ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤ Socceroos—စီၤခၢၤရူ အတၢ်မၤနၢၤထီၣ်ဘးဆိဆိအံၤ, ဆဲးကပီၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ကပီၤလၢ အီစထြ့လယါကီၢ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးအတၢ်ဃဲၤပူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး လၢအဟဲန့ၢ်ဖဲ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်ဝဲတၢ်လိာ်ကွဲအံၤဖဲ ပျဲၢ်စီၣ်လၢအဂ့ၤအကတၢၢ်အဖီခိၣ် - အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဃဲၤပူ, လၢအတဲဘၣ်ပှၤ ခီဖျိ အီစထြ့လယါဖျၢၣ်ထူကရူၢ်အပှၤလိၣ်ကွဲဖိသၢဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
အဝဲသ့ၣ်တဲဝဲဒၣ်ပှၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ်အိၣ်ဒီးအနီၣ်ကစၢ်တၢ်ဃဲၤပူဒၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤအါဒံအါဂၤအဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ဃဲၤပူအံၤ အကလုၢ်သီၣ်န့ၣ် စးထီၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိး, စီၤခၢၤရူ ပှၤထူဖျၢၣ်ထူ Milos Degenek တဲဘၣ်ဝဲ SBS ပီးတူးကံးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ဖဲတနံၣ်အံၤစးထီၣ်သီအခါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “ဖဲ ၁၉၉၅ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဆၢကတီၢ်, ပဃ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဆူ ဆၢဘံယါ. ဖဲပဃ့ၢ်အခါန့ၣ် ယသးနံၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်ထဲ ၁၈လါန့ၣ်လီၤ. ပလဲၤဃ့ၢ်ဆိဝဲဒၣ်ဖဲ ဘဲလ်ကြ့ၣ်, ဖဲန့ၣ်ဝံၤပလဲၤဃ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဆူ ဝ့ၢ်ဖိလၢတၢ်ကိးအမံၤ Arandelovac, ဒီး ပအိၣ်ဖဲန့ၢ်တတီၤဖိ— တၢ်အိၣ်မူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တမ့ၢ်တၢ်အညီကတၢၢ်ဘၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအကီအခဲသပှၢ်ပှၢ်, လၢဘၣ်ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ကွံာ်တၢ်ကိးမံၤဒဲးဖဲ ခြိးအ့ရှါအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ယဲၢ်နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ဖဲ ၂ဝဝဝ နံၣ်န့ၣ်, တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ ဟဲတုၤလီၤဝဲဒၣ်လၢ Degenek ဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်တခါလၢအပၢ်စးထီၣ်အီၤ, ဖဲထံကီၢ်တဘ့ၣ် လၢအအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်တၢ်လီၢ်အဂၤတကပၤန့ၣ်လီၤ.
“ဒီးခီဖျိလၢပှၤဂုၤပှၤဂၤတနီၤသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်တဆီန့ၣ်, အဝဲန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ခီဖျိဂာ်တဲာ်ဂီၤ လၢကဟဲကိးအိၣ်ပှၤဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ, ယဆိကမိၣ်န့ၣ် အကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အသိး, တၢ်ဟးဃုတၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်လၢတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်အံၤကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်အသးဖဲလၢ ၂ဝဝဝ နံၣ် အိးလါပ့း (Olympics) ဝံၤအလီၢ်ခံ, ပဟဲဘၣ်ဝဲဒၣ်ဆူအီစထြ့လယါကီၢ်. အသီခါန့ၣ် ပဟဲတုၤအိၣ်ဆိးဖဲ Campsie, ဆ့ၣ်ဒနံၤ, ဒီး ဝံၤန့ၣ် ပလဲၤအိၣ်က့ၤဖဲ Liverpool. ဒီးမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်လဲၤကျဲအံၤစးထီၣ်ဝဲအသး. ပတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် ဘၣ်ရှူကွံာ်ဝဲဒၣ်တဘျီ, ပသုးပသး, ပပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ကွံာ်တၢ်ခဲလၢာ်, ဟဲသုးအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် လၢတၢ်တပၣ်နီတမံၤဘၣ်. ယကဘၣ်တဲလၢ တၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤန့ၣ် ယသးခုတမံၤ, ခီဖျိလၢ တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်တမံၤလၢအဟ့ၣ်လီၤယၤ တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါဒီး တၢ်သးစွံကတုၤ လၢဒုးကဲထီၣ်ယၤ, ယမ့ၢ်ပှၤတဂၤ ဖဲမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”
Degenek, အခဲအံၤန့ၣ် ကဲဝဲခၢၣ်စးလၢအီစထြ့လယါကီၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢအဂီၢ်, မ့ၢ်ဝဲခၢၣ်စးလၢ ပှၤယူရပၤဖိ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး စၢၤသွဲၣ်လၢခံကတၢၢ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်အဖိအလံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဒိဘၣ်မၤဟူး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် ဖျၢၣ်ထူ တၢ်လိာ်ကွဲအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ စီၤခၢၤရူ အတၢ်ဃဲၤပူၤအံၤ မ့ၢ်ဝဲခၢၣ်စးလၢ အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ဃဲၤပူ အတၢ်ဆီတလဲအသး- ဒီး ပှၤဟဲန့ၢ်လၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး အထူအထံးသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး အခဲအံၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်ကပီၤန့ၣ်လီၤ.
စီၤခၢၤရှူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ အတၢ်စးထီၣ်အဆိကတၢၢ် လၢအထူပြၢလိာ်အသးဒီး တူးရကံး ဖျၢၣ်ထူကရူၢ်အံၤ ဟဲစိာ်နုာ်လီၤဝဲ တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ကညိၣ်ဖဲ အးဖံးကး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်စိကမီၤလုၢ်ဘၢ အီစထြ့လယါ ဖျၢၣ်ထူအတၢ်လိာ်ကွဲန့ၣ်လီၤ.
နဲးစတိရံး အံးရးခူဒး အတၢ်ထူနုာ်လီၤကိဆူ ပှၤလၢအပြၢဒီးအဝဲသ့ၣ် အကိပူၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆှၢအီစထြ့လယါကီၢ်ဆူတၢ်မၤနၢၤအကျဲခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အံးရးခူဒးအံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် စီၤခၢၤရူ ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် အကရူၢ်ဖိ ဃိးဂၤ အကျါတဂၤ လၢအလိာ်ကွဲဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲအပူၤ ဒီးမ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢထံချၢကီၢ်ချၢ— ဒီး မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသၢဂၤအကျါတဂၤလၢအအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်ဖဲ အးဖြံးကး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ ဒဲကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအဂၤတဂၤဖဲကရူၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ အဝၢ မးဘ့လ် န့ၣ်လီၤ.
အဝဲအမိၢ်ပၢ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤ South Sudanese ဒီး အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဖဲ Kakuma ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ခဲးညၤ, အဝဲဟဲသုးအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် ဖဲအအိၣ် အနံၣ် ၁ဝ အခါန့ၣ်လီၤ.
အခဲအံၤန့ၣ် အဝဲကဲခၢၣ်စးလၢအထံအကီၢ်အဂီၢ် ဒ်အမ့ၢ် အဝဲတၢ်လိာ်ကွဲဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ—World Cup ခံဘျီတဘျီအသိး, အဝဲစံးဝဲဒၣ် အတၢ်လိာ်ကွဲဖဲ စီၤခၢၤရူ အပူၤအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆဲးကပီၤပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ တၢ်ဟ့ၣ်ဆၢက့ၤတၢ်အဘျုးအဖှိၣ်, လၢအမ့ၢ် ပှၤလၢအတၢ်အိၣ်သးဒ်သိးအံၤအါဒံအါဂၤ အတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တနံၤအံၤ ဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤဝဲဒၣ်ဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံတဘျီကဒီး, ဒီး ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်တဘျီဃီအံၤ ပအိၣ်ဒီးပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအါဂၤဖဲပကရူၢ်အံၤပူၤ ဒီး ဖဲလၢကက့ၤကွၢ်ကဒါ ဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ်, ပဝဲခဲလၢာ်န့ၣ် ဘၣ်ထွဲသကိးဒီးဟီၣ်ခိၣ်အံၤတပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. အဃိ, ပဝဲခဲလၢာ်န့ၣ် ပကဘၣ်စံးဘျုး အီစထြ့လယါကီၢ် ဒီး ပကမၤတၢ်အဂ့ၤပတၢၢ်လၢ ထံကီၢ်အံၤအဂီၢ် လၢအမ့ၢ်ထံကီၢ်လၢအတူၢ်လိာ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ် လၢအနံၣ်အါမး ဒီး မ့ၢ်တၢ်လၢအမၤတ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖးယံၤလံန့ၣ်လီၤ.”
အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ လါယူၤ ၁၄သီ တုၤ အသီ ၂ဝန့ၣ် ပာ်ပနီၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်အမ့ၢ် ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံ— Refugee week, ဒီး မးဘ့လ် သ့ၣ်ညါပလီၢ်ပာ်သးဝဲဒၣ်ဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်
လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤသကိးအီၤတပူၤဃီဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲကီၣ်ကးကရၢ— Refugee Council of Australia န့ၣ်လီၤ.
