နတၢ်နဲၣ်ကျဲလၢ ၂ဝ၂၆ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အဂီၢ်: အခါဖဲလဲၣ်. မတဂၤမၤအီၤလဲၣ်. ဒီး လၢမနုၤအဂီၢ်လဲၣ်

ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

ယဲၢ်နံၣ်တဘျီန့ၣ်, အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်—Australian Bureau of Statistics (ABS) ဂံၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤကိးဂၤဒဲး ဒီး ဟံၣ်ဒူၣ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးလၢအအိၣ်ဖဲထံကီၢ်အပူၤ ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီ (Census) အသိးန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်အတၢ်မၤလၢအကျၢၢ်ဘၢတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤခဲလၢာ်အံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီးပှၤကိးဒဲးလၢအအိၣ်ဖဲထံကီၢ်အံၤပူၤ, ပှၤဟဲဟးကသုၣ်ကသီမ့ၢ်ဂ့ၤ, ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤဒီး ပှၤလၢအစိာ်လံာ်ခီကီၢ်တစိၢ်တလီၢ်အကလုာ်တခါခါမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် ကလီၤဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ မုၢ်ယူာ်—မုၢ်ခံနံၤ, လါအီကူာ် ၁၁သီန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါဒီကလုာ်ဖၠၣ်စိမိၤ—ANU Centre လၢ တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါပှၤဂ့ၢ်ဝီသနူ, စဲအ့ၣ်ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး, Dr Liz Allen စံးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“တၢ်လၢတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်ဒိသကိးဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒူၣ် အတၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်ဖဲတကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်လၢအဖီၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ, တၢ်ဆၢကတီၢ်တတီၤအပူၤန့ၣ် ပအိၣ်မူဒ်လဲၣ်ဒီး ပမ့ၢ်မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်လၢ ဝဲၤကျိၤအကါဒိၣ်နီၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဒီး တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့, တၢ်ပာ်လီၤကျဲမုၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တကးဒ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ, တုၤလီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်စူာ်ကွံာ်ထံဘၣ်အၢဘၣ်သီ ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဘၣ်ဃးဒီးပှၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကျိၤကျဲထဲတဘိဧိၤလၢ ပသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ပှၤဂ့ၢ်ဝီ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်တၢ်အိၣ်သးလၢပတၢ်အိၣ်မူ ဖဲဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, တုၤလီၤဝဲဒၣ်ဆူ ကဝီၤဒ့သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.”

စးထီၣ်ဖဲလါယူၤလံဘူးကကတၢၢ်န့ၣ်, ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ် လၢအအိၣ်သကုၤ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ လံာ်တၢ်နဲၣ်လီၤ လၢကဘၣ်မၤပှဲၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်— Census အံၤ ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အနၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်သ့ၣ်ညါပာ်ဝဲလၢ အကအိၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်တတီၤလဲၣ်တခီ, မၤပှဲၤပာ်စၢၤဝဲသ့တဘျီဃီန့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအအိၣ်ဆိးဖဲ တမှံၤဟံၣ်ဒွဲ—ဟိးထဲလ် မ့တမ့ၢ် တမှံၤဟံၣ်ဒွဲဖိ—မိးထဲလ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်မၤပှဲၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် လံာ်ကဘျံး အလံာ်ဒိ (Census forms) န့ၣ်, လဲၤမၤန့ၢ်ဝဲဖဲ တၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်အံၤ အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါအအိၣ်သ့ဝဲဒၣ်ဒီး မ့မ့ၢ် ပှၤလၢအဒိးလဲအိၣ်ဆိးတစိၢ်တလီၢ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး Airbnb အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် အ့ထၢၣ်နဲးတခီ မၤပှဲၤဝဲလံာ်ဒိအံၤ ဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤ သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

Dr Allen စံးဝဲဒၣ် တၢ်မၤအံၤ အမ့ၢ်အိၣ်ဖျါလီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ကွံာ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်နာ်သက့, တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး ဖဲတဟါဃီအတီၢ်ပူၤအံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.

“မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤပှၤတခွဲးတၢ်ယာ်တခါလၢအမ့ၢ်, အခါဖဲန့ၣ်, ပကပၢနုာ်လီၤမတဂၤလဲၣ် ဒီးမတဂၤလၢပတပၢနုာ်လီၤအီၤဘၣ်လဲၣ်. ဒီးတၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအရ့ဒိၣ်, ခီဖျိလၢ ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီအမုၢ်တနၤန့ၣ်, အကလီၤဂာ်ဒ်သိး ပပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ကွံာ် ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဆူထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပပၢနုာ်လီၤ ပှၤလၢအဟဲဟးတစိၢ်တလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အါမး. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ကဲထီၣ်သး ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲပှၤ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအမ့ၢ် ဆၢကတီၢ်အခါဖဲန့ၣ်တီတီန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”

