ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
အမဲရကၤ—ကညီ နီၣ်သဒါမှံကၠဲၣ် မ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲကညီပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲလီၢ်လံၤ ဖိသၣ်ဆံးတဂၤ လၢအမၤလိတၢ်ဖဲကီၢ်အမဲရကၤ Cornell University လၢအအိၣ်ဖဲ Ithaca, နယူယီၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ အဝဲဟဲမၤလိတၢ်ဖဲ အီစထြ့လယါကီၢ် University of Sydney ဒ်သိးထံချၢကီၢ်ချၢတၢ်မၤလိ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါ အသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲမၤလိတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢတၢ်ပြးအဂ့ၢ် ဒီးကဘၣ်မၤလိဝဲလွံၢ်နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲဟဲမၤလိတၢ်ဖဲ Sydney အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အတၢ်မၤလိလွံၢ်နံၣ်အံၤအဂီၢ်, တၢ်မၤလိအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလၢတဲသကိးတၢ်ဒီး SBS ကညီကျိာ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအခါ သဒါမှံစံးဝဲဒၣ် အဝဲသးအိၣ်မၤလိတၢ်ပၢတၢ်ပြးအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢအဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အါထီၣ် ပဒိၣ်ပပှၢ် အတၢ်ပၢတၢ်ဆှၢ ဒီး အတၢ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ် အဂ့ၢ်အကျိၤ သ့ၣ်တဖၣ် အမဲာ်ညါန့ၣ်, အဝဲအဲၣ်ဒိး ဟ့ၣ်ဆၢက့ၤတၢ် လၢ ပှၤတဝၢအဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
သဒါမှံ စံးဝဲဒၣ်, “အဃိန့ၣ် ယဘၣ်သးမၤလိ တၢ်ပၢတၢ်ပြး, (တၢ်လၢတၢ်ပၢတၢ်ပြးအဂ့ၢ်န့ၣ်) မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဖးဒိၣ်တခါ, ယအဲၣ်ဒိးမၤလိဒ်သိး - မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ်ဒ်လဲၣ်?, ယဆိကမိၣ် အခဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအရ့ဒိၣ်, ပဒိၣ်အတၢ်ဂဲၤလိာ်သနၢၣ်ဖဲပှၤကရၢကရိအပူၤန့ၣ်အိၣ်ဖျါရှဲရှဲဖိ, ဒ်သိးဖဲ US န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်အီၤလံ, ပှၤတနီၤန့ၣ် တၢ်ကွၢ်မဲာ်အီၤ တဘၣ်သးဒုးပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဘၣ်, အဃိ တၢ်ဆၢတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲကဲထီၣ်အသးဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးနၢ်ပၢၢ်အါထီၣ်အီၤ, မတၤတဂၤအိၣ်ဒီးတၢ်စိကမီၤလုၢ်ဘၢလဲၣ် ဒီး သနူအံၤ တဘျီတခီၣ် ပဲၤလီၤတဲာ်ကွံာ် ပှၤကညီဒ်သိးပှၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်လဲၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့မ့ၢ်လၢ အဝဲဃုထၢလၢ အကဟဲမၤလိတၢ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်အံၤန့ၣ် အဝဲစံးလၢ အအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါအါထီၣ် ထံကီၢ်ပဒိၣ် အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပၢတၢ်ပြးသနူ အဂ့ၢ်အကျိၤ ဒီး အတၢ်လီၤဆီအိၣ်ဒီးကီၢ်အမဲရကၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ ယဆၢတဲာ်လၢ ကဟဲမၤလိတၢ်ဖဲအံၤ, ဖဲဆ့ၣ်ဒနံၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ အဂ့ၢ်န့ၣ်, လၢအမဲရကၤန့ၣ် ယတူၢ်ဘၣ်ဒ်သိး အအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ် အနီၣ်ထိၣ်နီၣ်တဲာ်အါ ဒ်သိးပာ်တၢ်ပညိၣ် ထဲဒၣ် အမဲရကၤ မ့တမ့ၢ် ယူရပၤ သနူ, အဃိ ယဘၣ်သးဟဲထီၣ်ဖဲ အီစထြ့လယါ ဒီး အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါ မ့ၢ်အတၢ်လီၤဆီအိၣ်ဒ်လဲၣ်. ဖဲယတၢ်မၤလိတီၤပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် တဲဘၣ်ဃး အီစထြ့လယါသနူ ကျိၤကွာ်အဂ့ၢ်အါမး ဒီး ယတူၢ်ဘၣ်လီၤဂာ်ဒ်သိး ယအိၣ်လီၤတဲာ်လၢပှၤလီၢ်ခံ. ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဆိကမိၣ်ပာ်ဝဲလၢ ပသ့ၣ်ညါပာ်စၢၤတၢ်ခဲလၢာ်လံ, နာ်သက့ မ့ၢ်လၢမၤလိဘၣ် သနူကျိၤကွာ်လီၤဆီ ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ, တကဲတၢ်လီၤကၢၣ်လီၤကျူလၢယဂီၢ်ဘၣ် ဒီးပဒိၣ်ဖဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ပဒိၣ်လၢအဂ့ၤ. မ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤလၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ယအဲၣ်ဒိးမၤအါထီၣ်ယတၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃး ပဒိၣ်သနူကျိၤကွာ် အဂုၤအဂၤ လၢအအိၣ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်.”
