တၢ်ဆဲးကျိးခီပနံၣ်ဖးဒိၣ် Telstra စံးဝဲဒၣ် အလီပျံၤ ပှာ်ဘျးစဲ လၢအထီၣ်တဲာ်ကွံာ်န့ၣ် ခဲကနံၣ်အံၤဟဲက့ၤဂ့ၤထီၣ်ကဒါက့ၤလံန့ၣ်လီၤ. Telstra လီပျံၤထီၣ်တဲာ်ကွံာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ, ကဲထီၣ်တၢ်တံာ်တာ်လၢတၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သးအဂီၢ်, ဝံစိာ်တီဆှၢဒီး ပနံးတၢ်ဖံးတမၤ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲသနူအပိၣ် လၢတၢ်ပာ်လီၤပာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤဝဲတၢ်မၤအိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဖးဒိၣ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့, ခဲကနံၣ်အံၤ ဝးသၢဖျၢၣ်—Triple Zero Custodian ကွၢ်ဃိထံသမံသမိးဝဲဒၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးတဘျုးခါန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤတကတီၢ်ဃီန့ၣ်, ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး ဆဲးမၤဝဲဒၣ် ပစံးဖ့း တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢအတူၢ်လိာ်ခီၣ်ဆၢဝဲဒၣ် ဟီၣ်ကဝီၤခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ခီဖျိလၢ အဝဲသ့ၣ် လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိး သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ထီၣ်တဲာ်ကွံာ်ဒီး ဒုးအိၣ်တၢ်တံာ်တာ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ လၢဝံးထိရံယါ ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤလ့ၣ်မ့ၣ်အူပှာ်ဘျးစဲဒီတခါ, ဒီး ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤဝဲၤကျိၤ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ် မၤတၢ်မၤတန့ၢ်ဘၣ်အဃိ Telstra ခီပနံၣ် ဃ့ကညးဝဲဒၣ် ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခီပနံၣ်အံၤ မ့ၢ်စံးဝဲဒၣ်လၢ လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲက့ၤဂ့ၤထီၣ်ကဒါက့ၤဒ်အညီနုၢ်အသိးလံ နာ်သက့န့ၣ်, ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤဝဲၤကျိၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ် လၢအဒိးသန့ၤသးဒီး လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးခီပနံၣ်အံၤ က့ၤစးထီၣ်ကဒါက့ၤ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတသ့ဒ်ဘၣ်.
လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးခီပနံၣ်ဖးဒိၣ် လၢအလီၤလၢ ဒီလၣ် ၅၆ ကကွဲၢ်အံၤ လၢတၢ်ကဆၢကတီၢ် တပှဲၤထီၣ်တနံၣ်ဒ်ဘၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် အလီပျံၤ တၢ်ဆဲးကျိးထီၣ်တဲာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် သၢဘျီတဘျီအဃိ ဖဲမုၢ်ပျဲၤ—မုၢ်သၢနံၤန့ၣ်, ပှၤလၢအသူအဝဲသ့ၣ်လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိး လီတဲစိ, ပှၤလဲၤတၢ်ဖိ ဒီး ပှၤလဲၤပှ့ၤတၢ်ဖိလၢအကကွဲၢ်အါမး ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်ခီဖျိလၢအဝဲသ့ၣ်သူလီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးတန့ၢ်ဘၣ်လၢ အနၣ်ရံၣ်အါမး, ဒီး လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးခီပနံၣ်ဖးဒိၣ်အံၤစံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤ မ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ စဲးဖီကဟၣ် ဆီၣ်ဖ်ဝဲ ဟးဂီၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
Griffith ဖၠၣ်စိမိၤ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢ တၢ်ပြၢလိာ်သးဒီး တၢ်ဆါတၢ်ကစဲးကစီးအဂ့ၢ်, Graeme Hughes စံးဝဲဒၣ်, လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိး ထီၣ်တဲာ် ကဲထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒ်အံၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီၣ်လီၤ လၢအရ့ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် ဆူလီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢ အတၢ်ဟးဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
Telstra ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီမူဒါခိၣ် Michael Ackland ထံၣ်လိာ်ခီၣ်ဆၢဝဲ တၢ်ကစီၣ်တဝၢ ဒီး ရှဲပၠးဝဲဒၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် ပစဲးခိၣ်လၢၢ်မိၢ်ပှၢ်လၢအတူၢ်လိာ်ဒီးဆှၢဟးထီၣ် လီပျံၤဖဲပပှာ်ဘျးစဲအပူၤ လၢအပာ်ဃာ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် လီတဲစိစိာ်စုအပှာ်ဘျးစဲဒီတခါ, ဒီးဖဲလၢစဲးခိၣ်လၢၢ်မိၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တဝးတရံးဖံးမၤတၢ်ဒ်သိးတၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအသိးဘၣ်အခါ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိးတၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤန့ၣ်, ပှာ်ဘျးစဲ လၢအဂုၤအဂၤခီတက့နာ်သက့ ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်, ခီဖျိလၢတၢ်အံၤအဃိန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီး လီတဲစိစိာ်စုတၢ်ကိးဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်အက့အခီတနီၤန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကဲထီၣ်သးဒီး Telstra အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲဒၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးဒီး Optus လီပျံၤတၢ်ဆဲးကျိးခီပနံၣ် လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သံတၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ဆဲးကျိး ဝးသၢဖျၢၣ်—Triple Zero Custodian ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲဒၣ်လၢ ပှၤကိးလီတဲစိတနီၤန့ၣ် ဘျးစဲအတၢ်ဆဲးကျိးတန့ၢ်ဘၣ်.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲတၢ်ကဲထီၣ်သးတဘျီအံၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သံတၢ်ပှၢ်တအိၣ်ဒ်ဘၣ်, ဒီး တၢ်ဆဲးကျိးဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် Anika Wells ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်လီၤဆီလၢတၢ်ကဲထီၣ်သးခံခါအံၤအဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
“ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အတီၢ် Optus လီပျံၤထီၣ်တဲာ်ကွံာ်အခါန့ၣ်, ယဆိကမိၣ်ဒု ပဝဲခဲလၢာ်န့ၣ် ပသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤတၢ် မ့ၢ်လၢ ဝးသၢဖျၢၣ်— triple zero န့ၣ် အတမၤတၢ်မၤဒ်သိးပမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအသိးဘၣ်. လီပျံၤထီၣ်တဲာ်ကွံာ် အတၢ်မၤသးအခဲအံၤန့ၣ် လီၤဆီလိာ်သး. တၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤအခါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဝးသၢဖျၢၣ်—triple zero လီပျံၤထီၣ်တဲာ်ကွံာ် ဒီးဝးသၢဖျၢၣ်အံၤ အလီၤပံာ်ကွံာ်—offline န့ၣ် မတဂၤမးတသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်. မ့မ့ၢ်တၢ်တခါအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် လီပျံၤထီၣ်တဲာ်ကွံာ်အသး, လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်ပှၤကညီအါအါဂီၢ်ဂီၢ်, ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်ပှၤကညီသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ, ဒီးပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်, ဒီးပဟ့ၣ်ကူၣ်လၢတၢ်ကပာ်လီၤပာ်ဝဲဒၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, လၢအမ့ၢ်ခီဖျိ Optus ဒီး Vodafone တဆီ, အဃိန့ၣ် တၢ်အံၤမၤဝဲတၢ်မၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လီပျံၤပှာ်ဘျးစဲ လၢအဝဲသ့ၣ်သူအီၤန့ၣ် မ့ၢ်ထီၣ်တဲာ်နာ်သက့ အဝဲသ့ၣ် ကိးဝးသၢဖျၢၣ် triple zero န့ၢ်ဝဲ လၢအလဲၤခီဖျိဝဲဒၣ် လီပျံၤပှာ်ဘျးစဲ အဂၤတခါ တဆီန့ၣ်လီၤ.
