မိၢ်ပၢ်လၢအလဲၤပာ်အဖိဆံးဖဲတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်ဆံးအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ခဲကနံၣ်အံၤအတၢ်အုၣ်ကီၤအိၣ်လံ လၢအကအိၣ်ဒီးစ့တၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲ အမျးကယၤ ၉ဝ လၢတနွံ သၢသီအဂီၢ်, ဒီးမ့ၢ်အကြၢးဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲအံၤစ့ၢ်ကီးဧါန့ၣ် အတလိၣ်မၤပှဲၤ တၢ်သံကွၢ်နီတမံၤဘၣ်. တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤ ကလီၤလၢဝဲဒၣ် စ့ဒီလၣ် အကကွဲၢ် ၄၃ဝ လၢဆူမဲာ်ညါလွံၢ်နံၣ်တီၢ်ပူၤအဂီၢ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိ လၢအထိကလးအါမးသ့ၣ်တဖၣ် အကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
Marita Tilleraas လၢအမ့ၢ် မိၢ်ဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်တဂၤ ဘၣ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါသပှၢ်ပှၢ် လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်ဆံးအဘူးအလဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်ဒ်အံၤ,
“ပတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အဘူးအလဲန့ၣ် အပှဲၤသိးလိာ်အသးဒီး ပတၢ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤ စ့ဟံးလိၢ်လၢတၢ်ပှ့ၤဟံၣ်အဂီၢ် တကးဘၣ် အါန့ၢ်ဝဲတၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ယစ့တၢ်ဟဲနုာ်န့ၢ်မ့ၢ်အါထီၣ်န့ၣ်, ပကစံးတၢ်အဒိ — ခီဖျိလၢ စ့သိၣ်သွံအါထီၣ် စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအဃိ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ယတၢ်မၤအဘူးအလဲ ၅မျးကယၤ, ဒီးဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲယဖိအဘူးအလဲန့ၣ် အပှ့ၤထီၣ်, ဒီးခီဖျိလၢ ယတၢ်ဟဲနုာ်အါထီၣ်အဃိန့ၣ်ယဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ခိသွဲ, အဃိ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ယတၢ်မၤဘူးအလဲအံၤ အခီပညီနီၣ်ကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ယန့ၢ်ဘၣ်စ့ လီၤစှၤကွံာ် ခီဖျိလၢယကျိၣ်စ့ခဲလၢာ်န့ၣ် လဲၤက့ၤဆူတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အဘူးအလဲအပူၤအဃိန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲမ့ၢ်မိၢ်တဂၤလၢ အမၤတၢ်မၤခံခါ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ပှဲၤပှဲၤ ဒီး မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢ တၢ်ကထုးသံကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးမၤကွၢ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤ "Activity Test"န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢ "Activity Test" န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါလၢ ကရၢပာ်ဖှိၣ်ပဒိၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ စးထီၣ်လၢ ၂ဝ၁၈နံၣ် လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အကဘၣ်မၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤ မ့တမ့ၢ် မၤလိတၢ် မ့တမ့ၢ် မုာ်သးမၤကလီတၢ်တခါခါ ဒ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်ပာ် အနၣ်ရံၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပညိၣ်လၢ တၢ်ကထုးသံကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤကွၢ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်နီၤလီၤမၤအီၤလၢ The Parenthood, လၢအမ့ၢ်တၢ်ကရၢကရိ လၢအဂဲၤလိာ်န့ၢ်တၢ်လၢ တၢ်ကပာ်အနီၣ်ထိၣ် လၢတၢ်ဟံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ် အဘူးအလဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟူးဂဲၤတၢ်အခိၣ်ဒိၣ် Maddy Butler စံးဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးထံ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ မၤကီထီၣ်ဝဲဒၣ် မိၢ်ပၢ်အါဒံအါဂၤအတၢ်အိၣ်မူန့ၣ်လီၤ.
