ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ စဲအ့ၣ် ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီၣ်တၢ်ကရၢဖးဒိၣ်တဖု ထုးထီၣ်ရၤလီၤဝဲ အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဃိထံသမံသမိး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—AI အဂ့ၢ် အဆိကတၢၢ်ဘျီ တၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်တၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲလၢ ယီၤကူၣ်ဆး—artificial intelligence (AI) အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီန့ၣ် ချ့ဒိၣ်န့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ်လၢ ပဒိၣ်ဒီး ပှၤပာ်လီၤတၢ်ဘျၢသဲစးသ့ၣ်တဖၣ် လူၤထီၣ်အခံကချုးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟ့ၣ်ပလီၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ စဲးဖီကဟၣ် အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအံၤ ဒုးအိၣ်အါထီၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ - လၢအပၣ်ဃုာ် စဲၣ်ဘၢၣ် တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်ကမၣ်တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်တတၢၤတနါတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီၣ်တၢ်ကရၢအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သးလၢ အကမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်မၤလီၤဖး မၤလီၤဆီ တၢ်ဂ့ၢ်နီၣ်ကီၢ်ဒီး တၢ်လၢအတမ့ၢ်နီၣ်ကီၢ်ဘၣ် တၢ်အယီၤအဘျၣ်သ့ၣ်တဖၣ်- ဒီး တၢ်မၤလီၤဆီ စဲအ့ၣ်ဒီး တၢ်လၢအတလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် António Guterres အတၢ်ကတိၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ဖဲဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ စဲအ့ၣ်အတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါသဘျ့ လၢအဘၣ်ဃးဒီး ယီၤကူၣ်ဆး—AI န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီတၢ်ကရၢအံၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်အခါ, လၢအပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ် ခီဖၠူထၢၣ်စဲအ့ၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်, ကသံၣ်ကသီဒီး တၢ်ကစီၣ်ပီညါ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ် အဂၤ ၄ဝ န့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ယိယိဖိတခါ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်မၤအီၤလၢအဆိအချ့ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် AI လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ တၢ်အုၣ်ကီၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်, ခီဖျိလၢ စဲးဖီကဟၣ်အံၤ လဲလိာ်အသးချ့မးအဃိန့ၣ်လီၤ.
Guterres စံးဝဲဒၣ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်မ့ၢ်သူအီၤလၢတၢ်ဂ့ၤတပၤန့ၣ်, AI အံၤ ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် စဲးခိၣ်လၢၢ်အဂံၢ်ဆူၣ်ကတၢၢ်တခါ လၢတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်အဂီၢ်, မၤချ့ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်အံၤ အတၢ်မၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီတၢ်လၢတၢ်ကိးမံၤဒဲး, စးထီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဒီး တၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ တုၤလီၤဆူ တၢ်မၤလိန့ၢ်တၢ်ဒီး မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ယီၤကူၣ်ဆး—AI အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတၢ်သ့န့ၣ် ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီတၢ်ကရၢအံၤ သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်ဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဃုထံၣ်သညါအဂ့ၢ်အကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ် ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤသဃဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ကတၢၢ်ပီၣ်သကိးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အဆိကတၢၢ်န့ၣ်, ပျဲယဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤလိတခါ. AI အံၤ အမ့ၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ လၢအတအိၣ်ဒီး တၢ်နီၤလီၤသကိး တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်, တၢ်အဆၢလၢအဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပဒိၣ်ဒီး ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ကန့ၢ်စှၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီၣ်တၢ်ကရၢအံၤ ထုးထီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ ယီၤကူၣ်ဆး—AI အဂ့ၢ် အဆိကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပာ်ဖျါအံၤစံးဝဲဒၣ်လၢ ယီၤကူၣ်ဆး—AI န့ၣ် မၤချ့ထီၣ်ပာ်လံဝဲဒၣ် တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ ကသံၣ်ကသီအဂ့ၢ်, စဲအ့ၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါဒီး တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ကိးမုၢ်နံၤဒဲး တၢ်အိၣ်မူသ့ၣ်တဖၣ် လံန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်လၢ စဲးဖီကဟၣ်အံၤ လဲလိာ်အသး ချ့ဒိၣ်န့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်လီၤသနူအကျိၤအကျဲ လၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တၢ်ပၢဆှၢလီၤသးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကရၢအံၤ အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤသဃဲၤ Maria Ressa စံးဝဲဒၣ် ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်စံၣ်ညီၣ်တၢ်ကရၢအံၤအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အတၢ်ဃိထံၣ်သ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်ထံဆိကမိၣ်ဆးန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပတၢ်သးလီၤပလိာ်ဃုာ် အက့ၢ်အဂီၤအစှၤကတၢၢ်တခါ ဒီး တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်လၢတၢ်ပှဲၤ လၢတၢ်လီၤကိၢ်သူၣ်ဂီၤသးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အသဟီၣ်န့ၣ် အတကဘဲးဘၣ်, အဂံၢ်အဘါန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်လီၤတၢ်သးစၢၢ်ဆၢမူးမူးနီၣ်နီၣ်, ဒီး လၢတၢ်ကဖီၣ်ဂၢၢ်အီၤအဂီၢ်တခီန့ၣ် တၢ်အုၢ်ကီၤတအိၣ်ဘၣ်.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် စဲးဖီၣ်ကဟၣ်အံၤ မတၤတဂၤ ဖီၣ်ဂၢၢ်အီၤလဲၣ်န့ၣ် အတၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ် အိၣ်ဖျါပာ်စၢၤဝဲဒၣ်လံန့ၣ်လီၤ.