အဝဲရှဲပၠးစ့ၢ်ကီး အတၢ်မၤလိ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“အခါအံၤန့ၣ် ယမၤလိလံာ်လွံၢ်ဘ့ၣ် ဒီး ယမၤအီၤဝံၤတခါလံ, နာ်သက့ အဝဲန့ၣ် အမ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်လၢယဘၣ်ဃုထၢမၤလိအီၤ, မ့မ့ၢ်လၢ လံာ်အဂၤသၢဘ့ၣ် လၢယမၤလိအီၤအခဲအံၤတခီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်မိၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် (တမၤတသ့ ဘၣ်မၤလိအီၤနီၣ်နီၣ်), တၢတခါန့ၣ် ကိးဝဲလၢ Power (တၢ်စိတၢ်ကမီၤ) ဒီးမ့ၢ်ဝဲပဒိၣ်အတီၤ, ခံခါတခါန့ၣ် ကိးဝဲလၢ making policy and law — (တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်သနူဒီးသဲစးဂ့ၢ်ဝီ) ဒီးမ့ၢ်ဝဲ ပှၤကရၢကရိသဲစးတၢ်ဘျၢအတီၤ, လၢအမ့ၢ်တီၤတခါလၢ ဖဲ US န့ၣ် အတအိၣ်ဘၣ်, အဃိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤလိတီၤလၢအဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤ အကရူၢ် ပတီၢ်အိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးအါမး, ဒီး သၢခါတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ Social justice law and society — (ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်တီတၢ်တြၢ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီဒီးပှၤကရၢကရိအဂ့ၢ်) သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်သၢဘ့ၣ်အံၤ အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ အကူာ် တကူာ်ဘၣ်တကူာ်န့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဘျးလိာ်သးအိၣ်အဃိ မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤသပှၢ်လီၤ. တၢ်မၤလိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တအိၣ်လီၤကထြၢသးဘၣ်. ဒီး ယတဘၣ်မၤလိအီၤ တဘျီဝံၤတဘျီဘၣ်. တတီၤဘၣ်တတီၤန့ၣ် ယမၤလိဘၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတခါဝံၤတခါ လၢအဘၣ်ထွဲလိာ်အသး. တုၤလီၤအခဲအံၤဒု, တၢ်ကီတၢ်ခဲတအိၣ်နီတမံၤ ဒံးဘၣ်.”
သဒါမှံ အတၢ်ဟဲမၤလိတၢ်တဘျီအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အကၠိတၢ်မၤစၢၤ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါ လၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ဘၣ်. နာ်သက့ ကန့ၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဘၣ်ဖဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤအဂီၢ်န့ၣ် ကဘၣ်မ့ၢ်ကၠိဖိတဂၤလၢ အမၤလံာ်မၤလဲၢ် အပတီၢ်ထီၣ်ဘးဒ်သိး တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဒ်အံၤ, “ယလဲၤထီၣ်ဘၣ်ကၠိဖဲ ခီနၢလ်န့ၣ် လၢယဂီၢ်မ့ၢ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဖးဒိၣ်တခါ. ခီဖျိလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပတီၢ်ထီတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အလီၢ်. (ယဂီၢ်န့ၣ်) အခီပညီမ့ၢ်ဒၣ်ထဲလၢ ယအဲၣ်ဒိးက့ၤဟ့ၣ်ဆၢက့ၤတၢ်လၢယပှၤတဝၢအဂီၢ်. (ဖဲကၠိအံၤန့ၣ်), ဒ်သိးပှၤကညီဖိန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်. (ဖဲယနုာ်လီၤအခါန့ၣ်) ပှၤကညီဖိတအိၣ်နီတဂၤဘၣ်. ဒီး ယအိၣ်လီၤဖျဲၣ်ဒၣ်ထဲတဂၤဧိၤ, နာ်သက့ အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤလၢ ကညီမုၣ်ဖိအဂၤတဂၤ နုာ်လီၤထီၣ်ဘၣ်ဝဲကၠိဖဲအံၤ. အဃိန့ၣ် ယသးခုဒိၣ်မး.”
