ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ပိာ်မုၣ်လၢအဘျးစဲလိာ်အသးဒီး Islamic State ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအဝဲသ့ၣ် ဖဲလၢအဟဲက့ၤကဒါလၢ ဆံရံယါဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟဲက့ၤတုၤလီၤဝဲဒၣ် ဒ်သိးဒီး အီစထြ့လယါဟံၣ်ဖိဃီဖိအကရူၢ်တဖုအသိး, လၢအပၣ်ဃုာ် ဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအတၢ်ဘၣ်ဘျးအိၣ်ဒီး ပှၤလၢအကိးလီၤအသးလၢ IS ကရူၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ ခံဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ပိာ်မုၣ်လၢဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်အပူၤ, သးနံၣ်အိၣ်ဝဲ ၃၅နံၣ်တဂၤ ဒီး ၃၁နံၣ်တဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဟံးအီၤဂ့ၢ်ဝီ တၢ်လိာ်ကွီၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒီး တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢလၢပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအစၢၤအသွဲၣ်အလိၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် တၢ်မၢကဲကုၢ်တၢ်, လၢအမၤကမၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ဆံရံယါကီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပိာ်မုၣ်ခံဂၤလၢာ်အံၤ တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်လၢ ကဘၣ်လဲၤထီၣ်ဝဲတၢ်မူးတၢ်ရၢ်အံၤဖဲစံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ဘျီၣ်အပူၤ လၢတၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ တၢ်လိာ်ကွီၣ် တဘျုးခါအဂီၢ်, တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢတခါစုာ်စုာ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤမၣ်သ့ဝဲဒၣ် လၢဘၣ်လီၤဃိာ်ပူၤ အအါကတၢၢ် တုၤလၢ ၂၅နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ပိာ်မုၣ်အဂၤတဂၤလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၃၂နံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ကွံာ်အီၤဖဲဆ့ၣ်ဒနံၤ လၢအဘၣ်တၢ်လိာ်ကွီၣ်အီၤဒီး တၢ်နုာ်လီၤဆူကီၢ်ပူၤ လၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဆိးဖဲတၢ်လီၢ်လၢ တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်သိး တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဝီၤဒိၣ်အလီၢ်ဒီး တၢ်လဲၤဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်ဒီး ISIS န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိာ်ကွီၣ်ခံခါလၢာ်အံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကမၣ်သ့ဝဲဒၣ် လၢဘၣ်လီၤဃိာ်ပူၤ အအါကတၢၢ်တုၤလၢ အနံၣ် ၁ဝန့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ်— AFP ပှၤထီဒါတၢ်မၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးသနူ ပၢၤကီၢ်ခိၣ် Stephen Nutt စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဟံးအရ့ တၢ်လိာ်ကွီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤပိာ်ထွဲဝဲဒၣ် ပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအနံၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်ဝးတရံး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ် တၢ်စးထီၣ်တ့ၢ်အီၤလၢ ၂ဝ၁၅နံၣ် အခါလံ... တၢ်လၢယတဲအီၤသ့ခဲလၢာ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပူၤဖျဲးလၢပှၤတဝၢအဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလၢအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါဒီး ဝဲၤကျိၤကရူၢ်ကရၢခဲလၢာ်လၢအပၣ်ဃုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲတနွံအံၤစးထီၣ်သီအခါန့ၣ် ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲဒၣ်လၢ ကရူၢ်အံၤ သ့ၣ်ဖးပှ့ၤပာ်လံဝဲဒၣ် ကဘီယူၤလဲမးသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese ဆဲးတဲဝဲလၢ ဘၣ်ဃးဒီး အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဟဲက့ၤနုာ်လီၤအံၤန့ၣ် ပဒိၣ်တၢ်ပၣ်ဃုာ်ဟံးမူဒါတအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤတကရူၢ်အံၤန့ၣ် ပဒိၣ်မၤစၢၤတ့ၢ်အီၤတအိၣ်ဘၣ်ဒီး ခါဆူညါန့ၣ် တမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်. ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢ အမၤတၢ်ဃုထၢအၢအၢသီသီ လၢအလဲၤဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်ဒီး ပှၤမၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးတၢ်ကရၢကရိလၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီဒီး ပာ်လီၤဝဲအဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဖဲတၢ်အိၣ်သးလၢ အနးတလၢကွံာ်အခၢးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ညီနုၢ်တၢ်ကိးစ့ၢ်ကီးအဝဲသ့ၣ်လၢ 'ISIS brides' အါစ့ၣ် တလးမူးပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအသ့ၣ်ညါထံၣ်လိာ်တ့ၢ်အသး မ့တမ့ၢ် အတၢ်ဘျးစဲအိၣ်နီၣ်ကီၢ်ဒီး IS ကရူၢ်လီၢ်လံၤ ပှၤဖီၣ်စုကဝဲၤဖဲဆံရံယါအပူၤန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢ ၂ဝ၁၉နံၣ် IS ကရူၢ်လီၤပျီၢ်ကွံာ်ဖဲဆံရံယါဝံၤအလီၢ်ခံ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်ဖဲ al-Roj တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အဒဲကဝီၤအပူၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ဆံရံယါ ကလံၤစိၤတကပၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးဒီး ပိာ်မုၣ်ဒီးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအတၢ်ဟဲက့ၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ် လၢအမ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒီးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢသ့အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
Nationals ကရၢ ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး Bridget McKenzie တဲဘၣ်ဝဲ Nine တၢ်ကစီၣ်သန့ Today Show အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ပဒိၣ်ကြၢးထုးသံကွံာ်အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဟဲက့ၤနုာ်လီၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဒီးပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဝဲသပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ… လၢထံကီၢ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်န့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါ ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ ပဒိၣ်တထုးသံကွံာ်အဝဲသ့ၣ် လံာ်ပိာ်ကျဲဘၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဒ်သိးအီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိး, ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဂ့ၢ်ဝီဝဲၤကျိၤ ကိတိာ် Tony Burke စံးဝဲဒၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တြီအဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဟဲက့ၤနုာ်လီၤအံၤ ပဒိၣ်မၤတၢ်သ့ အိၣ်ထဲတဆံးတက့ၢ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ.
