တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/karen/kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
နမ့ၢ်အိၣ်ဆိးဖဲဝံးထိရံယါအပူၤန့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် နကနၢ်ဟူဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကတိၤဖျၢၣ်, တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၢ်ဖဲ ပၢၤကီၢ်ဃုကွၢ် ဃိကွၢ် ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် လၢအတလိၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ကွၢ်ဃုလံာ်ဟ့ၣ်ခွဲး မ့တမ့ၢ် တလိၣ်လၢအအိၣ်ပာ်ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်လၢအလီၤသးဒ့ဒီဘၣ်, ဒီး တၢ်လီၢ်ဒ်န့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အါစုအါဘျီန့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ပၢၤကီၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်စိကမီၤလၢ အကတီခိၣ်ရိၤမဲ ရဲၣ်ကျဲၤဝဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်လါနိးဝ့ဘၢၣ်န့ၣ်, ဝံးထိရံယါပၢၤကီၢ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲဒၣ် မဲလ်ဘၢဝ့ၢ်ခၢၣ်သးဒီး အခိၣ်အဃၢၤဝးဝးန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ လၢဃုလါအဂီၢ် ဒ်သိးကခီဆၢဝဲဒၣ် တၢ်စိာ်စုကဝဲၤ လၢအထီဒါဝဲသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤ.
လၢခံန့ၣ် ပှၤဂဲၤလိာ်ထီဒါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤဝဲတၢ်တာ်တၢ် လၢအဖိးသဲစး, လၢအပၣ်ဃုာ်ပှၤကရၢကရိတၢ် လၢတၢ်မၤဝဲဒၣ် Invasion Day — တၢ်နုာ်လီၤဂုာ်ဆူၣ်ဂုာ်ဖျိးတၢ်မုၢ်နံၤ လၢကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထီဒါဖဲ Australia Day အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤစံးဝဲဒၣ် ပၢၤကီၢ်အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤ တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ် ခီပတာ်ကွံာ် ပှၤဝံးထိရံယါဖိ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါသ့ၣ်တဖၣ် အသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤ.
လၢခံန့ၣ်ပၢၤကီၢ်ထုးကွံာ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤတၢ်ကလုၢ် လၢဃုလါအဂီၢ်အံၤ, ဒီး ကီၢ်စၢဖှိၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ဘျီၣ် ကဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် သဲစးတၢ်တာ်တၢ် အဃုထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖဲလါယနူၤအါရံၤ အလၢၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီအံၤ ဆဲးကပီၤထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီဖးဒိၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကွၢ်ထုလၢလံာ်တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးတအိၣ်ဘၣ် အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Ilo Diaz မ့ၢ်ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်လၢ Centre Against Racial Profiling ဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲအရူၢ်အံၤ ကွၢ်ဃိထံဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤပာ်ကီၤ စးထီၣ်လၢ ၂ဝ၁၉နံၣ် တုၤ ၂ဝ၂၄နံၣ် သကုၤ တၢ်လီၢ်လၢ ဝံးထိရံယါပၢၤကီၢ် ဘိးဘၣ်ရၤလီၤအီၤဒ်သိး တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ အခါ ၂ဝဝ အပူၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကအဘၣ်မ့ၢ် ပီးလီတခါလၢ ဝံးထိရံယါပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အကဘၣ်ပာ်ဝဲ ပှၤကိးဂၤဒဲးပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး သနာ်က့ တၢ်လၢ ကဲထီၣ်သးတခီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ်ပှၤတဝၢ လၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်လီၢ်လၢတၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအအါကတၢၢ် ခီဖျိ တၢ်သူဝဲတၢ်စိတၢ်ကမီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.”
Mr Diaz စံးဝဲဒၣ် ဟီၣ်ကဝီၤ ဒ်သိး ဒဲးဒံးနီး ဒီး ဘြ့ၣ်ဘဲၣ် သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ် အထူအထံး အိၣ်ဆိးအီၤန့ၣ်, အါစုအါဘျီ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လီၤလိၤလိၤဖဲအဝဲသ့ၣ်အဖီခိၣ် လၢတၢ်မၤဝဲ တၢ်ကွၢ်ဃု တပၣ်ဒီးလံာ်ဟ့ၣ်ခွဲးဘၣ် ခီဖျိလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပှဲၤသိးလိာ်သးတအိၣ်ဘၣ်, အဒိန့ၣ်, မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤ ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ်ပှၤတဝၢအိၣ်ဆိးအမျးကယၤ ၁ဝ တၢ်လီၢ် ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ်အိၣ်စှၤကတၢၢ်ဟီၣ်ကဝီၤဖဲပှၤဝါဖံးအိၣ်အါအလီၢ်အမျးကယၤ ၁ဝန့ၣ်, ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်အါန့ၢ် ကလုာ်ဒူၣ်အါကလုာ်အိၣ်စှၤတၢ်လီၢ် ၃.၅ဆးန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ ၂ဝ၁၅နံၣ်အခါန့ၣ် ဝံးထိရံယါပဒိၣ် တြီပတုာ်ကွံာ်လံဝဲဒၣ် တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ် တၢ်နီၤဖး ကလုာ်ဒူၣ် အတၢ်လီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ်လံန့ၣ်လီၤ.