Ms Wells ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကိးဝးသၢဖျၢၣ်အံၤ လီၤစှၤကွံာ်ဝဲဒၣ် ကအိၣ်လၢ သၢဒၣ်စ့ၣ်ဃၣ်ဃၣ် နာ်သက့ ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ကျဲးစၢးကိးကဒါက့ၤဝဲဒၣ်အသီတဘျီ ဒီး ကိးဝဲန့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Ackland စံးဝဲဒၣ် Telstra ခီပနံၣ်အံၤ မၤသကိးတၢ်ဒီး ကီၢ်စဲၣ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်သမံသမိးထံ ကမျၢၢ်အတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပထံၣ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်စှၤကိးခါဒီးပသမံသမိးအီၤအဖၢမုၢ်, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤ အပတီၢ်တခါ, လၢအမၤဝဲတၢ်မၤသီတနၤကျၢၤ တုၤလၢဂီၤခီ, တၢ်ကိး ဝးသၢဖျၢၣ် လၢအတန့ၢ်ဘၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပမၤဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးထံကမျၢၢ်အတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤန့ၣ်လီၤ. ပဃ့လၢကမျၢၢ်ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ သုမ့ၢ်တလိၣ်ဘၣ် ဝးသၢဖျၢၣ်— triple zeroနီၣ်နီၣ်ကီၢ်ကီၢ်ဘၣ်န့ၣ် အသု တကိးမၤကွၢ်ဝဲဒၣ် ဝးသၢဖျၢၣ်အံၤ တဂ့ၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢကိတိာ်, Sarah Henderson ကိးကွၢ်ဝဲဒၣ် ဝးသၢဖျၢၣ်ဝဲၤကျိၤအံၤမ့ၢ်အမၤတၢ်မၤစ့ၢ်ဧါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲတဲဘၣ်ဝဲဒၣ် Sky တၢ်ကစီၣ်သန့ဒ်အံၤ.
“ဘၣ်ထွဲဒီး ဝးသၢဖျၢၣ်အံၤ, ယကိးကွၢ်အီၤလၢယနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ယဲဝံၤလံ. အခဲအံၤန့ၣ် Telstra ဘှါရှဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဝံၤလံအဃိန့ၣ်, ဝံသးစူၤ တဘၣ်ကိးကွၢ်လၢၤ ဝးသၢဖျၢၣ် အံၤတဂ့ၤ. ဝးသၢဖျၢၣ်— triple zero အပှာ်ဘျးစဲအံၤ ယနၢ်ပၢၢ်လၢအမၤတၢ်မၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်. တဂီၤအံၤန့ၣ် ယကိးကွၢ်အီၤတဘျုးဘျီ, ခီဖျိလၢ ယအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် မ့ၢ်ဝးသၢဖျၢၣ် လီကျိၤအံၤ အမၤတၢ်မၤစ့ၢ်ဧါ, ဒီးအခဲအံၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤတံၢ်လၢအမၤတၢ်မၤလံ. နာ်သက့ Telstra မၤဝဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး Ms Henderson အတၢ်ကိးကွၢ်ဝဲဒၣ်ဝးသၢဖျၢၣ်အံၤန့ၣ် ပဒိၣ်ပဲၤအၢပဲၤသီဝဲအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢခိၣ် Angus Taylor ဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ဝဲ ပှၤသူစွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအတဘၣ်မၤပိာ် Ms Henderson အခံတဂ့ၤ, အဃိ ဖျါလၢ အဝဲပဲၤအၢပဲၤသီစ့ၢ်ကီးအဝဲ အဘျီၣ်ဒိၣ်ကရၢဖိအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်မၤသးအခဲအံၤ ယမ့ၢ်ဘၣ်တဲဝဲဒၣ် တၢ်ဟံးမူဒါတအိၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပဒိၣ်အံၤတရှဲပၠးဝဲပှၤအီစထြ့လယါဖိဘၣ်, အဃိန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးန့ၣ်မ့ၢ်အအိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ကမၤဝဲဒၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.”