“ဒ်သိးလၢ ကန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤအဂီၢ် ပနၢ်ဟူဘၣ်မိၢ်ပၢ်ဒီး ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ် အတၢ်ဃဲၤပူအါမး လၢအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ကျဲးစၢးဃုဝဲဒၣ် မုာ်သးမၤကလီတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဝဲသ့ၣ်မၤအီၤသ့သ့ၣ်တဖၣ်ချ့ချ့ — မ့ၢ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တဆဲးဖိန့ၣ် — အဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်လဲၤမၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့စ့ၢ်ကီးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
မိၢ်ပၢ်လၢအလဲၤပာ်အဖိဖဲ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၅သီအနံၤန့ၣ်, အဲးလ်ဘနံးဆံး ပဒိၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်ကီၤလၢ ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲ တနွံန့ၣ် သၢသီ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမျးကယၤ ၉ဝန့ၣ်လီၤ.
ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers စံးဝဲဒၣ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ကမၤစၢၤဝဲ မိၢ်ပၢ်လၢအအိၣ်သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ပမုၢ်လၢ်ပာ်လၢ အီစထြ့လယါဟံၣ်ဖိဃီဖိ ၁ဝဝ,ဝဝဝ ဃၣ်ဃၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အဘျုးအဖှိၣ်လၢ အဲးလ်ဘနံးဆံး လ့ၢ်ဘၢၣ်ပဒိၣ် တၢ်အုၣ်ကီၤသၢသီ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ ပမၤဝဲတၢ်မၤ လၢအခီၣ်တဃာ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢအဂ့ၤလၢဖိဒံဖိသၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ကဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒီးတၢ်လၢအဂ့ၤလၢ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့သနူအဂီၢ်န့ၣ်, ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢတၢ်အံၤအဃိ ဒ်ပှၤပၢၤစ့တဂၤအသိးန့ၣ် ယပာ်ကဖၢလၢသး ဒီးယမၤလီၤတံၢ်လၢ ကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤလၢ တၢ်အုၣ်ကီၤသၢသီအဂီၢ်အံၤ အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ပဒိၣ်အံၤစံးဝဲဒၣ် သၢသီအဂီၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤ အတလိၣ်ဘၣ် တၢ်သမံးသမိးမၤကွၢ်ဝဲဒၣ် Activity Test— တၢ်သမံသမိးထံတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂ့ၢ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့မ့ၢ်မိၢ်ပၢ်လၢ အအဲၣ်ဒိး မၤန့ၢ်အါထီၣ်မုၢ်နံၤလၢ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ အဂီၢ်န့ၣ် ကလိၣ်ဘၣ်မၤဝဲဒၣ် Activity Test န့ၣ်လီၤ.
Nesha Hutchinson လၢအမ့ၢ် Cressy Road Early Learning ဝဲၤလီၢ် အကစၢ်တဂၤစံးဝဲဒၣ်, လၢတၢ်မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲသၢသီအဂီၢ် တၢ်ထုးကွံာ် Activity Test န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲခီၣ်ခါအဆိကတၢၢ်တခါလၢ မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ အဖိအဘူးအလဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ပအိၣ်ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢတဘျီဃီအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ဟဲပာ်ဝဲအဖိလွံၢ်ဂၤဖဲပအိၣ်အံၤ, ဒီးတၢ်အံၤ အတမ့ၢ်တၢ်လၢအပှ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဖိဘၣ်. မ့ၢ်လၢ တၢ်ထုးကွံာ် တၢ်သမံသမိးမၤကွၢ်အံၤအဃိ တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် အါအါလၢၤဘၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ် မၤတၢ်ဆၢတဲာ် ကန့ၢ်ဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်ကဲဘျုးအဂီၢ်, အဝဲသ့ၣ် အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
The Parenthood တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ အပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်, Maddy Butler စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဆီၣ်ထွဲ လၢပဒိၣ်အအိၣ်အံၤ အတဘှီဘၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အတၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီဘၣ်.
“တၢ်မ့ၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲတဘျီလၢ်လၢ်, တယံၤတမီၢ်န့ၣ် ပိာ်ထွဲထီၣ်အသးဒီး တၢ်အဘူးအလဲအပှ့ၤထီၣ် လၢအမ့ၢ် ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤထီၣ်ဝဲတၢ်အဘူးအလဲ. အဃိန့ၣ် ပဃ့ထီၣ်လၢ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် ကဘှီဘၣ်ဆိဝဲဒၣ် တၢ်ဟံးတၢ်အဘူးအလဲအဂ့ၢ်အံၤ, လၢကဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်သနူအံၤဒီး မၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ယိယိဖိလၢဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကသူအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အဂီၢ်အံၤ အတဟ့ၣ်လီၤတၢ်အုၣ်ကီၤလၢ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အတၢ်လီၢ်န့ၣ် အကတူၢ်လိာ်ဝဲဖိသၣ်ဘၣ်.
ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကလိၣ်ဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်လၢအဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိးန့ၢ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ ဒီးတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဃုထၢလၢအကပာ်အဖိအဂီၢ်ဒီး ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကလိၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်အပှ့ၤလၢ တၢ်လီၢ်လီၤဟိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Jen Fleming လၢအမ့ၢ်မိၢ်လၢအအိၣ်ဒီးအဖိခံဂၤစံးဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်တၢ်လီၢ်န့ၣ် အကန့ၢ်ဘၣ် တၢ်လီၢ်လၢအဖိမုၣ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢကီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
“ယပၢနုာ်လီၤပာ် ယဖိမုၣ်အဒိၣ်တဂၤန့ၣ်အမံၤ လၢယဒၢန့ၢ်အနွံ ၂ဝ အခါလံ. အခဲအံၤယဖိမုၣ်အိၣ်လွံၢ်နံၣ်ဘျဲၣ်လံ နာ်သက့ တုၤအခဲအံၤန့ၣ် ယတန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လီၢ် ဒ်ဘၣ်.”
တုၤလၢဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲဝံၤအလီၢ်ခံ, Ms Fleming ဂဲၤလိာ်ဝဲဒၣ်လၢပဒိၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအသီအံၤ ကကျၢၢ်ဘၢစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်ဖဲဟံၣ်ပူၤ မ့တမ့ၢ် အဖံအဖု, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ ပှၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤ လၢအဟဲအိၣ်တပူၤဃီဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိအံၤ, မ့တမ့ၢ်န့ၣ် တၢ်မၤသကိးတၢ်ဒီးတၢ်မၤလီၢ် လၢအပျဲဝဲဒၣ်မိၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကက့ၤနုာ်လီၤဘၣ်ဆူတၢ်မၤလီၢ်အပူၤလၢအဆိအချ့, နာ်သက့ ဆဲးဒုးအိအဖိနုၢ်သ့ဝဲဒၣ်. ဒ်သိးကပာ်ပနီၣ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲအကလုာ်ခဲလၢာ်အံၤအဂီၢ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် သနူကျိၤကွာ်လၢအတကွီၣ်လဲၢ်မးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤထီဒါတၢ်ကရၢ အခိၣ် Susan Ley စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအံၤ အတဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ တၢ်ဃုထၢကျိၤကျဲလၢတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အဂီၢ်ဘၣ်ဒီး တၢ်ထုးကွံာ် တၢ်သမံသမိးထံ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ကဒုးအိၣ်အါထီၣ် တၢ်ကီလၢ မိၢ်ပၢ်လၢအဖံးတၢ်မၤတၢ်တနီၤနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“လံာ်တၢးနီၣ်ဂံၢ်ကိးခါဒဲးအပူၤ ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢ အတန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လီၢ်နီတသီဘၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်, တဘၣ်တဲလၢသၢသီတဂ့ၤ. တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အဂၤတခါလၢအအိၣ်ဒီးပှၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ထုးသံကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးထံ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ် ပှၤကညီလၢအမၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤ မ့တမ့ၢ် မၤလိတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တဟ့ၣ်ဆိအီၤတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢကပာ်ဘၣ်အဖိဖဲတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲအလီၢ်လၢၤဘၣ်, ဒီးတၢ်လၢပနာ်အီၤထီဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးဘၣ်မ့ၢ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဖိသၣ်အတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟ့ၣ်ဆိအီၤတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်န့ၣ်လီၤ.