Mabil မးဘ့လ် စံးဝဲဒၣ် အဝဲအဂ့ၢ် အတၢ်ဃဲၤပူအံၤ ကြၢးဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤ လၢပှၤလၢအတၢ်အိၣ်မူလီၤဂာ်ဒ်သိး တဘျီခါအဝဲတၢ်အိၣ်မူအသိး, လၢတဘၣ်ဟ့ၣ်ဃၣ်ကွံာ် တၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဒ်နသ့ၣ်ညါအသိး ယအိၣ်ဒီးတၢ်ဃဲၤပူ လၢအမ့ၢ် တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အိၣ်ဝဲဖဲယထံယကီၢ်အပူၤ, အဃိယမိၢ်ယပၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်ဖဲယထံယကီၢ်, ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် တူၢ်လိာ်ပှၤ ခီဖျိ ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးလံာ်ခီကီၢ်တခါအသိး. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ယဟဲဆူအီစထြ့လယါကီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤအဂုၤအဂၤ အါဒံအါဂၤ အိၣ်ဒီးအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အကျိၤအကျဲ လၢအတၢ်ဟဲဆူအီစထြ့လယါကီၢ်, ဒီး အိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်. အဃိ လၢယဂီၢ်န့ၣ် ဖဲပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံအံၤ, မ့ၢ်ဝဲဒၣ်နွံလၢ ယအဲၣ်ဒိး တဲဘၣ် ပှၤတဂၤလၢ်လၢ် လၢအဘၣ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးတစိၢ်တလီၢ် သကုၤဟီၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ပအိၣ်ဒီးသု, ဒီးပအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပျဲၢ်စီၣ်အဖီခိၣ်, မ့ၢ်တၢ်ပြၢလၢအဒိကတၢၢ်တခါ, ဒီး တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတဲဘၣ်နၤန့ၣ် တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် အကဲထီၣ်အသးသ့, အဃိဆဲးလဲၤအီၤဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်.”
ဖဲလၢ အီစထြ့လယါဖျၢၣ်ထူကရူၢ် ပှၤနဲၣ်တၢ် Tony Popovic ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အံးရးခူဒး ကနုာ်လီၤလိာ်ကွဲဖဲတၢ်ထူပြၢဒီး တူးရကံးဖျၢၣ်ထူကရူၢ်အခါ, လီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်ဆီတလဲဟ့ၣ်လီၤ နီၣ်ဝံၣ်ထါ အတၢ်ပနီၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲဆီတလဲမၤပှဲၤဝဲအီၤဒီး နံရှး ဘးလူဖါလ့း Nishan Velupillay ပှၤလိာ်ကွဲဖျၢၣ်ထူဖိ လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၂၅နံၣ်, အပၢ်မ့ၢ် ပှၤမလ့ရှါ လၢအစၢၤအသွဲၣ်ဟဲလီၤန့ၢ်လၢ ပှၤစရံးလဲခး ထးမ့လ်ကလုာ်ဒူၣ် ဒီး အမိၢ်မ့ၢ် အဲကလံး—အ့ဒံယါ န့ၣ်လီၤ.
အဝဲမ့ၢ် ပှၤထးမ့လ်ဖိ အဆိကတၢၢ်တဂၤ လၢအလိာ်ကွဲဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢအပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် အဝဲပာ်ကဖၢသးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ခံမံၤလၢာ်အံၤ— ဒီး သးစဲလၢ ကဟ့ၣ်ဆၢက့ၤ အဟံၣ်ဖိဃီဖိ အတၢ်တူၢ်ဆါသးလၢအဂီၢ်, ဒ်သိး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအါဂၤလဲၤခီဖျိအီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “မ့ၢ်, ယဆိကမိၣ်န့ၣ်, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လၢအအိၣ်ဒီး ပအီစထြ့လယါကရူၢ်. ဒီး ယပာ်ကဖၢလၢစ့ၢ်ကီးယသးလၢယဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်. ဒ်သိးယကတုၤအပတီၢ်အံၤအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်မၤတ့ၢ်တၢ်အါမး, ဒီး ဘၣ်တူၢ်ဆါအသးအါမးန့ၣ်လီၤ. ယဟ့ၣ်ဆၢက့ၤအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်န့ၢ်န့ၣ်, တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိန့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်တၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိလၢ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် မုၢ်လၢ်အီၤ, အဝဲသ့ၣ်အထူအထံးမ့ၢ်အိၣ်ဒ်လဲၣ်ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဘူၣ်တၢ်တီၢ်ဂ့ၤတခါ လၢလဲၤဘၣ်သကိးတၢ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ.