Telstra ခီပနံၣ်ကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီမူဒါခိၣ် Michael Ackland စံးဝဲဒၣ်, တုၤလီၤအပတီၢ်ဖဲအံၤန့ၣ်, တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢတခါခါအဃိလီၤန့ၣ် ခီပနံၣ်အံၤ အတအိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်ကီၤနီတမံၤဒ်ဘၣ်.
“တုၤလီၤအပတီၢ်ဖဲအံၤန့ၣ် တၢ်နဲၣ်ဖျါလၢ အပာ်ဖျါဝဲဒၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်က့ၣ်သးကါဒုတအိၣ်နီတမံၤဒ်ဘၣ်, ဒီးပဆဲးကျိးလိာ်ပသးဒီး ပှၤပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢဒီး ပဒိၣ်ပပှၢ်ဝဲၤကျိၤ လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်, နာ်သက့ ပဆဲးမၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ, ပဆဲးအိၣ်ဒီး တၢ်သူၣ်ပဒ့ၣ်သးပဒ့ၣ် ဒီး ကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဖဲကျိၤကျဲကိးခါဒဲးအပူၤ, နာ်သက့ တၢ်သူၣ်က့ၣ်သးကါအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဒုတအိၣ်နီတမံၤဒ်ဘၣ်.”
Anika Wells ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအတၢ်ပဲၤထံနီၤဖးဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ပမ့ၢ်ကွၢ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်လၢတၢ်မၤညီနုၢ်အီၤန့ၣ်, ယဆိကမိၣ် ဖဲလၢအဘၣ်ဃးဒီး ထံကီၢ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢန့ၣ်, နတကြၢးကူၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်န့ၢ်တၢ်ဘၣ်. Telstra တစိၢ်တလီၢ်အခိၣ်ဒိၣ် တဲဝဲဒၣ်လၢ အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်အုၣ်ကီၤလၢ အပာ်ဖျါတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤ အတအိၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် နနၢ်ဟူဘၣ်တ့ၢ်အီၤလံ. အဃိ ယဆိကမိၣ် တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်လၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထံၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲလၢ အမဲရကၤ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ကိတိာ် ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲဒၣ် တရူးကီၢ် လၢအမၤဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် နျူချံယၢ စုကဝဲၤ အသုတရၤလီၤသးတဂ့ၤအဂီၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်, ခီဖျိ အဝဲသ့ၣ် မၤကွၢ် ခးထီၣ်ဝဲဒၣ် နျူချံယၢ မျိးသၣ်ဖဲ ပစံးဖ့း ကလံၤထံးအပူၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဂ့ၢ်ဝီကိတိာ်လီၢ်လံၤ Mike Pezzullo ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် ပ့ၣ်ဆှါ တၢ်သံကွၢ်ခီဆၢ, လၢအမ့ၢ်, ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် ကအိၣ်ဖဲ Fiji လၢတၢ်ဆဲးလီၤ တၢ်ဒီသဒၢဂ့ၢ်ဝီလံာ်ဃံးဃာ် တခါဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တရူးကီၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဧါန့ၣ်လီၤ.
ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ တၢ်ဒီသဒၢဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် James Paterson စံးဝဲဒၣ် တၢ်ကဲထီၣ်သးအခဲအံၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဂာ်ဒိၣ်လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤတခါန့ၣ်လီၤ.
