တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
တၢ်လီၤတၢ်ကရၢကရိအတၢ်ဂဲၤလိာ်တခါအပူၤန့ၣ် အၢၣ်ဝဲဒၣ်လၢ 'no new wars' တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အသီတအိၣ်ဘၣ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ကီၢ်အမဲရကၤ ကီၢ်ခိၣ် Donald Trump စံးလၢ အဝဲအတၢ်စးထီၣ်ဒုး Iran အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကယံၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးလၢ တၢ်ဆိကမိၣ်ပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
“တုၤလီၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်, ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤအံၤ, ပအိၣ်ဒီးသုးမုၢ်သံၣ်ဘိလၢ အဂံၢ်ဆူၣ်ကတၢၢ်ဒီး အစိကမီၤဒိၣ်ကတၢၢ်. ဒီးပကမၤန့ၢ်တၢ်မၤနၢၤညီညီန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢပဆိကမိၣ်တယာ်ပာ်အီၤ န့ၣ် ပလဲၤတလၢပာ်အီၤလံ. တၢ်ဆၢကတီၢ် ကဘၣ်ထဲလဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် အတွးတအိၣ်ဘၣ်. တၢ်ကမၤအသးဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ပကမၤနၢၤတၢ်ထီဘိလီၤ...စးထီၣ်လၢအခီၣ်ထံးအခါလံ ပပာ်လီၤပာ် တၢ်ဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လွံၢ်နွံတုၤ ယဲၢ်နွံ. ပမ့ၢ်ဘၣ်မၤအီၤယံၤန့ၢ်တၢ်အံၤနာ်က့ ပဂံၢ်ပဘါအိၣ် ဒီးပကမၤအီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ်... တနံၤအံၤ ပှၤအိၣ်တနီၤတဲဝဲလၢ, တၢ်အံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ကီၢ်ခိၣ်အံၤ တၢ်ကကၢၢ်ထီၣ်အသးဒီး အကမၤဝံၤဝဲတၢ်အံၤချ့ချ့. ယဲဒၣ်အံၤ တၢ်တကၢၢ်ယသးဘၣ်.”
တချုးဖဲလၢကီၢ်အမဲရကၤ လဲၤဒုး Iran ဒ်ဘၣ်န့ၣ် ဃ့ဝဲလၢ Iran ကဟ့ၣ်လီၤဒုးနဲၣ်တၢ်အုၣ်ကီၤ လၢအတအိၣ်ဒီးနယူချံယၢဘၣ်, နာ်သက့ Iran တခီန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤဒုးနဲၣ်တၢ်အုၣ်ကီၤတန့ၢ်ဘၣ်, အဃိ ကီၢ်အမဲရကၤ စံးလၢ Iran န့ၣ် အကအိၣ်ဒီး နယူကချံတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးတၢ်သ့ အဃိန့ၣ် လဲၤနုာ်လီၤဒုးဝဲ Iran န့ၣ်လီၤ.
ယူအဲၣ်စ်—အံးစရ့ အတၢ်လဲၤဒုးသကိး Iran စးထီၣ်သးဝံၤ အတၢ်ကတိၤလီၤဆူကမျၢၢ်အအိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီအပူၤန့ၣ်, Donald Trump စံးလၢ အဝဲအတၢ်ပညိၣ်အဆိကတၢၢ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကမၤဟးဂီၤကွံာ် Iran အတၢ်တ့ထုးထီၣ်မျိာ်သၣ် အဂံၢ်အဘါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ခံမံၤတမံၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ခိၣ်ဃၢၤအဂံၢ်န့ၣ် ပကမၤတူာ်ကွံာ်အီၤစီဖ့ကလ့န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကဘီထံအဘ့ၣ်တဆံန့ၣ်ပမၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤဝံၤလံ. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အိၣ်ဖဲပီၣ်လဲၣ်ခံဒး. သၢခါတခါန့ၣ်, ပမၤလီၤတံၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ နီၣ်ဂံၢ်တၢ ပှၤဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ တၢ်မၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအံၤ လ့ၤတက့ၤတဘၣ်အိၣ်ဒီး နယူချံယၢ တၢ်စုကဝဲၤဘၣ်.