တနံၣ်အံၤ, တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် ကပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်သံကွၢ်တနီၤနီၤလၢတၢ်ဆီတလဲကွံာ်အီၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်သံကွၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ, ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ်ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိအတၢ်ရ့လိာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ တၢ်ပာ်ပနီၣ်န့ၣ် အကအိၣ်ဒီး တၢ်သံကွၢ်လၢအသီသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး တၢ်သံကွၢ်လၢအအိၣ်ပာ်စၢၤ အခိၣ်တီ အခါတဆံန့ၣ် အကဆီတလဲအသးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

LGBTQ+ Health Australia တၢ်ကရၢကရိအခိၣ်, Nicky Bath စံးဝဲဒၣ်, ဘၣ်ဃးတၢ်ကပၢနုာ်လီၤဃုာ်ဒီးတၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်ဂဲၤလိာ်တ့ၢ်ပာ်ဝဲဖးယံၤလံန့ၣ်လီၤ.

“ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ် မုၣ်ခွါ က့ၢ်ဂီၤ တၢ်လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ် ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အပူၤ တၢ်ထိၣ်ဒွးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤကန့ၢ်အဂီၢ် လၢပဂီၢ်န့ၣ် ပလိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအါမး. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် တၢ်သူအီၤဒ်သိးပီးလီတခါ လၢအမ့ၢ်တၢ်ထၢပာ်ဖှိၣ်န့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအကမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ရဲၣ်လီၤကျဲၤလီၤ ဝဲၤကျိၤဝဲၤဒ့လၢကမျၢၢ်အဂီၢ်, ဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤပာ်လီၤသနူသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး မၤစၢၤဝဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”

တၢ်မၤအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ်အီၤနာ်သက့, ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲလၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်မၤအါထီၣ်အီၤ, ဒီး တၢ်သံကွၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤ အတၢ်သကဲးပဝးသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ပှၤကညီလၢအမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်တူၢ်ခီၣ်ပာ်သးတမ့ၢ်ဒ်သိးအက့ၢ်အဂီၤအသိးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, တၢ်ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.

Bath စံးဝဲဒၣ် ဒ်သိးတၢ်ကသံကွၢ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကသံကွၢ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်ကျဲးစၢးမၤအါထီၣ်ဒံးဝဲဒၣ်တၢ်ဂဲၤလိာ်န့ၣ်လီၤ.

“ပှၤလၢအမ့ၢ် LGBTQ+ သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤန့ၢ်ဒီးမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤအတၢ်သကဲးပဝးတလီၤဂာ်ဒ်သိးန့ဆၢၣ်အသိးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး ဆူၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်အါမး. ဒီးဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အပူၤန့ၣ် လၢပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤန့ၢ်ဒီးမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤအတၢ်သကဲးပဝးတလီၤဂာ်ဒ်သိးန့ဆၢၣ်အသိးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တအိၣ်ဘၣ်. ပဝဲဒၣ်အါဒံအါဂၤ ပဂဲၤလိာ်တ့ၢ်လၢ တၢ်ကပၢနုာ်လီၤဃုာ်တၢ်သံကွၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လၢတၢ်ပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် န့ၢ်လၢအန့ၢ်အါမးလံ, တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီတခါဒီး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤအဂ့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်သံကွၢ်အသီ လၢအဘၣ်ဃး မုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤတၢ်ပနီၣ်အတၢ်အုၣ်ခီၣ်ပာ်သးန့ၣ်လီၤ. လၢပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်လီၤန့ၢ်ဒီးမုၣ်ခွါက့ၢ်ဂီၤအတၢ်သကဲးပဝးတလီၤဂာ်ဒ်သိးန့ဆၢၣ်အသိးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အတၢ်သံကွၢ်န့ၣ် ပဂဲၤလိာ်ကတိၤန့ၢ်စၢၤအီၤတၢ်နာ်သက့ ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ပမၤအီၤတန့ၢ် တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဘၣ်.”

တၢ်လၢတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် အတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်န့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်သူစ့ၢ်ကီးအီၤလၢ တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆၢတဲာ်ဘၣ်ဃး တၢ်ကတိၤကျိာ် အဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဆီလီၤအိၣ်ဆိးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်, ခီၣ်တဃာ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဝံစိာ်တီဆှၢအဂီၢ်ဒီး တၢ်ဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

အဒိန့ၣ် SBS တၢ်ကစီၣ်သန့အံၤ သူဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် အတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်န့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤလီၤတံၢ် အတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်လိာ်အသးဒီး ထံကီၢ်အံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤ အတၢ်လဲလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲ ABS အလီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤန့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီ (Census) န့ၣ်အိၣ်ဝဲလၢ ကျိာ်လီၤဆီလိာ်အသး ၂၆ကျိာ်နာ်သက့, တၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်စံးဆၢဝဲအီၤလၢအဲကလံးကျိာ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကညီလၢ အကတိၤ အဲကလံးကျိာ် တဘၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆဲးကျိးဒီး တၢ်ကတိၤကျိးထံဒီး တၢ်ကျိးထံတၢ်ဝဲၤကျိၤ — Translating and Interpreting Service သ့ဝဲဒၣ်, လၢအဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် ပှၤကတိၤကျိးထံတၢ် လၢအအါန့ၢ်ကျိာ် ၁၅ဝ န့ၣ်လီၤ.