“တရူးကီၢ်န့ၣ် အပာ်တၢ်မဲာ်ချံကွၢ်ဟုၣ်ကွၣ်စုၣ်ပှၤဒုအိၣ်နီၣ်ကီၢ်, ဒီး အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်သးစၢၢ်ဆၢလၢ ပတၢ်ရ့လိာ်ဒီး ပစိဖ့းဟီၣ်ကဝီၤအံၤ, မ့ၢ်လၢ တရူးကီၢ် အတၢ်ပညိၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဆီလီၤသုးတၢ်လီၢ်ဖဲပစံးဖ့းအပူၤတခါ, လၢအဆိကမိၣ်ပာ်ဝဲဒ်သိး သုးထံအတၢ်လီၢ်, ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် ထံကီၢ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ အရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပဘၣ်ပတုာ်ဝဲဒၣ်တရူးအတၢ်မၤအံၤ, အဃိန့ၣ် လၢပဒိၣ်အတၢ်မၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်ဒီး ပစံးဖ့းဟီၣ်ကဝီၤအဂီၢ်အံၤန့ၣ် ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢအံၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် ပၣ်တံၣ်ခံဖု အတၢ်ဆီၣ်ထွဲန့ၣ်လီၤ. အမ့မ့ၢ်ဒ်အံၤနာ်သက့န့ၣ်, ယဆိကမိၣ်ဒု, တၢ်ကဲထီၣ်သးအခဲအံၤ အိၣ်ဖျါလီၤဂာ်ဒိၣ်လၢ အကဲဝဲဒၣ်တၢ်ဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤတခါ, လၢအမ့ၢ်တၢ်ခးထီၣ်မျိာ်သၣ်ဖဲကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်လဲၤဟးအခါ, ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် တၢ်လၢတၢ်ကခးထီၣ်မျိာ်သၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤဆိပာ်အီၤ, အမ့တမ့ၢ်လၢအလါဘၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, ဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤဆိပာ်ဝဲတဘျုးနွံညါန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကဲထီၣ်သးတဘျီအံၤန့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး ကိးကပၤဒဲးန့ၣ် ပဲၤအၢပဲၤသီအီၤ, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး Solomon Islands အကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Mathew Wale န့လီၤ.
မီၢ်သီဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ဂ့ၢ်ပိာ်ထွဲထီၣ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆဲးအိၣ်ဝဲဒၣ်ဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်, ဒီးကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ပစံးဖ့းကီးသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ် ဒီး ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢအကပာ်လီၤ ပတြီၤဆိ အတၢ်ခီဆၢသကိးတခါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလၢအဂံၢ်ဆူၣ်မးတခါ, ဒီး လၢအီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ထံၣ်သနၢၣ်ခီတကပၤန့ၣ် ယအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်, ယပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ရှဲရှဲဖိ, ဒီးကမျၢၢ်အတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးသ့ၣ်တဖၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပမုၢ်လၢ်လၢ ပစံးဖ့းထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်တပူၤဃီဒီး ဆှၢဃီၤဝဲတၢ်ကစီၣ်လၢအဂံၢ်ဆူၣ်မး. Rarotonga အလံာ်ဃံးဃာ်န့ၣ်, ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဂ့ၤမး, ခီဖျိလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ လၢအိၣ်ပာ်ဖဲပစံးဖ့းအပူၤ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤလံ, မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မၤကွၢ် နျူချံယၢ ဒီး ပစံးဖ့းကီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အတၢ်ဆီၣ်ထွဲ, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် မၣ်သမံးပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ်အတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲမုၢ်ပျဲၤ—မုၢ်သၢနံၤန့ၣ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး ဆဲးဝဲဒၣ် အတၢ်လဲၤဟးဆူပစံးဖ့း, လၢအဟဲက့ၤကဒါလၢ Solomon Islands ဒ်သိး ကတဲသကိးတၢ်ဒီး အပှၤမၤသကိးတၢ် Tonga, Samoa ဒီး PNG အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲလါယူၤလံ ၉သီအနံၤအံၤ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်အံၤ ကထံၣ်လိာ်ဝဲဒၣ်အသးဒီး အ့ဒံယါ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Narendra Modi လၢအဟဲဖဲမဲလ်ဘၢအံၤန့ၣ်လီၤ.