“ထံကီၢ်တဘ့ၣ် အထံဖိကီၢ်ဖိတဂၤ ဟဲက့ၤနုာ်လီၤဆူအထံအကီၢ်ပူၤတန့ၢ်ဘၣ်အဂီၢ် တၢ်တြီတံာ်လၢတၢ်မၤအီၤန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီး အနီၣ်ထိၣ်နီၣ်တဲာ် ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. အခဲအံၤ သဲစးလၢအအိၣ်ဒီးပှၤန့ၢ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ထဲလၢ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ တၢ်ကထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤတစိၢ်တလီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တြီတံာ်အဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် ယဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်တဘျီ, ဒီး ဖဲယဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အံၤအခါန့ၣ် ယမၤထွဲအီၤတဘျီဃီ, ဒီး တၢ်ကလုၢ်လၢအမ့ၢ် တၢ်ဘၣ်ထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤန့ၣ် အိၣ်ဒံးဝဲဒ်အလီၢ်လီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကမၤအသးဒီး ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် တဒုးသ့ၣ်ညါလီၤဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဒ်ဘၣ်, ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါတက့ၢ် မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖဲ ဃိာ်တၢ်ဒုးဃာ်အလီၢ် လၢအတၢ်အိၣ်သးနးဒိၣ်မးဒီး ဘၣ်အိၣ်တပူၤဃီဒီးပှၤတၢ်ထံၣ်တခီတၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်လၢ အကလိၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ လၢအကနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါပှၤကရူၢ်ကရၢအပူၤအဂီၢ်, ဒီး AFP ပၢၤကီၢ်ခိၣ် Krissy Barret စံးဝဲဒၣ် ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤတနီၤန့ၣ် ကလိၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢတၢ်ကမၤလီၤမၢ်ကွံာ် အဝဲသ့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ်တခီတၢၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ ခၢၣ်စးသဘျ့ David Pocock တဲဘၣ်ဝဲ Nine တၢ်ကစီၣ် Today Show အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ခီဖျိလၢ အမိၢ်အပၢ်တၢ်ဆၢတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိ ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်တကြၢးလၢတၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢပကဘၣ်နီၤဖးအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဒိၣ်တုၤခိၣ်ပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် လၢအကဟးထီၣ်ဆူထံချၢကီၢ်ချၢအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်မၤဒၣ် အနီၣ်ကစၢ်အသးတသ့ဘၣ် အဃိတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် ယဆိကမိၣ်လၢ ပကဘၣ်နီၤဖးအီၤန့ၣ်လီၤ. ပအဲၣ်ဒိးလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဟဲက့ၤကဒါဆူအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ, လၢပကမၤလီၤမၢ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးတခီတၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ပကလဲၤပာ်အီၤဆူဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်အဂၤတတီၤဝံၤမး အလီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ကြၢးဘၣ်မ့ၢ်လၢ အကဟဲက့ၤ ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး သဲစးတၢ်ဘျၢဖဲအံၤဒီး မၤလီၤမၢ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ထံၣ်တခီတၢၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲအံၤန့ၣ်လီၤ. အဃိန့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဘၣ်ဃးဒီးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသးဟးဂီၤသပှၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိ, ဒီး မ့ၢ်လီၤ, ပဟံးအဝဲသ့ၣ်ဂ့ၢ်ဝီန့ၢ်ဝဲလၢလၢပှဲၤပှဲၤ, နာ်သက့ အီစထြ့လယါဖိဒံဖိသၣ်န့ၣ် ကြၢးဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ခံဘျီတဘျီန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဝဲၤကျိၤကိတိာ် Jason Clare စံးဝဲဒၣ် လၢပှၤဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ IS ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ပဒိၣ်အံၤ လ့ၤတက့ၤ အတၢ်သးကညီၤတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် ပနၢ်ပၢၢ်အီၤ, နာ်သက့ ဖိဒံဖိသၣ်န့ၣ် အတၢ်ကမၣ်တအိၣ်ဘၣ်, ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒူၣ်ဒီးတဒူၣ် အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
“ဖိသၣ်န့ၣ် အမိၢ်အပၢ်ကဘၣ်မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဃုထၢအီၤတသ့ဘၣ်ဒီး ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ ဖိသၣ်တကြၢး ထံၣ်အီၤဘၣ်, တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိအပူၤန့ၣ် အကအိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ် ဖးယံၤဖိညါ, အဃိ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် ကဘၣ်မၤဒီး အလီၢ်အိၣ်လၢကဘၣ်မၤဝဲတၢ်ဂ့ၢ်လၢအရ့ဒိၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”