အတဘၣ်အိၣ်ဒီးနယူချံယၢတၢ်စုကဝဲၤနီတစဲးဖိဘၣ်. ယတဲပာ်တၢ်အံၤ စးထီၣ်လၢအခီၣ်ထံးအခါလံ. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် လ့ၤတက့ၤ တဘၣ်အိၣ်ဒီးနယူချံယၢတၢ်စုကဝဲၤဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အိၣ်ဖဲ တၢ်ကန့ၢ်အိၣ်ဘၣ်ဒီးနယူချံယၢစုကဝဲၤလၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢအကျဲပူၤ ခီဖျိလၢ ပသးတဆးဘၣ်ဒီးပမၤကြီတၢ်သးလီၤပလိာ်ဆဲးလီၤစုမုၢ်ကျၢၢ်ဒီးပထံကီၢ်တခါအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢခံကတၢၢ်န့ၣ်, ပကမၤလီၤတံၢ်လၢ Iran သုးမီၤစိရိၤအံၤ တဆဲးအိၣ်ဘၣ်ဒီး စုကဝဲၤ, ကျိၣ်စ့, ဒီး နဲၣ်ကျဲ ပှၤမၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကး အသုးမုၢ်သံၣ်ဘိ လၢအအိၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်ထံဆၢကီၢ်ဆၢအချၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ယူအဲၣ်စ်—အံးစရ့ အတၢ်ဒုး Iran အံၤ စးထီၣ်အသးဝံၤအလီၢ်ခံ စှၤကိးသီအတီၢ်ပူၤန့ၣ် အတကွီၣ်လဲၢ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်, လၢအခးသံကွံာ်ဝဲဒၣ် ပှၤ Iran တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဒီး ထံကီၢ်အခိၣ် Ayatollah Ali Khamenei န့ၣ်လီၤ.
တုၤလီၤဖဲလါမးရှး သၢသီန့ၣ်, Iranian Red Crescent ကရၢစံးဝဲဒၣ် တၢ်ခးလီၤတၢ်ဖဲ Iran ဝ့ၢ် ၁၃၁ ဖျၢၣ်အပူၤအဃိ, ပှၤသံအစှၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၅၅ ဂၤ ဒီးမ့မ့ၢ်လၢတၢ်မၤကၣ်ကဒါက့ၤ အံးစရ့ အတၢ်ဒုးအပူၤန့ၣ် ပှၤသံအစှၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲ ၁၁ဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလၢကီၢ်အမဲရကၤသုးဖိသံကွံာ်လွံၢ်ဂၤဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ဂ့ၢ်ဝီကိတိာ် Pete Hegseth တဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ တၢ်ကဆီလီၤသုးဖဲဟီၣ်ခိၣ်လိၤအဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပကမၤမတၤလဲၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ် ဝဲၤကျိၤအံၤ မ့တမ့ၢ် ကီၢ်ခိၣ်အံၤ မ့တမ့ၢ် ပှၤအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးတဲဘၣ်ဝဲဒၣ်ပှၤအမဲရကၤဖိ, ဒီး ပဒုၣ်ပဒါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ထံၣ်လၢအကမၣ်တခါဖးယံၤလံ. ပကဘၣ်မၤအီၤယံၤထဲလဲၣ်စ့ၢ်ကီး ကြၢးဘၣ်လၢ ပတဲဘၣ်အီၤ, တၢ်လၢပကမၤအီၤ ဒီး တၢ်လၢပတမၤအီၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပကြၢးတဲဘၣ်အီၤ, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤဟးဂီၤတၢ် တၢ်တဂိာ်တသီၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး ကီၢ်အမဲရကၤ ကီၢ်ခိၣ် အတၢ်စးထီၣ်ဒုးတၢ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ဒံၣ်မိၣ်ခြဲၣ်ဒီး ပှၤလၢအဆီၣ်ထွဲ Mr Trump အတၢ်ကိးသထြီလၢ အမ့ၢ်— Make America Great Again တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ, ခံကပၤလၢၤအံၤ ဖဲၤဖးနီၤဖးဝဲဒၣ် အတၢ်စးထီၣ်လဲၤဒုးဆိတၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ် တၢ်ဃုထၢ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအပူၤ, Donald Trump အၢၣ်လီၤဝဲဒၣ်တဘျီဝံၤတဘျီလၢ အကပတုာ်ကွံာ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ခဲလၢာ် ဒီး အၢၣ်လီၤဝဲလၢ အတမၤဝဲဒၣ် ယူၤအဲၣ်စ် အတၢ်လဲၤနုာ်လီၤ အိၣ်ဂၢၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ကဲထီၣ်အဖၢမုၢ် တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်ကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သး အါခါအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလၢ ပှၤအမဲရကၤဖိ ၆ဝ မျးကယၤဃၣ်ဃၣ် စံးလၢ အဝဲသ့ၣ် တဆီၣ်ထွဲ တၢ်လဲၤနုာ်လီၤဒုး Iran ဘၣ်.
လၢတၢ်ဒီသဒၢလီၤ အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂီၢ်, Pete Hegseth စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဒုးတဘျီအံၤန့ၣ် တလီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်လဲၤဒုးတၢ်ဖဲ Iraq အပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ကစီၣ်တဝၢ ဒီး ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးလၢကိးပသူ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အံၤအကတၢၢ်ကတာ်တသ့ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပတုာ်ကွံာ်သုတၢ်ကိးပသူအံၤ. တၢ်အံၤအတမ့ၢ် Iraq ဘၣ်. တၢ်အံၤအတမ့ၢ်တၢ်လၢအကတၢၢ်ကတာ်တသ့ဘၣ်တမ့ၢ်ဘၣ်. ယအိၣ်တ့ၢ်ဖဲန့ၣ်လၢခံခီခံကပၤဒဲးအဂီၢ်. ပစၢၤသွဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၤဂ့ၤလီၤ ဒီး ကီၢ်ခိၣ်အံၤစ့ၢ်ကီးသ့ၣ်ညါတၢ်န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ်အနံၣ် ၂ဝ အတီၢ်ပူၤ တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထံကီၢ်ဒီးတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်န့ၣ် အဝဲကိးအီၤလၢ အမ့ၢ်တၢ်လၢအမၢးမးတခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအထီဒါလိာ်အသး. သုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဘျီအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ရှဲရှဲဖိ, မ့ၢ်တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်တၢ်, တၢ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်ပညိၣ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ် တဲာ်တဲာ်ဖျုဖျုတခါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ် မျိာ်သၣ်အတၢ်မၤပျံၤမၤဖုး. တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်သုးထံ. ဒီး နယူချံယၢ တဘၣ်အိၣ်လၢၤဘၣ်.”
