ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ—(စိၤရှၢၤမံၤဒံၤယၤ) ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အမ့ၢ်တအိၣ်ဒီး တၢ်မၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ တၢ်သးလီၤပလိာ်လံာ်ဃံးဃာ်ဒီး တၢ်ကစီၣ်သန့ သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်, တၢ်ကမၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢအကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ကျိၣ်စ့လၢတၢ်သူ ပှၤအီစထြ့လယါဖိအတၢ်ကစီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်အပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆီတလဲ ဒီး တၢ်ပာ်လီၤပတြီာ်ဆိ သဲစးတၢ်ဘျၢသီသံၣ်ဘှဲ ဘၣ်ဃးတၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ် တၢ်လၢ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ တၢ်ကစီၣ်အပှ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
တၢ်ကစီၣ်ပီညါန့ၣ် အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ကဲထီၣ်က့ၤ တၢ်ကစီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအညီနုၢ်မၤအသးတခါဘၣ်.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ လၢတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢ ကိတိာ် Anika Wells အဂီၢ်, တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အခဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်ခိၣ်တီဖးဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ကစီၣ်တဝၢ အမဲာ်မုၢ်ပျီန့ၣ် ဆီတလဲကွံာ်အသး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လံ. ဒီး အခဲအံၤန့ၣ် ပသ့ၣ်ညါလၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အါတက့ၢ် မၤန့ၢ်ဝဲတၢ်ကစီၣ်ဖဲ လီမုၢ်ပျီ — အီးလဲအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီလၢအမၤန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်ဖဲ Facebook, TikTok ဒီး Google အဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်, အဃိ တၢ်ကစီၣ်ပီညါလၢအမၤတၢ်မၤဆူၣ်ဆူၣ်, လၢအမၤပှဲၤထူးတီၤထီၣ်အဝဲသ့ၣ် ပျဲၢ်စီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ဒီး မၤအါထီၣ်န့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အကျဲအံၤ ဒံၢ်ကၠံၢ်ထၢၣ်ပျဲၢ်စီၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤအပှ့ၤန့ၣ် ပနာ်လၢအမ့ၢ်ဝဲ တၢ်လၢအကြၢးဝဲဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ကိတိာ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအတၢ်ထံၣ်အံၤဖဲ တၢ်မၤတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤတၢ်ကစီၣ် လၢပဒိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဆှၢနုာ် ပတြီၤဆိ သဲစးတၢ်ဘျၢ လၢ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ကစီၣ်—News Bargaining Code တၢ်ဖံးတၢ်မၤတကွီၣ်အသီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Daniel Mulino မ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်စၢဖှိၣ် ပှၤပၢၤစ့ အခိၣ်—၂ န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်လၢပသ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တဝၢတၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်လိာ်အသးဒီး ဒံၢ်ကၠံၢ်ထၢၣ်ပျဲၢ်စီၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါ တၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဂၢၢ်ကျၢၤဒိၣ်မး. တၢ်အံၤန့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဝဲဒၣ် ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအက့ၢ်အဂီၤ လၢတၢ်မၤအီၤထူလံၤသ့ၣ်တဖၣ်. တၢ်ပာ်လီၤအက့ၢ်အဂီၤလၢ တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်ထိၣ်ဃူ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ကစီၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ဒ့ၢ်ကၠံၢ်ထၢၣ်ပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအကနုာ်လီၤဆူ တၢ်မၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ တၢ်သးလီၤပလိာ်အလံာ်ဃံးဃာ်ဒီး တၢ်ကစီၣ်တဝၢထူလံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ တၢ်ကစီၣ်ပီညါအကျဲတခါန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကိးတၢ်အပှ့ၤ လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ တၢ်ကစီၣ်အံၤ အမ့ၢ်ကဲထီၣ်န့ၣ်, ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အကျိၣ်စ့အတၢ်ဟဲနုာ်ခဲလၢာ်အဖီခိၣ်န့ၣ် အကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် ပဒိၣ်ထဲဒၣ် ၁.၅ မျးကယၤ, နာ်သက့ တၢ်မၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအံၤ မ့ၢ်တကဲထီၣ်ဘၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤပဒိၣ်အစ့န့ၣ် အပှ့ၤအါဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ် ၂.