်စ့သိၣ်သွံ, မၤလီၤအါထီၣ်ဝဲဒၣ်စ့အလုၢ်အပှ့ၤ.

လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးပှၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ်ဒိၣ် Michele Bullock စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး တၢ်ဂ့ၢ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံန့ၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် တနၢ်ပၢၢ်အီၤရှဲရှဲဘၣ်.

“အတမ့ၢ်တၢ်လီၤကမၢကမၣ်လၢယဂီၢ်တခါဘၣ် ခီဖျိလၢ ဖဲစ့သိၣ်သွံအိၣ်အါထီၣ်န့ၣ် စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤထီၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အဂုၤအဂၤတခါန့ၣ် ယဆိကမိၣ်ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီး တၢ်ဟံးလိၢ်စ့လၢတၢ်ပှ့ၤဟံၣ်အဂီၢ် ဒီး အစှၤကတၢၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကထံၣ်ဝဲဒၣ် စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤထီၣ် ဒီး တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ် - ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်အဝဲန့ၣ်အတမ့ၢ်တၢ်နီၣ်ကီၢ်ဘၣ်. တၢ်လၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ခီဆၢ စ့သိၣ်သွံအတၢ်ဟဲအါထီၣ် — အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်စ့သိၣ်သွံ (ဒုးလီၤအါထီၣ်စ့အလုၢ်အပှ့ၤဘၣ်).”

စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤ ဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တခါလၢ တၢ်ပာ်လီၤအီၤဒ်သိး တၢ်မၤကဘဲးလီၤ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ဒီတခါ အတၢ်သူတၢ်စွဲန့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အဂ့ၢ် Michael Hoare စံးဝဲဒၣ် မ့ၢ်ကွၢ်လၢ ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ် အါမးအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤကွံာ် တၢ်ပှ့ၤသူတၢ်, လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ အဝဲသ့ၣ် အနီၣ်ကစၢ်တဂၤစုာ်စုာ် တၢ်ဆၢတဲာ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

“လၢပှၤသူစွဲတၢ်ဖိအါမးအဂီၢ် စ့ဟံးလိၢ်လၢတၢ်ပှ့ၤဟံၣ်အဂီၢ် လၢအဘၣ်က့ၤဟ့ၣ်လီၤကဒါက့ၤဝဲန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤအီၤတန့ၢ်ဘၣ်, စ့လၢအဝဲသ့ၣ်ပာ်အီၤလၢ တၢ်အုၣ်ကီၤအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ထံပှ့ၤ မ့ၣ်အူပှ့ၤ တၢ်အဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤဝဲတန့ၢ်ဘၣ် အဃိ ဘၣ်ဒီၣ်တဲာ်စှၤလီၤဝဲဒၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် အတၢ်သူတၢ်စွဲ လၢအနီၣ်တဂၤ တၢ်လိၣ်ဘၣ် တၢ်ဆၢတဲာ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.”

Saul Eslake စံးဝဲဒၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် တသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တမံၤလၢ တၢ်နၢ်ပၢၢ်အီၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

“မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤ ပှၤအီစထြ့လယါ ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိးလၢအထံၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် ယတကပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤပာ်အီၤတၢ်မၤလိဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတဖး မ့တမ့ၢ် တဒိကနၣ်ဝဲဒၣ် ကျိၣ်စ့သနူဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ထီဘိဘၣ်, တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်အီၤအါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်အပှ့ၤထီၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်အီၤ တဘျီလၢ်လၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူ တၢ်ဆါလီၤသိအကျးအလီၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအဖၠါပူၤအခါ, မ့တမ့ၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ တလါတဘျီ တၢ်အဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဒီး လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢးမၤအါထီၣ်ဝဲစ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤ, အဃိတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး တၢ်ဂ့ၢ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံအဘၢၣ်စၢၤ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် တနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်တမံၤလၢ နၢ်ပၢၢ်ဘၣ်အီၤသ့န့ၣ်လီၤ.”

ပှၤပၢဆှၢတၢ်အခိၣ်ဒိၣ် Bullock စံးဝဲဒၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး ကဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအမ့ၢ် ကျိၣ်စ့သနူကျိၤကွာ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤတၢ်မၤဒ်လဲၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ရှဲပၠးအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဆူမဲာ်ညါတဝီ တၢ်ဆၢတဲာ် စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ် လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါကရူၢ် ကမၤဝဲဒၣ်အီၤ ဖဲဆူမဲာ်ညါတလါ စးထီၣ်သီအခါန့ၣ်လီၤ.