တၢ်ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ပလီၢ် လၢအဆိအချ့တခါ ဆူထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိလၢ အကဟးထီၣ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအသုတဘၣ်ဆါလီၤ အဝဲသ့ၣ်စ့တၢးစရီဒီး အနီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်— ID သ့ၣ်တဖၣ်ဆူ ပှၤမၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အစုပူၤတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လၢကဆါလီၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ကွဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်ဒီး စ့ညၣ် 'quick cash' — ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်တူၢ်လိာ်ကျိၣ်စ့ဒ်အံၤန့ၣ် အမ့တမ့ၢ်တၢ်မၤအီၤလိၤလိၤဘၣ်တခါနာ်သက့ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤဘျးစဲသးဒီး တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ အပှာ်ယဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
Hamza မ့ၢ်ပှၤဟဲန့ၢ်လၢကီၢ် Saudi Arabia ဒီး အဝဲဟဲဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ဖဲ ၂ဝ၂၂နံၣ်, ဒီး အခဲအံၤန့ၣ် ဘူးထီၣ်လၢအကဖျိထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖၠၣ်စိမိၤတီၤဒိၣ်ကၠိလံန့ၣ်လီၤ.
ကၠိဖိပိာ်ခွါလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၂၃ နံၣ်တဂၤအံၤ ဟးဆှဲးတ့ၢ်ဝဲ တၢ်လီတၢ်ဝ့ၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ် — လၢအပၣ်ဃုာ် အပူၤကွံာ်စှၤကိးလါအတီၢ်ပူၤ တၢ်ကိးအီၤဖဲလီတဲစိအပူၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤသးဒ့ဒီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အဝဲသ့ၣ်တဲဘၣ်ယၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤစှၤလီၤလီၢ်ခူအပှ့ၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်ကနၢၤအဂီၢ်. ဒီးယဲယသံကွၢ်အဝဲသ့ၣ်လၢ, ခီပနံၣ်အံၤအမံၤဒ်လဲၣ်? နာ်က့အဝဲသ့ၣ်တတဲဘၣ်ယၤခီပနံၣ်အမံၤဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ဃ့ယၤထဲဒၣ်လၢ, ယကဆှၢလီၤယစ့တၢးစရီအဂ့ၢ်အကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ဒီး အဝဲသ့ၣ်ကဟဲဆှၢန့ၢ်ယၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤလီၢ်ခူအံၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးယသ့ၣ်ညါအီၤလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီတၢ်ဝ့ၤန့ၣ်လီၤ.”
အီစထြ့လယါပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဖျါအါလၢ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဃ့အဝဲသ့ၣ်လၢ အကဆါလီၤဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် အစ့တၢးစရီဒီး နီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်အခိၣ် Marie Andersson ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ကလုၢ် လၢအမ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် ပှၤကၠိဖိလၢအထီၣ်ဖၠၣ်စိမိၤကၠိဝံၤဒီးလၢအကဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်တၢ်ကွဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်ဒီစ့ညၣ်လၢအချ့... ဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံ တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်သူအီၤလၢတၢ်မၤကဆှီက့ၤ တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ, ခီဖၠူၣ်ထၢၣ်တၢ်ဒုးထီဒါမၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကနာ်အီၣ်အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢး ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်အခိၣ်အံၤစံးဝဲဒၣ် ဒ်သိးကန့ၢ်သူဘၣ်ဝဲ ပှၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအအီစထြ့လယါစ့တၢးရီအဂီၢ် ပှၤမၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ သူဝဲဒၣ်ကျိၤကျဲလၢ အဖျါလီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်လၢအဖိသဲစးတၢ်ဘျၢ လၢအမ့ၢ်ကဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် စ့ညၣ် ဒီလၣ် လၢအကထိကလးအါမးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
နီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ် အလံာ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး လံာ်ဟးကီၢ်—passports, တၢ်နီသိလ့ၣ်လံပျဲ—driver licences မ့တမ့ၢ် နီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်တခါခါလၢပဒိၣ်ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပှၤမၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ် သူဝဲဒၣ် ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအမံၤ လၢတၢ်အိးထီၣ်စ့တၢးစရီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ်စံးဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ် ဃုသ့ၣ်ညါ မၤန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီတၢ်ဝ့ၤ အပှာ်ယဲၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဟဲက့ၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အစ့တၢးစရီအပူၤ ဒီး ပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်မၤသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟံးအီၤအရ့န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ အတၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်သ့ဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤကဆှီစ့သူဆူစ့ဝါ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ စ့ဘၣ်အၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဆူစ့လၢအကဆှီ အတၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်... ခီဖျိလၢတၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢဒ်အံၤအဃိ တၢ်ဂ့ၢ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အသးသ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ် အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဃ့ထီၣ်လံာ်ခီကီၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ထုးသံကွံာ်အဝဲသ့ၣ်အလံာ်ခီကီၢ်, တၢ်ကတြီတံာ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဟဲက့ၤနုာ်လီၤကဒါဆူ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤလီၤစိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ထုးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲလၢ နံၣ်ဘူးကကတၢၢ် လၢအမ့ၢ်အခါဖဲကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဖၠိထီၣ်ဖၠၣ်စိမိၤကၠိဒီး ကဘၣ်မၤဝဲတၢ်ဆၢတဲာ်ဘၣ်ဃး မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ် ကဆဲးအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤဧါ ကက့ၤဆူဟံၣ်ဧါ အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်မူဒါခိၣ်အံၤစံးဝဲဒၣ် မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါလၢ တၢ်မၤတၢ်လီတၢ်ဝ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢစှၤကိးသီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ် ကက့ၤဆူဟံၣ်လီၤအဃိ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တခါလၢ တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘၣ်အီၤကီန့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤမၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၤမး. အဃိန့ၣ်တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တခါလၢအဝဲသ့ၣ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လီၤဖဲပှၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလိၤန့ၣ်လီၤ... ပအဲၣ်ဒိးမၤလီၤတံၢ်လၢ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကန့ၢ်ထုးထီၣ်ဘၣ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်အသးဖဲ တၢ်သူကျိၤကျဲအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
Mishween မ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိတဂၤလၢအဟဲန့ၢ်လၢကီၢ်အ့ဒံယါန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် ဖဲ ၂ဝ၂၁နံၣ်အခါန့ၣ် အဝဲကျိၣ်စ့ရှူ ဒီလၣ် ၁ဝ,ဝဝဝ ခီဖျိလၢ တၢ်ပျိးလဲသး ဒ်သိးအီစထြ့လယါခိသွဲဝဲၤဒၢး လီန့ၢ်အီၤအဃိန့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢ အလီၤပှၤကူပှၤကညီဘၣ်. ဖဲလၢယမ့ၢ်တဲယကဲဝဲဒၣ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိအခါ ပဲတြီလၢတၢ်ကးတံာ်ကွံာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါမး. ကျိၤကျဲထဲတဘိဧိၤလၢ ကဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲတၢ်ဒ်အံၤအပူၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ နဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါပာ်သး နတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ပှၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်န့ၣ် တဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်နီၣ်ကစၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးသ့ၣ်တဖၣ်တဂ့ၤ, ဒီးဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ် ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်လၢအဃ့သူအဝဲသ့ၣ်စ့တၢးစရီ ဒီး ဂ့ၢ်လိာ်တၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၣ် လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤသးဒ့ဒီသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်လၢ အမ့ၢ်ပှၤတူၢ်ဘၣ် တၢ်လီတၢ်ဝ့ၤန့ၣ် — အီစထြ့လယါကီၢ်စၢဖှိၣ်ပၢၤကီၢ် စံးလၢ အကပတုာ်ကွံာ် တၢ်ဆဲးကျိးဒီး ပှၤလီတၢ်ဝ့ၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒီး တီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဆူအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