Peter Doukas မ့ၢ်ဝဲ Federation of Ethnic Communities Councils of Australia - FECCA ကရၢ ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.

အဝဲစံးဝဲဒၣ်, ဘၣ်ဃးတၢ်ဃုထၢပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်စရီအံၤ ဒ်သိးကန့ၢ်နုာ်လီၤမၤပှဲၤဘၣ်အီၤအဂီၢ် ပှၤကိးဂၤဒဲး ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်တုၤသိးထဲသိးန့ၣ်လီၤ.

“ကျိာ်တၢ်တြီတံာ် အတၢ်ကီတၢ်ခဲန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ထီဘိလီၤ. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် (census) အံၤမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်တနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်. တၢ်တိာ်ကျဲၤခံခါ လၢပမၤအီၤဖဲ ABS န့ၣ်, တၢ်န့ၢ်မၤပှဲၤဘၣ်တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တခါ, ပဆိကမိၣ်န့ၢ်ပာ်တၢ်လၢ တၢ်ကတိၤကျိာ်အဂီၢ်ဒီး တၢ်လၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသးဒီး လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤအဂီၢ်ခံမံၤလၢၤ, ဒီး ပမၤအီၤအကျိၤအကျဲလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ, အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤ အနီၣ်ကစၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်တသူအီၤလၢ ကထီဒါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဘၣ်. တဘျီတခီၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဆဲးကျိးကတိၤတၢ်ဒီး ပဒိၣ်န့ၣ် တၢ်လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးညီစ့ၢ်ကီးအိၣ်ဝဲဒၣ်တဆံးတက့ၢ်. အဃိန့ၣ် ပရှဲပၠးပပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ, တၢ်လၢ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီးမီဝဲးသ် ပဒိၣ် အတၢ်မၤတခါ လၢအမၤဝဲယဲၢ်နံၣ်တဘျီ. တမ့ၢ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်, အတလၢာ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်, ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်သူအီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤ တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ် အမ့ၢ်အတီ လၢအမၤစၢၤပှၤကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”

အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်တမၤပှဲၤဘၣ်အီၤဘၣ်တခီ, အကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်နဲၣ်လီၤလၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ်လီၤ.

အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဂ့ၢ်လိာ်အီၤတခီ, တၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်အဝဲသ့ၣ်သ့ဝဲဒၣ်ဒီး တသီန့ၣ် ဘၣ်ဟ့ၣ်စ့အီၣ်လီးထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၃၆၄ ဒီလၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကတီၢ်ဖဲလၢ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အနၤ ဘူးထီၣ်အံၤ, ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ အဘၣ်ဃးဒီး Census—တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အတၢ်လံၣ်တၢ်လီ — scams သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်—Australian Bureau of Statistics ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ, အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် လ့ၤတက့ၤအတဃ့တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒ်သိး, စ့တၢးစရီလီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ကျိၣ်စ့ မ့တမ့ၢ် တိၢ်မၤဘူၣ်, နီၣ်ဂံၢ်ခူသူၣ်—passwords, နီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်ခိၣ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ခိသွဲနီၣ်ဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.

ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးဒီး တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် အတၢ်ဖိတၢ်လံၤပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, ABS အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ Hassan Hawatmeh တဲဘၣ်ဝဲဒၣ် SBS Arabic တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

“ဟံၣ်ဒူၣ်တဒူၣ်န့ၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—census အလံာ်တဘ့ၣ်. လံာ်တဘ့ၣ်န့ၣ်အပူၤန့ၣ် အကပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်နဲၣ်လီၤခဲလၢာ်, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး နီၣ်ဂံၢ် ၁၆ဖျၢၣ် —16 digits code ဒီး တစိၢ်တလီၢ်နီၣ်ဂံၢ်ခူသူၣ် — temporary password လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, ဒ်သိးကနုာ်လီၤ— log in ဒီးမၤပှဲၤဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အလံာ်ဒိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကီနီၣ်ဂံၢ်အလံာ်ဒိန့ၣ်, အိၣ်ဝဲထဲဒၣ်ဖဲ ABS အလီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်အဆိကတၢၢ်တခါ. ခံခါတခါန့ၣ်, ပျီပူၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါခဲလၢာ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးအနီၣ်ကစၢ်ခိၣ်ဂီၤ — ID card န့ၣ်လီၤ. အကဘၣ်လံးလီၤပာ်ဖျါဝဲကိးဆၢကတီၢ်ဒဲး. အဃိ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤနီၣ်လၢအမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဟဲန့ၣ်လၢ ABS ဒီး ထီဘိန့ၣ်အိၣ်ဃုာ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအတၢ်ဂီၤ ဒီး အမံၤ ဒီး အဝဲသ့ၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိအနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ်လီၤ.”