၂၅ မျးကယၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤ တၢ်ဘျၢလၢတၢ်ဘၣ်လူၤပိာ်ထွဲမၤပိာ်ထွဲအီၤအံၤ အကပၣ်ဃုာ်ဝဲဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလီၤဆီလၢ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤဒီးကျိာ်လီၤဆီလိာ်အသးအါကလုာ်အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် (CALD) အဂီၢ် ဒီး ပှၤဟ့ၣ်လီၤ ခိခိၣ်ဒူသဝီဒီး ဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး စံးဝဲဒၣ်, ကတီၢ်ဖဲလၢ တၢ်ကစီၣ်ထူလံၤ အကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤတၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ် ဟဲစှၤလီၤအခါအံၤ, တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ တၢ်ဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ဆူ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ တၢ်ကစီၣ်ပီညါအဂီၢ် လၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ကဝီၤတခါလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢဒံၢ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ် အတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်အဂီၢ် တၢ်ဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ဖဲတၢ်ကစီၣ်ပီညါအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ပှၤကရၢကရိ အတၢ်ဖံးမၤဝးတရံး အကျိၤအကျဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးမ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤတီတီန့ၣ်, တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအမ့မ့ၢ် ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤတၢ်ကစီၣ်အလီၢ်အံၤမၤအီၤန့ၣ်, နတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ အကဘၣ်အိၣ်ဃုာ်ဒီး ကျိၣ်စ့အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ်လီၤ. အတကြၢးလၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤကရၢ လီၤဘီလီၤမုၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ကွံာ်အီၤဒီး သူအီၤလၢ အဝဲသ့ၣ် တၢ်ကရၢကရိ အတၢ်န့ၢ်ဘျုးအဂီၢ်, လၢအတအိၣ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤက့ၤ ပှၤလၢအတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အကျိၣ်စ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် Meta ခီဆၢကဒါက့ၤဝဲဒၣ်အီၤဒီး အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤ လၢအမ့ၢ်ဖဲတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤလံာ်တၢ်ကစီၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ကစီၣ် အတၢ်ရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ဖဲပပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ဒ်သိးတၢ်မုာ်သးမၤကလီအသိး မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် အလုၢ်အပှ့ၤ ခီဖျိအတၢ်မၤတၢ်ဒ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်လၢအမ့ၢ် ပဟံးန့ၢ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ကစီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအကမၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. သဲစးလၢတၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအီၤအံၤ, ဖဲပဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ကစီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤတအိၣ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ် သဲစးလၢတၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအီၤအံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီးပပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအတလီၤဆီဒီး တၢ်ထၢဒံၢ်ကၠံၢ်ထၢၣ်ဝဲၤကျိၤခိသွဲတခါဘၣ်. ပဒိၣ်န့ၣ်ပာ်လီၤဝဲလၢ တၢ်ကဘၣ်ဆှၢ တၢ်ထူးတၢ်တီၤ လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်တခါ ဆူအဂၤတခါအအိၣ်, လၢအတဘျးစဲဒီး တၢ်ခီလဲ မ့တမ့ၢ် တၢ်လဲလိာ်တၢ်အလုၢ်အပှ့ၤဘၣ်အံၤ, အတမ့ၢ်လၢ တၢ်ကစီၣ်တဝၢ အတၢ်အိၣ်စံၣ်အိၣ်ကျၢၤအဂီၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤဂ့ၤ မၤသီထီၣ်တၢ်အဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ ၂ဝ၂၁နံၣ်န့ၣ် မီၤရံၤစၢၤပဒိၣ် ပာ်လီၤဝဲ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤတၢ်ကစီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအခါ, ဒီး ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ်န့ၣ် Meta ခီပနံၣ်အံၤ ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ပှၤလၢအဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ တၢ်မၤတၢ်သးလီၤပလိာ်ဒီး အီစထြ့လယါတၢ်ကစီၣ်သန့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
နာ်သက့ Anika Wells အိၣ်ဒီးတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသးလၢ တၢ်တဘျီညါအံၤန့ၣ် အကမ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
“ကျိၣ်စ့လၢ (အဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢစဲးဖီကဟၣ်ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ) အကဟဲဝဲဒၣ်ဖဲပဒိၣ်, ဒီး ပကဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤအီၤဆူ တၢ်ကစီၣ်သန့ တၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ် လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး ပှၤဃုထၢတၢ်ကစီၣ်ဖိပှဲၤဂၤလဲၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဆှၢနုာ်အံၤအဖီလာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး ပှၤဃုတၢ်ကစီၣ်ဒံးအါန့ၢ် အကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲကျိၣ်စ့ဒံးအါန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပမၤတၢ်အံၤ ကဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဝဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ခီဖျိလၢ လီၢ်ကဝီၤတၢ်ကစီၣ်န့ၣ် အရ့ဒိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤ ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒီး တၢ်မၤစၢၤ အီစထြ့လယါ ပှၤကွဲးတၢ်ကစီၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်, တၢ်ကစီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတၢ်ကွဲးပာ်ဖျါထီၣ်အီၤတသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤ အကကဲထိၣ်လိၣ်ထီၣ်အဂီၢ် တၢ်ဆှၢနုာ်အံၤ တၢ်အိၣ်သးအိၣ်ဖျါလၢ တၢ်ကပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ ဖဲဆူမဲာ်ညါနွံလၢအကဟဲသ့ၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