“ခီပနံၣ်စှၤကိးဖျၢၣ်ဒီး ထံကီၢ်စှၤကိးဘ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤဝဲဒၣ် တၢ်ဆၢတဲာ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး ပှၤကညီ ပှၤအဟီၣ်ခိၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်အမဲရကၤထံကီၢ်ထဲတဘ့ၣ်ဧိၤန့ၣ် ပၢဝဲဒၣ် ခီဖၠူၢ်ထၢၣ်အဂံၢ်အဘါ ယီၤကူၣ်ဆး—AI အံၤ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၇၅မျးကယၤန့ၣ်လီၤ.”
ကရၢအံၤ အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤသဃဲၤ အဂၤတဂၤ လၢအမ့ၢ်, ပှၤခဲနဒၢ်ဖိ ခီဖၠူထၢၣ် စဲအ့ၣ်ပှၤသ့ပှၤဘၣ်လီၤဆီ Yoshua Bengio စံးဝဲဒၣ်, ယီၤကူၣ်ဆး—AI အတၢ်သ့န့ၣ် ဟီၣ်ကဝီၤတနီၤနီၤအပူၤ အိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ခံဆး ဖဲစှၤကိးလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီအိၣ်ထီၣ်ချ့မးအံၤအဃိ တၢ်လၢသနူသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမၤအီၤန့ၢ်အကျိၤအကျဲဒီး အဝဲသ့ၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ် အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် တၢ်လီၤဟိအတကွီၣ်ဟဲအိၣ်လဲၢ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
“စဲးဖီကဟၣ်အံၤ လဲၤထီၣ်လဲၤထီချ့းမး, မ့ၢ်ကွၢ်လၢတၢ်ထိၣ်တၢ်ဒွးတနီၤအပူၤန့ၣ် စဲးဖီကဟၣ်အံၤ စှၤကိးလါဒဲးအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ဟဲချ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်ခံဆး, ဒီးတၢ်မၤသးဒ်အံၤန့ၣ် န့ၢ်ဝဲဒၣ်တဘျုးနံၣ်လံ. ဖဲတကတီၢ်ဃီအံၤန့ၣ်, စဲးဖီကဟၣ်လၢတၢ်သ့ၣ်ညါပာ်အီၤ လၢအကအုၣ်ကီၤဝဲဒၣ် AI အံၤကလူၤပိာ်ထွဲဝဲ တၢ်နဲၣ်လီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတအိၣ်ဒ်ဘၣ်, မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အတအိၣ်ဒ်ဘၣ်, ဒီးလၢတၢ်အံၤအလီၢ်န့ၣ် တၢ်လၢအတလိၤတဃီၤ ထီဒါလိာ်အသးအိၣ်ထီၣ် အတၢ်အုၣ်ကီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်, လၢအပၣ်ဃုာ် AI အတၢ်ဒုးဆိကမိၣ်ကမၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
Bengio စံးဝဲဒၣ် တၢ်မၤကမၣ်တၢ် အတၢ်ဂ့ၢ်ပိာ်ထွဲထီၣ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤနးဒိၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်သးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်ကွၢ်လၢဆူမဲာ်ညါတခီန့ၣ်, တၢ်သ့တၢ်ဘၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ် လၢအချ့းမးဒီး ကျိၤကျဲလၢ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အဘၢၤစၢၤ တၢ်လီၤဟိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တတၢၤတနါဖးဒိၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲအပူၤကွံာ်တယံၤဒ်ဘၣ် ပရ့ၣ်ဒၢ်တၢ်ကွၢ်ဃိထံအပူၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် စဲၣ်ဘၢၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ယိၣ်ဝဲတၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မူအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ကမျၢၢ်ပှၤကရၢကရိအါမး ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—AI န့ၣ် ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကမၣ်တၢ်ကစီၣ် သ့တုၤလၢ အကဲထီၣ် တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး ပဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်ဒီး ပနီၣ်ကစၢ်တဂၤစုာ်စုာ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ အတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် ပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လိၤလိၤ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်, တချုးလၢ စဲးဖီကဟၣ်အံၤ ကဲထီၣ်အပတီၢ်တုၤလၢ တၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်ဘၣ်အီၤကီဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ်, အလီၢ်အိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ပာ်လီၤဝဲဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢတၢ်ကျဲၤဘၣ်လိာ်က့ၤတၢ်အဂီၢ်ဒီး တၢ်ဒီသဒၢအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃိထံၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်ကဆဲးတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအီၤဖဲ ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ တၢ်အိၣ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ လၢတၢ်ကမၤအီၤဖဲဆူမဲာ်ညါတနွံန့ၣ်လီၤ.