နီၣ်သဒါမှံကၠဲၣ် ဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိ လဲၤသုးအိၣ်ဆူ ကီၢ်အမဲရကၤ ဖဲ ၂ဝဝ၈နံၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲလီၢ်လံၤ ဟဲန့ၢ်လၢ ထါမဟ့ၣ် ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ ဒဲကဝီၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ကၠီၣ်—ကီၢ်ပယီၤ ကီၢ်ဆၢန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ အိၣ်ဆိးဝဲဖဲ Utica ဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲဟဲမၤလိတၢ်ဖဲ ဆ့ၣ်ဒနံၤအံၤ မ့ၢ်ဒၣ်ထဲ တၢ်မၤလိအကတီၢ် ထဲတခါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်, အဝဲမၤလိတၢ် အပတီၢ်အံၤမ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးဆဲးမၤလိတၢ်ဘၣ်ဃးပီၢ်ရီအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. နာ်သက့ တချုးဆဲးမၤလိပီၢ်ရီပီညါဒ်ဘၣ်န့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးအိၣ်ဘှံးဆိဝဲတနံၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ယအဲၣ်ဒိးဟံးန့ၢ်တၢ်အိၣ်ဘှံးတနံၣ် မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးမၤလိတၢ်လၢ LSAT အဂီၢ်. တၢ်လၢ LSAT န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါ လၢအကပျဲ ယကနုာ်လီၤမၤလိဘၣ်တၢ်ဖဲ US သဲစးပီညါအကၠိ. ဖဲလၢယမ့ၢ်နုာ်လီၤဘၣ်သဲစးကၠိတဘျီန့ၣ်, ယအဲၣ်ဒိးမၤလိ ပှၤနုာ်ကီၢ်ဂ့ၢ်ဝီ, မ့တမ့ၢ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဂ့ၢ်ဝီ မ့တမ့ၢ် ကမျၢၢ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီ. ယအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဆၢက့ၤတၢ်လၢပှၤတဝၢအဂီၢ်. ယဆိမိၣ်ဒု ဖဲသဲစးကၠိတၢ်မၤလိအပူၤန့ၣ် ယကဃုသ့ၣ်ညါဘၣ် သဲစးဖဲလဲၣ်တကလုာ် လၢယအဲၣ်ဒိးမၤလိအီၤ. နာ်သက့ အခဲအံၤန့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒံးဘၣ်. တခါလၢယသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, အခဲအံၤ သဲစးပီညါကၠိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲယတၢ်ပညိၣ်ဖီတၢၣ်. တၢ်လၢ LSAT န့ၣ်အမံၤအလၢအပှဲၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် Law School Admission Tests, မ့ၢ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်ဒိးစဲးတခါ လၢတၢ်ကနုာ်လီၤမၤလိဘၣ် သဲစးပီညါ. ဖဲတၢ်ဒိးစဲးန့ၣ် နမၤန့ၢ် အမးဒံးအါန့ၣ်, နတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အိၣ်ဒံးအါလၢ ကန့ၢ်မၤလိဘၣ် သဲစးပီညါအကလုာ် လၢနအဲၣ်ဒိးမၤလိအီၤတခါန့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကညီသးစၢ်မုၣ်တဂၤအသိး သဒါမှံ ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါစ့ၢ်ကီး ကညီသးစၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအကကျဲးစၢးဟံးန့ၢ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် လၢကမၤလိတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢနန့ၢ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟံးန့ၢ်အီၤကိးခါဒဲး. မ့ၢ်ကွၢ်ကဒါက့ၤ ဖဲပကီၢ် (US) န့ၣ်, ပဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အါမး လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး နံၤဖုၣ်တၢ်မၤလိသ့ၣ်တဖၣ်. ဖဲန့ၣ်အခါန့ၣ် ယတူၢ်ဘၣ်ဒ်သိး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, ဒ်ယကြၢးဟံးန့ၢ်အီၤအသိးန့ၣ် ယတဟံးန့ၢ်ဘၣ်အီၤဘၣ်. နာ်သက့ တၢ်လၢတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်န့ၣ် နမၤန့ၢ်အီၤဒံးအါန့ၣ် နကထံၣ်ဘၣ်ပှၤကညီဒံးအါ, နထံၣ်ဘၣ်ပှၤအါဒီး နကတဲသကိးဘၣ်တၢ်အါ ဒီး နကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤလိအါဝဲန့ၣ်လီၤ. အဂၤတမံၤခီဒု ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့. ဒ်သိးဒီးတၢ်ထီၣ်ကၠိန့ၣ်. လဲၤထီၣ်ကၠိထီဘိ, ဒိကနၣ်တၢ်သိၣ်လိမၤလိသ့ၣ်တဖၣ်. နဘၣ်သးအီၤမ့ၢ်ဂ့ၤ တဘၣ်သးအီၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ် နမၤကွၢ်အီၤ. ယဆိကမိၣ် အခဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအရ့ဒိၣ်. နတအဲၣ်ဒိးလၢ ပှၤအဂုၤအဂၤ ကဟဲဆီတလဲကွံာ် နနီၣ်ကစၢ် ခိၣ်နူာ် အတၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်. နဘၣ်ဆဲးမၤလိတၢ်. အိၣ်ဒီးနနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲတၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်. နမ့ၢ်တမၤဒ်အံၤဘၣ်န့ၣ် နကအိၣ်ဒီး ပှၤတဂၤဂၤလၢ အကဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤ လၢအကတဲဘၣ်နၤ- တၢ်မနုၤလၢအဘၣ်, တၢ်မနုၤလၢတဘၣ်ဘၣ်. ယဆိကမိၣ်တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် ကြၢးလၢ နနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲဆၢတဲာ်အီၤသ့. ဒီးလၢနမၤတၢ်အံၤကသ့အဂီၢ်န့ၣ် နကြၢးဘၣ်မၤလိန့ၢ်တၢ်. ယသ့ၣ်ညါလီၤ, တၢ်လၢကၠိန့ၣ် အတမ့ၢ်လၢပှၤကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်ဘၣ်. ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ်အထီၣ်ကၠိတမုာ်ဘၣ် ဒီး အတွးတအိၣ်ဘၣ်. နာ်က့ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကြၢးလၢပမၤန့ၢ်အီၤ. အိးထီၣ်ကျဲလၢတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ကိးခါဒဲးအဂီၢ်. ယဆိကမိၣ် တုၤအခဲအံၤဒၣ်လဲာ်, တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ဒ်သိးလၢပန့ၢ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်, ပှၤအဲၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အိၣ်ဒီဒူၣ်. အဃိတၢ်လၢပကဘၣ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤထီဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ခီဖျိလၢပန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဒ်အံၤအဃိ ပမ့ၢ်ပှၤလၢအတၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤမး ဒီးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် တၢ်လၢပမၤအီၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်ဒီး ဘၣ်မနုၤအဃိလၢပမၤအီၤလဲၣ်? ”
သဒါမှံအတၢ်မၤလိအကတီၢ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်အံၤန့ၣ် ကဝံၤဝဲဖဲလါယူၤထီၣ်သီ ဒီး ကဘၣ်ဆဲးက့ၤထီၣ်ဝံၤကဒါဝဲ အဖၠၣ်စိမိၤကၠိဖဲ Cornell ဖၠၣ်စိမိၤ န့ၣ်လီၤ. ဖၠၣ်စိမိၤကၠိအံၤမ့ၢ်ဝဲ နီၣ်တဂၤပၢ မ့တမ့ၢ် ပှၤတရူၢ်ပၢအီၤ Ivy League တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး အဖၠၣ်စိမိၤကၠိတဖျၢၣ် ဒီး ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ ၁၈၆၅နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