နာ်သက့ လၢခံ ဆူမဲာ်ညါအနံၣ်တဆံဘျဲၣ်န့ၣ်, Liberty Victoria ပီၢ်ရီ Gemma Cafarella စံးဝဲဒၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် ကီၢ်စဲၣ်အံၤဘၣ်မၤအါထီၣ်ဝဲ တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကါဒိၣ်မးတခါန့ၣ်လီၤ. Liberty Victoria တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် ဖဲပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ သူတၢ်စိကမီၤဒ်အံၤအခါ တၢ်လၢအကဲထီၣ်သးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်သူတၢ်စိကမီၤအံၤ အမျးကယၤ ၉၉ ဘျီန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် ထီဒါဝဲဒၣ် ပှၤတဂၤလၢ အတမၤကမၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်, အဃိန့ၣ် ဖဲလၢတၢ်သူသဲစးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအခါ အတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ တမျးကယၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်လၢ ဘၣ်မနုၤအဃိ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကီတၢ်ခဲ နီၣ်နီၣ်တခါလဲၣ်န့ၣ် တၢ်အံၤအတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအိၣ်ဒီး ပှၤနီၣ်တဂၤအဂ့ၢ်အကျိၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယၤ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီး အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအဟးဝ့ၤဝီၤဖဲကျဲခိၣ်သ့ဝဲဒၣ် လၢအတဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်မၤတံာ်တာ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤ ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီ အတၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အံၤန့ၣ် ဝံးထိရံယါပဒိၣ် ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလံဝဲဒၣ် အလံာ်တၢ်ခီဆၢလံန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤဝံးထိရံယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးလၢက အိၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဖဲကမျၢၢ်အကျါဒီး ပှၤတဂၤလၢ်လၢ် လၢအဟးစိာ်ဒီးတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် လ့ၤတက့ၤတၢ်ပျဲပူၤတအိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဘၣ် — အဃိန့ၣ် ပဟ့ၣ်လီၤဝဲပၢၤကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ ကထုးကွံာ်ဝဲ စုကဝဲၤဖဲကျဲပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢအချ့ဒီး ကမၤဝဲဒ်အံၤတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ် ပၢၤကီၢ်ကရၢဖိတဂၤလၢ်လၢ်မ့ၢ်အိၣ်န့ၢ် တၢ်ဟံးအီၤအရ့ သညူးသပှၢ်ဒီး တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါဝဲအီၤ, ဒီး တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးပၢၤကီၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် တၢ်တီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤဖဲကရၢသဘျ့ Anti-corruption Commission အအိၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ Ms Cafarella, စံးဝဲဒၣ် ဝံးထိရံယါပဒိၣ် လိၣ်ဘၣ် က့ၤဆိကမိၣ်ကဒါဝဲ တၢ်သူ တၢ်မၤနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ လၢကမျၢၢ်တၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ် အသဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအံၤဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်စိတၢ်ကမီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်သူအီၤလၢ တၢ်မၤဂၢၢ်ကျၢၤအါထီၣ် တၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအပာ်တၢ်ပညိၣ်လီၤဖဲ ပှၤဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် ကလုာ်ဒူၣ်အါလုာ် ပှၤကရၢကရိ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အလိၤန့ၣ်လီၤ. အလီၢ်အိၣ်လၢကီၢ်စဲၣ်ပဒိၣ် ဘၣ်က့ၤဆိကမိၣ်ကဒါဝဲသဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ပဆဲးတဲအီၤတလီၢ်လီၢ်, လၢအကဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကမၣ် တတီတလိၤ ဆူပှၤကညီ လၢအဖံးဘ့ၣ်လွဲၢ်လီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး ပှၤကရၢကရိ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် တၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်အိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်အလီၢ်န့ၣ်, အကဘၣ်ကက့ၤကွၢ်ကဒါဝဲဒီး ဃုတၢ်စံးဆၢလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤကဲထီၣ်အသးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ.”