တချုးဖဲလၢ တၢ်ဒုးအံၤစးထီၣ်ဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ် Donald Trump ဟ့ၣ်သဟၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် ပှၤ Iran ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကဟံးန့ၢ်ကဒါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အထံအကီၢ်, လၢအဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤအခီပညီဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢ တၢ်ကဆီလဲကွံာ် ထံကီၢ်အံၤအပဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအဝဲလဲၤဆူ Capitol Hill အတီၢ်ပူၤ, ကီၢ်အမဲရကၤထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ကိတိာ် Marco Rubio စံးဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤဒုးတၢ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သးလၢ တၢ်ဒီသဒၢ Iran ကီၢ် အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ခးတၢ်ယံၤ မျိာ်သၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအဝဲဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဒီး စံးလၢ တၢ်ခးတၢ်ယံၤအဂီၢ်မျိာ်သၣ်အံၤ တၢ်သူအီၤလၢ တၢ်ကဒီဃာ် နယူချံယၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တၢ်လဲၤနုာ်လီၤဒုးတၢ် အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ်, ဖဲအသီခါန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်ကဒီသဒၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ နယူချံယၢ အတၢ်ပိၢ်ဖးထီၣ်ဖုးအဂီၢ် နာ်သက့ ပှၤပဲၤထံနီၤဖးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ ကီၢ်ခိၣ်အံၤ အတအိၣ်ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤရဲၣ်ကျဲၤခိၣ်သ့ၣ်ရှဲရှဲဖိဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
Iran တၢ်တိာ်ကျဲၤအဂီၢ် International Crisis Group ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်, Ali Vaez, စံးဝဲဒၣ် ကီၢ်အမဲရကၤဒီး အံးစရ့ အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အကအိၣ်ဒီး တၢ်ပညိၣ်ဖီတၢၣ်လၢ အလီၤဆီလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲအံၤန့ၣ်, Trump ပဒိၣ်အံၤဖျါလီၤဂာ်လၢ အအဲၣ်ဒိးဝဲ တၢ်အဆၢကဟဲထီၣ်လၢ တၢ်ဆီတလဲကွံာ် သုးပဒိၣ်, လၢအထုးကွံာ်ဝဲဒၣ် ထံကီၢ်အံၤအခိၣ်, အခိၣ်ကဟဲထီၣ်အသီ တဂၤဂ့ၤ တဂၤဂ့ၤန့ၣ်, ကမၤဝဲဒ်သိး Venezuela န့ၣ်လီၤ, Delcy Rodriguez အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒီး Trump ပဒိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, အဝဲသ့ၣ်တူၢ်လိာ် ယူအဲၣ်စ် အတၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး မၤပိာ်ထွဲ ကီၢ်အမဲရကၤ တၢ်ကလုၢ် လၢအတလိၣ်ဆီတလဲသုးပဒိၣ်ဘၣ်. နာ်သက့ မ့မ့ၢ် အံးစရ့ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ အစှၤကတၢၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်အတၢ်ဆီတလဲကအိၣ်ထီၣ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ Iran န့ၣ် အကပာ်တၢ်ပညိၣ်ဖဲအထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဒီး တဘၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တာ်တၢ်ဒီး အံးစရ့ ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ခီဖျိလၢ တၢ်ဒုးအံၤ အတၢ်ထိၣ်ဟူးဆဲးဆှု ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ကျိၣ်စ့ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ, ဖဲမုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤအနံၤန့ၣ် ရ့ၣ်နီၣ်သိဒီး န့ဆၢၣ်ဂာ်သဝံ အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်အါမးအသိး တၢ်နီၤလီၤ ဆါတၢ် တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ အဖၠါသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး လီၤကွံာ်ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤ Iran ပဒိၣ် ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢ အက ကးတံာ်လီၤကွံာ် Hormuz ထံဒိၣ်စ့ၤ—Strait of Hormuz, လၢအမ့ၢ်ထံဒိၣ်စ့ၤကျိၤတခါလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ကိးနံၤဒဲး တၢ်သူ ရ့ၣ်နီၣ်သိ အမျးကယၤ ၂ဝ အဂီၢ် တၢ်စိာ်ခီဂာ်အီၤ အကျဲန့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ကဘီအါအါဂီၢ်ဂီၢ် တၢ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လၢ တၢ်ကခးအီၤ ဒီး Iran အတၢ်ခးဆၢကဒါက့ၤတၢ် ဟဲလဲၢ်ထီၣ်ဖဲ တၢ်ထုးထီၣ်ရ့ၣ်နီၣ်သိ အဟီၣ်ကဝီၤအဃိ, ကဘီတီဆှၢတၢ်ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ပတုာ်ကွံာ် တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
